Къуръандин «аль-Ан`ам» сура
эвел алатай нумрайра ава
- Аллагьдихъай кичIе инсанри абурун (гунагьрин ва) гьахъ-гьисабдин патахъай жаваб гузвач (гьакъикъат инкар ийизвай ва аятрикай ягьанатар ийизвайбурун). (Амма) Абуру (хъсан инсанри) абурун (имансузрин) рикIел хкун лазим я, абуруз кичIе жедайвал (Къуръандикай ягьанатар ийиз). (Ибн Аббаса агакьарзава хьи, бутпересри Къуръандиз экъуьгъунар ийидайла, абурун патав акъвазун къадагъа тирди ракъурайла, иман гъанвайбуру, бес акI хьайила абур Гьарам мискIиндиз гьикI фида лагьана, хабар кьуна. Жаваб яз и аят ракъурна (аль-КъуртIуби).
- Чпин дин (Ислам) къугъуниз ва машгъулатдиз элкъуьрнавай ва дуьньядин уьмуьрди алдатмишнавай инсанар тур. Абуруз идан (Къуръандин) куьмекдалди хъсан рехъ къалура, (писди) хкяна инсан телеф тежедайвал. Адаз (Дувандин юкъуз) Аллагьдилай гъейри я куьмекдайди, я тереф хуьдайди жедач. Адавай са пулни къабулдач (къутармиш хьун патал). Абуру чпи авур хкягъуналди (ва чпи авур краралди) чпи-чеб телефна. Абуру (Жегьеннемда) ргазвай яд хъвада ва абуруз – имансузвиляй тIарвал жедай азаб гуда.
- Хабар яхъ (бутпересривай, я Мугьаммад): «Мегер чна Аллагьдилай гъейри, чаз хийир тагузвай ва зиян тагузвайдаз ибадат ийидани кьван (месела, затIни тушир ва къуватсуз бутриз)?! Аллагьди чун дуьз рекьел эцигайдалай кьулухъ чун кьулухъ (бутпересвилихъ) элкъведани кьван?! (Вучиз чун) ШейтIанри рекьяй акъуднавайбуруз ва чпивай-чеб квахьна чилел (къекъвезвайбуруз) ухшар (жеда)?! Адаз гьакъикъатдихъ эверзавай юлдашар ава: «Чи патав ша!» Лагь: «Аллагьдин рехъ (Ислам) – им тек са (гьакъикъи) рехъ я! Чаз алемрин Раббидиз муьтIуьгъ хьун эмирнава.
- (Тамамдиз) КапI ая ва Адахъай (Аллагь Тааладихъай) кичIе хьухь! Ам – Вичин вилик куьн кIватIдайди я хьи (Дувандин юкъуз)».
- Ам – цавар ва чил (инсанар ва чинерар ахтармишдай чка яз) гьакъикъат (ва чIехи арифдарвал галаз) яратмишнавайди я. А Юкъуз (Дувандин юкъуз) Адаз бес жеда лугьун: «Хьухь!» - ва ам жеда (виридал чан хкведа). Адан Гаф – гьакъикъат я. Къаргъудай гьарайдай Юкъуз гьукум Аданди я. Адаз чинебанди ва ачухди чизва, Ам – Арифдарди, Хабардарди я. (Мусурманрикай садни шаклу жезвач хьи, тайин авунвай вахт алатайла, Аллагь Таалади крчунин кIалубда авай къаргъу яратмишда ва малаикрикай сада адай уф гуда, дуьньядин эхир атанвайдакай хабар гуз. Гьавиляй идаз маса баян гуз алахънавайбур, гьакIни Тахт (Арш), Муьгъ (СиратI), Терезар (Мизан) ва масабур инкар ийизвайбур Аллагьдин Расулдин ﷺ (вичиз Къуръандин аятрин мана виридалайни хъсан чизвай) ачух гафариз акси яз экъечIзава).
- Ибрагьима вичин буба Азараз лагьана (ЧIехи пай алимри гьисабзава хьи, Азар – им Ибрагьиман бубадин тIвар я ва гьа кас Ибрагьиман буба тир, ими ваъ): «Вуна бутар худаяр яз гьикI гьисабзава? Гьакъикъатда, заз вун ва ви халкь ачух тир ягъалмишвиле авайди аквазва».
- ГьакI (гьикI Чна адан халкьдин ягъалмишвилер адаз къалурнатIа) Чна Ибрагьимаз цаварин ва чилин пачагьлугъ къалурна, (Чна акI авуна хьи, ам акуна) адакай инанмишбурукай сад жедайвал. (И аятда ишлемишнавай «малякут» гаф «чIехи пачагьлугъ» лагьай чIал я, амма Къуръандиз гьар жуьредин баян гузвайбурун фикирдалди, ина ада цаварин ва чилин пачагьлугъ, цавара ва чилел жезвай лишанар, ракъинин, вацран ва гъетерин, дагъларин, тарарин ва гьуьлерин асул мана къалурзава. Гьа тегьерда, Аллагь Таалади Ибрагьимаз цаварин ва чилин чIехи пачагьлугъ ва ана авай махлукьатар къалурна, ва вири затIарин аквазвай ва таквазвай патар адаз ачухна (ТIабари).
- Йифе ам мичIивилелди кIевайла, адаз (Ибрагьимаз) гъед акуна ва ада лагьана: «(Куьне лугьузва) Ингье (куь ва) зи Рабби!» Ам (гъед) акIайла, ада лагьана: «Заз акIизвайбур кIандайди туш (Рабби масанал фин, квахьун ва дегиш хьун мумкин туш)».
- ЭкъечIай варз акурла, ада лагьана: «(Куь фикирдалди) Им зи Рабби я». Ам акIайла, лагьана: «Нагагь зи Раббиди зун дуьз рекьел эциг тавунайтIа, зун ягъалмиш хьанвай».
- ЭкъечIзавай рагъ акурла, ада лагьана: «(Куь инанмишвилерихъ галаз кьурвал) Ингье зи Рабби! Ам муькуьбурулай чIехи я». Ам (рагъ) акIайла, ада лагьана: «Эй зи халкь! Куьне (Аллагьдихъ галаз) барабар ийизвай (Адахъ галаз санал абурузни ибадат ийиз) са затIунихъ галазни зи рафтарвал авач. (И кьиса – пайгъамбарри Аллагь Таала сад тирвилин ва къудратлувилин акьуллу делилар гъунин мисал я. Дегиш жезвай, юзазвай, квахьзавай затI Аллагь хьун мумкин туш).
- За жуван чин (яни, за жуван ибадат анжах) цаварни чил Яратмишайдахъ (Аллагьдихъ) элкъуьрна, тек са Раббидиз ибадатзавайди яз, ва зун бутпересрикай туш!»
- (Жаваб яз) Адан халкьди адахъ галаз гьуьжетар ийиз хьана. А вахтунда ада (Ибрагьима абурувай) жузуна: «Яраб куьне захъ галаз Аллагьдин патахъай гьуьжет ийида жал, Ада зун дуьз рекьел эцигнаватIани? Куьне Адаз барабар ийизвайбурухъай заз кичIе туш, эгер зи Раббидиз (заз пис) са затI ийиз кIан тахьайтIа. Зи Раббиди чирвилелди вири кьатIузва. Белки куьне насигьат кьабулдатIа (ва инанмиш жедатIа)?
- Куьне (Аллагьдиз) барабар ийизвайбурухъай заз гьикI кичIе жеда кьван, эгер квез Аллагьдиз абур барабар ийиз кичIезвачтIа? Абур (бутар) худаяр тирди тестикьарзавай гьич са делилни Аллагьди ﷻ ракъурнавач хьи. (Жаваб це заз) Кьве дестедикай гьим гзаф хатасузвиле аватIа (чун, иман гъанвайбур, я тахьайтIа куьн)? Эгер квез, гьелбетда, чизватIа?»
- Чпин имандик (бутпересвилин) писвал кутун тавунвай иман гъанвайбур – абур хатасузвиле ава (Жегьеннемдикай), ва (анжах) абур дуьз рекьел эцигнава. (Агакьарзава хьи, и аят ракъурайла: «Чпин имандик писвал кутун тавунвай иман гъанвайбур», - асгьабри Пайгъамбардиз ﷺ лагьана: «Я Аллагьдин Расул ﷺ! Чакай адалатсузвал ни авунач кьван?! Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Им куьне фикирзавай затI туш! Ина фикирда авайди бутпересвал я»).
- Чна Ибрагьимаз адан халкьдиз акси яз ганвай Чи делилар (Аллагь авайди ва Адан Сад тирвал субутарзавай) ихьтинбур я. Чна Чаз кIандайбур (чирвилерин ва арифдарвилин) дережайриз хкажзава. Гьакъикъатда, ви Рабби – Арифдарди, Чидайди я.
- Чна адаз (Ибрагьимаз хва) Исгьакъ ва (хтул) Якъуб багъишна. Абур кьведни Чна гьакъикъи рекьел эцигна (абурукай пайгъамбарар авуна). Адалайни вилик Чна Нугь ва адан несилар – Давуд, Сулейман, Аюб, Юсуф, Муса ва Гьарун гьакъикъи рекьел эцигна. ГьакI Чна хъсан крар ийизвайбуруз гузва.
- ГьакIни (Чна гьакъикъи рекьел эцигна) Закария, Ягьйа, Иса ва Ильяс. Абур вири хъсан ксар тир.
- ГьакIни (Чна лайихлу авуна гьакъикъатдиз ва пайгъамбарвилиз) Исмаил, Альяса, Юнус ва ЛутI. Абурукай гьар сад Чна (инсанрин ва чинеррин) алемрилай виниз акъудна (абурукай пайгъамбарар авуналди).
- ГьакIни (Чна виниз акъудна) абурун ата-бубайрикай, несилрикай ва стхайрикай бязибур. Чна абур хкяна (пайгъамбарар яз) ва абур дуьз рекьел эцигна.
- Им – Аллагьдин дуьз рехъ я, а рекьяй Ада Вичин лукIарикай Вичиз кIандайбур тухузва. Эгер абуру (Аллагьдиз са кас) барабар авунайтIа (фикир авуртIа), абурун вири (хъсан) крар гьаваянбур жедай.
- Чна абуруз Ктаб (гьар жуьредин пак ктабар), арифдарвал ва пайгъамбарвал гана. Гьатта абуру (Меккадин бутпересри) абур (пайгъамбарар ва пак ктабар) кьабул тавуртIани, Чна тапшурмишна (ихтибарна вири) абур маса инсанрал, чпикай имансузар тежедай (Пайгъамбардин асгьабрал).
- Абур – Аллагьди дуьз рекьел эцигнавайбур я. Абурун дуьз рекьяй алад. Лагь (я Мугьаммад, ви умматдиз): «За квевай и кардай (Исламдихъ эвер гунай) гьакъи тIалабзавач. Им (зи эвер гун) – анжах (инсанрин ва чинеррин) алемар патал насигьат я».
- Абуру (чувудри) Аллагьдихъ галаз кутугай тегьерда рафтарвал ийизвачир, икI лугьудайла: «Аллагьди инсанриз са шейни ракъурзавачир». Лагь (абуруз, я Мугьаммад): «Мусади гваз атай, инсанриз экв ва дуьз рехъ къалурдайди хьайи Ктаб (Таврат) ни ракъурна? Куьне ам кьилдин чарариз элкъуьрзава (кIусариз пайзава, куь итижрихъ галаз кьан тийизвай вири затIар чуьнуьхна, квез хийир авайвал ктабдиз баян гудай мумкинвал жедайвал) – садбур куьне халкьдин арада чукIурзава (квез хийир авайбур), гзаф масабур чуьнуьхзава (месела, Мугьаммад Пайгъамбардикай лагьанвай чкаяр). Я квез, я куь ата-бубайриз чин тийизвай затIар (Тавратда авай гзаф чкайрин манаяр) квез чирна (Къуръанда)». Лагь: «Аллагь (Ада ракъурна вири пак ктабар)», - ахпа абур тур чпин тапан фикиррал машгъул жедайвал.
- Чна ракъурнавай и Ктаб (Къуръан) – шукур авуниз лайихди ва адал къведалди (виликан ктабра) авайбур тестикьарзавайди я. (Къуръан ваз ганва, я Мугьаммад) Вуна шегьеррин Диде (Мекка) ва адан къерехрив гвай чкайрин (агьалияр, яни амай вири инсаният) хабардар ийидайвал (имансузвилин хатавиликай). Гьамишалугъ уьмуьрдихъ инанмишбур адахъни (Къуръандихъ) инанмиш я. Абуру чпин кпIар хуьзва (абур вахт-вахтунда ва тамамдиз ийиз).
- Аллагьдал буьгьтен вегьезвайдалай ва я лугьузвайдалай: «Заз вагьйуда ракъурна…», - адаз са вагьйуни ракъурнавачтIани, вуж адалатсуз я, ва я икI лугьузвайдалай: «Аллагьди ракъурай хьтинди за ракъурда»? Эгер ваз (я Мугьаммад) пис ксар рекьиз чандик квайла акунайтIа, малаикри абурал гъилер яргъи ийидайла (абурун руьгьер вахчун патал, ва абуруз лугьудайла): «Вахце куь руьгьер! Къе квез куьне Аллагьдикай лагьай вири тапаррай ва Адан аятрихъ такабурвилелди рафтарвал авунай алчахардай жазадалди эвез хъийида!»
КьатI ама.
