Къуръандин «Алю Имран» сура
Къуръандин «Алю Имран» сура
эвел алатай нумарайра
145. Амма са инсанни Аллагьдин ихтияр авачиз рекьидач ва анжах адаз кхьенвай вахтунда. Низ и дуьньяда пишкешар кIанзаватIа (дуьньядин няметрин жуьреда), Чна адаз гуда. Низ гьамишалугъ уьмуьрда пишкешар кIанзаватIа, Чна адаз гуда. Чна шукур авурбуруз сувабар гуда.
- Гзаф пайгъамбарар хьана, чпихъ галаз санал диндал алай инсанри (алимри ва хъсан ксари) душманрихъ галаз женг чIугвазвай! Абуруз кичIе хьанач Аллагьдин рекье чпин кьилел къвезвай крарихъай (четинвилерихъай, хирерихъай, кьиникьихъай), зайифвал ийизвачир ва агъуз жезвачир (душмандин вилик). Аллагьдиз сабурлубур кIанзавайди я.
- (Бедбахтвилерин вилик) Абуру анжах ихьтин гафар лугьузвай: «Чи Рабби! Чи гунагьрилай ва чна крара ийизвай кьадардилай артухвилерилай гъил къачу! Чун мягькемара ва кафиррин хура акъвазиз чаз куьмек це!»
- Аллагьди абуруз и дуьньяда пишкеш гана (куьмек ва гъалибвал) ва виридалайни хъсан пишкеш – гьамишалугъ уьмуьрда (багъишламишун ва Женнет). Аллагьдиз хъсан крар ийидайбур кIанзавайди я (гьикI хьайитIани абуруз пишкеш гуда).
- Эй иман гъанвайбур! Эгер куьн кафирриз муьтIуьгъ хьайитIа, абуру куьн элкъуьрна кьулухъ хкида (имансузвилиз), ва квез зарар жеда (кьве дуьньядани).
- (Анжах) Аллагь – куь Арха я. Ам – Виридалайни Хъсан куьмекчи я.
- Аллагьдиз барабарбур гунай, и кар патал Ада са делилни ракъурначтIани, Чна кафиррин рикIера гзаф пис кичIевал твада. Абур чуьнуьх жедай чка Жегьеннем жеда. Пис ксарин кIвал гьикьван писди я! (И аят Угьуддин женг къизгъиндиз физвай вахтунда ракъурна. Ада гележегда жедай аламатдикай хабар гузвай. Женгинилай кьулухъ Меккадиз хтайла, бутпересри гьайиф чIугваз лагьана: «Чна гъалатI ахъайна. Чна абурукай гзафбур кьена, амма са тIимил амайла, чун абур туна хтана! Эгер чна хъфена абур вири терг хъувуртIа, хъсан жеда». Амма и арада Аллагь Таалади абурун рикIера кичI туна ва аквадай са себебни авачиз абур чпин фикирдилай элячIна, на лугьуди магълуб хьайибур гьабур я. Мусурманри мекканвийрин гуьгъуьниз чукурна. Мединадивай тахминан цIуд километрда авай Хамр аль-Асад лугьудай чкадал агакьайла, абур акъвазна ва душман гуьзлемишиз хьана. Абур анал пуд юкъуз акъвазна ва душман гьалт тавурла, мусурманар кIвалериз хъфена).
- Гьакъикъатда, Аллагьди квез гайи гаф кьилиз акъудна, куьне (эй иман гъанвайбур) абур (имансузар) Адан ихтиярдалди кукIвардайла. Амма куьн руьгьдай аватна, эмирдиз гьуьжет кьуна ва яб ганач (Пайгъамбардиз), Ада (Аллагьди) квез кIанзавай шей къалурайдалай кьулухъ (ва гъалибвал мукьва тирла). Куь арада дуьньядин няметрихъ ялзавайбур ава, амма эхиратдихъ чалишмиш жезвайбурни ава. Адалай кьулухъ Ада квев абурухъай катиз туна, куьн ахтармишун патал. Амма Ада квелай гъил къачунва ва Аллагь – иман гъанвайбур патал жумартвилин иеси я. (Мусурманар саки гъалиб хьайила, абурукай са паюни Пайгъамбардин ﷺ дагъдал акъвазунин эмирдиз яб ганач. ЧIемерукрай язавайбур чпин чкаяр гадарна трофейрин гуьгъуьниз катна. Нетижада, мекканвийрин балкIанрал алай кьушунди гьужум авуна ва мусурманар магълуб хьана. Амма чIемерукрай язавайбурун са пай командирни галаз чпин чкайрал акъвазна ва абур телеф хьана. Ахпа тахсирлубуру чпи авур гъалатIдай рикIин сидкьидай туба авуна ва Раббиди ﷺ Вичин кьадар авачир регьимдалди абурулай гъил къачуна).
- Куьн (дяведин майдандилай) кьулухъ садазни килиг тийиз катиз башламишна, амма Пайгъамбарди квез кьулухъай эверзавай. Аллагьди квез (куь) пашманвал эвез хъувуна (Пайгъамбардин) пашманвиляй, куьне (дяведа душмандивай гьатай шейэрикай) квевай ахъа хьайибурукай ва куьн магълуб хьайидакай хажалат тийидайвал. Аллагьдиз куьне вуч ийизватIани чизва.
- Ахпа Ада квел пашманвилелай кьулухъ секинвал (ва хатасузвал) ракъурна. Квекай са вуж ятIани суст хьана. Муькуьбур чпин (ва чпин фикиррин) къайгъудик квай. Абуру Аллагьдикай адалатсуз фикирар ийизвай – жагьилиядин (авамвилин) девирдин фикирар. (Абуру фикирзавай хьи, эгер Мугьаммад ﷺ дугъриданни Пайгъамбар тиртIа, Аллагьди ﷻ мекканвийрив гъалибвал къачуз тадачир. И баян имам Фахруддин ар-Разиди амайбурулай хъсанди яз гьисабна). Абуру хабар кьазвай: «Чалай са затI кьванни аслу яни? (Вучиз Мугьаммада ﷺ чи фикирдихъ яб акалзавач?) Жаваб це (абуруз): «Гьакъикъатда, вири крар Аллагьдин ихтиярда ава» (Аллагьдиз гьикI кIан хьайитIа, гьакI жеда). Абуру (мунафикьри) ваз ачух тийизвай шейэр рикIе чуьнуьхзава. Абуру лугьузва: «Эгер чалай са затI кьванни аслу тиртIа, чун ина рекьидачир». Жаваб це (абуруз): «Гьатта куьн кIвалера амукьнайтIани, кьиникь кьисметнавайбур гьикI хьайитIани чеб рекьидай чкадиз акъатдай. Аллагьди куь къене авайди ахтармишдай ва куь рикIе авайди дуьздал акъуддай (садбурун иман ва рикIин михьивал ва муькуьбурун мунафикьвал дуьздал акъатдайвал). Аллагьдиз куь къене вуч аватIа чизва». (Им кьадар-кьисметдикай лугьузвай Гьуьрметлу Къуръандин аятрикай сад я. Мунафикьриз лугьуз кIанзавай хьи, эгер Пайгъамбарди ﷺ абурун меслятдиз яб гана Мединада акъвазнайтIа, магълубвиликай къутармиш жедай. И гафариз Аллагьди ﷻ абуруз жаваб гана хьи, вири вакъиаяр – анжах Адан ихтиярда ава ва инсанарни абурун амалар Ада яратмишнава (Ар-Рази).
- Кьве кьушун сад-садал гьалтай юкъуз (Угьуддин женгина) квекай кьулухъ элкъвейбурув (ва дяведин майдан гадарна хъфейбурув), абурун бязи крар себеб яз, шейтIанди гъалатI ийиз туна. Дугъриданни Аллагьди абурулай гъил къачунва. Гьакъикъатда, Аллагь – Гъил Къачудайди, жаза Дегишардайди я (Ада тадиз жаза гузвач, туба ийидай мумкинвал гузва).
- Эй иман гъанвайбур! Имансузриз ухшар жемир, рекьиз экъечIай ва я дяведиз фейи (ва ана кьейи) чпин стхайрикай икI лугьудай: «Эгер абур чахъ галаз акъвазнайтIа, абур рекьидачир». (Абуру гьакI лугьузвай, ва) Аллагьди ам абурун рикIера дерт хьунин себеб ийида. Аллагьди чан гъизва ва рекьизва. Аллагьдиз куьне вуч ийизватIани аквазва (ва куьне авур крарай вири агакьарда).
- Эгер куьн Аллагьдин рекье яна кьейитIа ва я (жуван ажалдалди) кьейитIа, (квез чир хьухь хьи) гъил къачун Аллагьдин патай я ва (Адан) регьим – абуру (чпин вири уьмуьрда) кIватIзавай затIарилай (дуьньядин няметрилай) хъсан я.
- Нагагь куьн кьейитIа ва я яна кьейитIа – куьн гьикI хьайитIани Аллагьдин вилик кIватIда.
- Аллагьдин регьимдалди вун (я Мугьаммад) абурухъ (асгьабрихъ) галаз хъуьтуьл тир. Эгер вун векъи ва регьимсуз рикI авайди тиртIа, абур ви патав акъваздачир. Абурулай гъил къачу (Угьуддин женгина хьайи крарай), абурун патахъай гъил къачун тIалаб ва крара абурал меслят гъваш. Къарар кьабулайла, Аллагьдик умуд кутур – гьакъикъатда, Аллагьдиз Вичик умуд кутазвайбур кIанзавайди я.
- Эгер Аллагьди квез куьмек гайитIа (Бадрдин женгина хьиз), садавайни квел гъалибвал къачуз жедач. Нагагь Ада куьн куьмекдикай магьрум авуртIа (Угьуддин женгина хьиз), Адан паталай квез ни куьмек гуда кьван? Къуй иман гъанвайбуру анжах Аллагьдик умуд кутурай.
- Дяведа душмандивай гьатай шейэр (трофеяр) Пайгъамбарди вичиз къачудач. Ни акI авуртIа, ам Дувандин юкъуз вичиз къачур шейэрни гваз къведа. Ахпа гьар сада вичи къазанмишайди тамамвилелди къачуда ва абуруз писвал ийидач.
- Аллагьдин разивал жагъурзавайди Аллагьдин ажугъдик кваз чан хкайдаз ва ам акъваздай чка Жегьеннем жедайдаз ухшар яни мегер?! А чка гьикьван пис я эхир!
- Абур Аллагьдин вилик гьар жуьре дережайра ава (Хъсан касдинни гунагькардин гьалдин тафаватдин зурбавал Аллагь Таалади дережайрин тафаватдиз тешпигь авуна. ГьакIни ина фикирда хьун мумкин я хьи, иман гъанвайбур Женнетдин жуьреба-жуьре дережайра жеда, гунагькарар ва имансузар лагьайтIа, Жегьеннемдин жуьреба-жуьре дережайра ацукьарда, авур крарин заланвилиз килигна (Ибн Жузай аль-Кальби), ва Аллагьдиз абуру ийизвай вири крар аквазва.
- Гьакъикъатда, Аллагьди иман гъанвайбуруз хъсанвал авуна, абуруз чпикай Пайгъамбар ракъуруналди (араб, гьеле ада пайгъамбарвилин везифаяр башламишдалди, чпиз ам хъсан патахъай чизвай), вичи абуруз Адан аятар кIелзавай, абур михьзавай (пис ерийрикай, тапан инанмишвилерикай ва нагьакьан крарикай) ва ада абуруз Ктаб ва арифдарвал чирзава, акьван чIавалди абур ачух тир ягъалмишвиле авайтIани.
- Куь кьилел бедбахтвал атайла (яни Угьуддин женгина магълуб хьайила, ана квекай пудкъанни цIуд кас кьейила) – адалай вилик куьне абуруз кьве сеферда артух бедбахтвал авунатIани (Бадрдин женгина куьне пудкъанни цIуд мушрик кьенай ва мад пудкъанни цIуд есирда кьунай) – куьне лагьана: «Ибур вири гьинай я?» Жаваб це (абуруз, я Мугьаммад): «Квевай я» (Куьне квел бедбахтвал гъана, Аллагьдин Расулдиз яб тагана ва дяведа душмандивай гьатзавай шейэр патал куь акъвазнавай чкаяр гадарна фейила). Гьакъикъатда, Аллагьдилай вири крар алакьзава.
- Кьве кьушун сад-садал гьалтай юкъуз (Угьуд дагъдин патав) куь кьилел атай кар Аллагьдин ихтиярдалди хьана, иман гъанвайбур чирун патал
- ва мунафикьар дуьздал акъудун патал. Абуруз лагьана: «Ша ва Аллагьдин рекье дяве ая, я тахьайтIа куьн кьванни хуьх». Абуру жаваб гана: «Нагагь чаз дяве жедайди чизвайтIа, чун гьикI хьайитIани квехъ галаз къведай» (Маса жуьредал асаслу яз, мунафикьрин и жавабдик ягьанат квай: «Ам дяве тиртIа – чун квехъ галаз къведай. Амма ам дяве тушир, гьакIан жува-жув кьиникь тир» (аль-Байдави). А юкъуз абур имандилай имансузвилиз мукьва тир. Абуру чпин рикIера авачирбур мецералди лугьузва. Аллагьдиз абуру чуьнуьхзавай вири крар чизва.
- (Абур гьабур я) Чеб кIвале акъвазна, чпин стхайрикай лагьай: «Эгер абуру чаз яб ганайтIа (ва акъвазнайтIа), абур рекьидачир». Лагь (абуруз, я Мугьаммад): «Куьн кьиникьикай хуьх, эгер куьне дуьз лугьузватIа (куь мукъаятвилин серенжемривай Аллагьдин кьадар дегишариз алакьда лагьана)» (Эгер кIвале ацукьунивай кьиникьикай къутармиш жезвайтIа, бязибур гьич кьена кIанзавачир хьи. Амма ажал гьикI хьайитIани гьар садан патав къведа (Ибн Касир)).
КьатI ама.
