Къуръандин «аль-Бакъара» сура
эвел алатай нумарайра
221. Бутпересрал эвленмиш жемир, та абуру иман гъидалди. Гьакъикъатда, иман гъанвай дишегьли лукI (азад) бутперес дишегьлидилай хъсан я, гьатта эгер (адан гуьрчегвили куьн гьейран авуртIани ва) ам квез бегенмиш хьайитIани. Мусурман дишегьлияр бутпересриз гъуьлуьз гумир, та абуру иман гъидалди.
(Ислам цIийи къайдада туьхкIуьр хъийизвай бязибуру Къуръандин и ачух аятдиз аксивал ийизва. Абуру тестикьарзава хьи, эгер гъуьлуьк квай дишегьлиди Ислам кьабулайтIа, амма адан гъуьл имансуз яз амукьайтIа, абурун некягь гьакъикъиди жезва ва абурувай адалай кьулухъ гъуьлни паб хьиз яшамиш жеда). Гьакъикъатда, иман гъанвай лукI (азад) бутпересдилай хъсан я, гьатта эгер ам квез бегенмиш хьанватIани. Абуру (имансузри) Жегьеннемдиз эверзава, Аллагьди лагьайтIа, квез Женнетдиз ва Адан ихтиярдалди гъил къачунихъ эверзава. (Имансузри куьн имансузвилин рекьиз гъизва, идай Аллагь Таалади жаза яз абуруз Жегьеннем кьисметна). Ада инсанар Вичин аятрин гъавурда твазва, абуру насигьат кьабулдайвал.
- Вавай (я Мугьаммад) вацран кьилерикай хабар кьазва. Жаваб це: «Ам – тIал я. Куьне дишегьлийрихъ галаз вацран кьилер авайла месин алакъаяр ийимир ва абуруз мукьва жемир, та абур михьи жедалди. Абур михьи хьайила, абурухъ галаз хьухь, квез гьикI Аллагьди эмирнаватIа. Гьакъикъатда, Аллагьдиз туба ийизвайбур кIанзава ва михьивал ийизвайбур кIанзава».
- Куь папар – им куь ник я. Куь никIиз квез кIанивал тум вегь (къадагъа жуьрейрилай гъейри). Гьазур (хъсан крар). Аллагьдихъай кичIе хьухь ва Адахъ галаз гуьруьшмиш жедайди чир хьухь. Иман гъанвайбур шад ая (Женнетдикай хабар гуналди)!
- Куьне Аллагьдин тIварцIелди кьунвай кьинери квез хъсанвал ийиз, Аллагьдихъай кичIевал къалуриз ва инсанар меслят ийиз манийвал ийидайвал ийимир. Аллагь – Ван Къвезвайди, Чизвайди я хьи. (Бязи инсанри мукьва-кьилийрихъ галаз рахадач ва абуруз куьмек гудач лагьана кьинер кьазвай. Аллагь Таалади абуруз лугьузва: къуй Аллагьдин ﷻ тIварцIелди кьин кьуни куьне хъсан крар авуниз манийвал тавурай).
- Аллагьди квез къастуналди кьун тавур кьинерай жаза гудач, амма квез жаза гуда (къастуналди кьур кьинерай ва) куь рикIери хкягъай крарай. Аллагь – Гъил Къачудайди, жаза Дегишардайди я.
- Ни вичин папарихъ галаз месин алакъаяр ийидач лагьана кьин кьуртIа, кьуд вацра гуьзлемишиз акъвазун лазим я. Нагагь абуру (фикир дегишарайтIа ва) элкъвена хтун кьетIайтIа (папарин патав), Аллагь – Гъил Къачузвайди, Мергьямат ийизвайди я.
- Эгер абуру чара хьун кьетIайтIа (ва месин алакъаяр тахьана лазим тир вахт акьалтIунал вили алаз акъвазайтIа), Аллагь – Ван Къвезвайди, Чизвайди я. («Иля» - им кьуд вацран къене ва адалай артух вахтунда папахъ галаз месин алакъаяр ийидач лагьана гъуьлуь кьазвай кьин я. Нагагь итимди ихьтин кьин кьуртIа, амма ахпа фикир дегишарна кьин чIурайтIа, ада гъил къачудайвал авун лазим я. Эгер ада папахъ галаз месин алакъаяр авунвачтIа ва кьуд варз алатнаватIа, гьанафитрин фикирдал асаслу яз, абурун арада вич-вичелай тамам са тIалакь жезва).
- Чара хьанвай дишегьлияр пуд вацран кьилер жедалди вил алаз акъваззава. Аллагьди абурун руфунра яратмишнавай затIар (вацран кьилер ва я руфунал залан хьун) абуруз чуьнуьхдай ихтияр авач, эгер абур Аллагьдихъ ва Дувандин йикъахъ инанмиш ятIа. Абурун гъуьлериз (абурун иддадин) вахтунда абур элкъуьрна хкидай ихтияр ава, эгер меслят жез кIанзаватIа (нагагь а вахт алатайтIа, гъуьлни паб чара хьайидай гьисабда). Шариатди тайин авунвайдал бинелу яз, абуруз (папариз) гьикI ихтиярар аватIа, гьакI везифаярни ава, амма гъуьлериз абурун винел чIехивал ава. Аллагь – Къудратлуди, Арифдарди я.
- ТIалакь (паб элкъуьрна хкидай ихтияр гузвай) – кьве сеферда. Ахпа паб я кьуна акъвазарайтIа (жеда), тайин авунвайдал (Шариатди ва адетди) бинелу яз, я ам иердиз ахъаяйтIа. Квез (гъуьлериз) абуруз (папариз) ганвайдакай (яни абурун магьардикай) са затI къачудай ихтияр авач, абуруз кьведазни (гъуьлуьзни папаз) Аллагьдин сергьятар (Ада лукIариз тайин авунвай) кьиле тухуз тахьунихъай кичIезвай дуьшуьшдилай гъейри. Нагагь квез абурувай Аллагьдин сергьятар кьиле тухуз тахьунихъай кичIезватIа, абуруз кьведазни гунагь жедач, эгер папа пул гана тIалакь маса къачуртIа. Аллагьдин сергьятар ихьтинбур я. Абур чIурмир! Ни Аллагьдин сергьятар чIурайтIа, ам адалатсуз я.
- Нагагь ада папаз тIалакь ганватIа (пуд лагьай сеферда), адаз (виликан гъуьлуьз) ам гьарам я, та ам масадаз гъуьлуьз фидалди (ва цIийи гъуьлуьхъ галаз месин алакъаяр жедалди). Эгер ада (ахпа) папаз тIалакь гайитIа, абуруз гунагь жедач, нагагь абур мад санал хъхьайтIа, эгер чпивай Аллагьдин сергьятар (Ада тайин авунвай) кьиле тухуз жеда лагьана гьисабзаватIа. Аллагьдин сергьятар (Адан къанунар) ихьтинбур я. Ада абур чизвай инсанриз ачухарзава.
- Нагагь куьн папарихъ галаз чара хьанватIа ва абуру чпин вахт вилив хвенватIа, я абур кьуна акъвазара, тайин авунвайдал (Шариатди ва хъсан адетри) асаслу яз, ва я тайин авунвайвал абур ахъая. Амма абуруз зиян гунин ва (абурун ихтиярар) чIурунин мураддалди абур кьуна акъвазармир. (Ибн Аббаса ва Къуръандиз баян ганвай масабуру лугьузвай хьи, Ислам къведалди бязи арабри, папаз тIалакь гана, адан идда куьтягь жедайла ам элкъуьрна хкизвай, ахпа мад тIалакь гузвай, ахпа, идда куьтягь жедалди вилик, элкъуьрна хкизвай, адавай масадаз гъуьлуьз физ тежедайвал ва адан идда яргъалди жедайвал. Гьа идалди абуру папаз зарар гузвай. Аллагь Таалади ихьтин тежриба туьгьмет авуна и аят ракъурна (Ибн Касир). Ни акI авуртIа, ада вичиз зарар гуда (гунагь авуналди, адай жаза гун мумкин тир). Аллагьдин аятрихъ галаз зарафатар ийимир (абурал хъуьруьнар ийиз, абуруз далу гуз ва абуруз метлеб тагуз). Аллагьди квез (ганвай) няметар, дуьз рехъ къалурун патал квез ракъурнавай Ктаб ва арифдарвал рикIелай алудмир (ва шукур ая, эмирриз табий хьуналди ва къадагъа тир крар тавуналди). Аллагьдихъай кичIе хьухь ва чир хьухь хьи, Аллагьдиз вири крарикай хабар ава.
- Нагагь куьн папарихъ галаз чара хьанватIа ва абуру чпин вахт вилив хвенватIа, абуруз манийвал ийимир (эй къаюмар) гъуьлуьз фин патал чпин (виликан) гъуьлериз, эгер абур чеб-чпихъ галаз икьрар хьанватIа, (Шариатди ва хъсан адетри) тайин авунвайдал асаслу яз. И насигьат квекай а касди кьабулда, вуж Аллагьдихъ ва Дувандин йикъахъ инанмиш ятIа. Им куьн патал хъсан я ва михьи я. Аллагьдиз чизва (квез вуч хъсан ятIа), амма квез чизвач.
- Дидейри чпин аялриз тамам кьве йисан къене хур гун лазим я, эгер абуруз хур гун эхирдалди кьилиз акъудиз кIанзаватIа. Ам (буба), низ аял ханватIа, диде тIуьналди ва парталралди таъмин авуниз мажбур я (адетдалди ва жуван мумкинвилериз килигна), тайин авунвайдал бинелу яз. Инсандин мумкинвилерилай артуханди адан хиве тунвач. Аялдин дидедизни бубадиз зарар гун патал аял ишлемишун виже къведай кар туш. (Бубадин) Варисдин (хиве тунва) гьа гьахьтин везифаяр. Эгер абуруз (диде-бубадиз) аял хурухъай галудиз кIан хьайитIа, меслят гъана ва (кьведни) рази хьана, абуруз гунагь жедач. Нагагь квез куь аялдиз нек гудай дишегьли кьаз кIан хьайитIа, квез гунагь жедач, эгер куьне адаз пул гайитIа, тайин авунвайдал (икьрардал) бинелу яз (гьакъи тIимилар тавуна ва геж тавуна). Аллагьдихъай кичIе хьухь ва чир хьухь хьи, Аллагьдиз куьне ийизвай вири крар аквазва.
- Квекай вуж кьейитIа, вичелай кьулухъ папар туна, абур (папар) кьуд вацрани цIуд юкъуз вил алаз акъвазун лазим я. (Нагагь дишегьлидин гъуьл кьенватIа, адан идда кьуд варзни цIуд югъ жеда, а вахтунда ада кьейи гъуьлуьхъ яс кьун лазим я. Ясдин вахтунда дишегьлиди атирар, суьрме, хине, рангар ишлемишун, гуьрчег парталар алукIун лазим туш. ГьакIни адаз гележегда гъуьлуьз финикай лап ачух ихтилатар ийидай ихтияр авач, амма адан патахъай адаз айгьамар кьабулдай ихтияр ава. ГьакIни ада вичин кIвалелай гъейри (вичи иддадин вахт акъудзавай) маса чкада йиф авун лазим туш. Кьабулиз жедай себеб аваз хьайитIа, адавай юкъуз кIваляй экъечIайтIа жеда. Эгер хендеда руфунал залан яз хьайитIа, адан идда аял хайила куьтягь жеда). Абурун вахт куьтягь хьайила, квез (иман гъанвайбур) гунагь жедач, эгер абуру (чеб гуьрчегариз хьайитIа, абур кIан жедайвал, ва иддадин вахт куьтягь хьунал вил алаз акъвазай кIваляй экъечIиз хьайитIа) чпиз (Шариатди) тайин авунвайдал бинелу яз авуртIа. Аллагьдиз куьне ийизвай вири крар чизва.
КьатI ама.
