Къуръандин «аль-Бакъара» сура
эвел алатай нумарайра
86. Абур – дуьньядин уьмуьр гьамишалугъ уьмуьрдихъ маса къачунвайбур я (гьамишалугъ уьмуьр затIни тушир къиметдихъ маса гана). (Гьавиляй) Абурун жаза кьезилардач ва абуруз куьмекни гудач. 87. Гьакъикъатда, Чна Мусадиз Ктаб гана ва адан гуьгъуьниз са жерге пайгъамбарар ракъурна. Чна Марьяман хва Исадиз ачух лишанар (аламатар (мужизатар), месела, кьейибурал чан хкиз алакьун, буьркьуьбур ва жузам азар квайбур сагъар хъувун) гана ва ам Михьи Руьгьдалди (Жибрил малаикдалди) мягькемарна. Яраб куь (чувудрин) патав квез бегенмиш тушир крар гваз гьар сеферда пайгъамбар атайла, куьн такабурлу жез, садбуруз тапархъанар лугьуз, муькуьбур рекьизвай жал? 88. Абуру лагьана (Пайгъамбардиз ﷺ): «Чи рикIер пердеди кIевнава (гьавиляй чун вин гафарин гъавурда акьазвач)». Амма (гьакъикъатда лагьайтIа) им Аллагьди абур лянет авунвайди я абурун имансузвиляй. (Амма абуру лугьузвай гафар таб я, абур муьгьуьр янавай рикIер аваз ханвачир хьи) Абурукай (чувудрикай) анжах тIимил кьадарди иман гъана. 89. Абуруз (чувудриз) Аллагьдин патай, чпиз авайдан (Тавратдин) дуьзвал тестикьарзавай, Ктаб (Къуръан) атайла (Имам Абу Мансур Матуридиди кхьизва: «Аллагьдин гафарин «Абуруз (чувудриз) Аллагьдин патай, чпиз авайдан дуьзвал тестикьарзавай, Ктаб атайла» мана ам я хьи, эгер чувудривай Тавратдихъ галаз дуьз текъвезвай са затI кьванни Къуръандай жагъуриз хьанайтIа, абуру гьасятда виридаз ван жедайвал адакай малумардай. Чувудар кисна акъвазуни ва Тавратдини Къуръанди сада-садаз аксивалзавайди жагъуриз гьич алахъни тийизвайда къалурзава хьи, Къуръан вири патарихъай Тавратдихъ галаз дуьз къвезвайдан гъавурда абур акьунвай. Гьа и карди Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ пайгъамбарвилин гьакъикъат субутарзава») – виликдай лагьайтIа, абуру имансузрин винел гъалибвал тIалабзавай – амма абурун патав чпиз чизвай кас (Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ) атайла, абур адахъ инанмиш хьанач (кIвенкIвечивал квахьиз кичIевиляй ва пехилвиляй). Имансузриз Аллагьдин лянет хьурай! 90. Пис кар ам я хьи, квехъ абуру чпин руьгьер маса ганатIа, Аллагьди ракъурайдахъ инанмиш тахьана ва Аллагьди Вичин регьим (вагьйу) Вичин лукIарикай Вичиз кIандайдаз ракъурунал пехил хьана. Абуру (Иса, ахпа Мугьаммадни кьабул тавуналди) чпел, сад-садан винел алаз, (Аллагьдин) ажугъ къведайвал авуна. Имансузриз абур алчахардай жаза гуда! 91. Абуруз (чувудриз) лагьайла: «Аллагьди ракъурай вири затIарал иман гъваш», - абуру жаваб гузва: «Чун чаз ракъурнавайдахъ (Тавратда) инанмиш я». (Амма гьа са вахтунда) Абур адалай кьулухъ атайбурухъ (Аллагьдин маса Ктабрихъ, иллаки гзаф, Къуръандихъ) инанмиш туш, ам – абуруз авайдан (Тавратдин) дуьзвал тестикьарзавай гьакъикъат ятIани. Хабар яхъ (абурувай, Мугьаммад): «Эгер куьн иман гъанвайбур ятIа, вучиз куьне виликдай Аллагьдин пайгъамбарар рекьизвай?» 92. Гьакъикъатда, Муса куь (чувудрин) патав ачух лишанар (ам Аллагьдин пайгъамбар тирди субут ийизвай кIуьд мужизат) гваз атана, амма ахпа, адалай кьулухъ (ам Синай дагъдиз фейила) куьне, адалатсузвал авуналди, квез дана кьуна (худа яз). 93. Ингье Чна квевай гаф къачуна (Сад тир Аллагьдиз ибадат авунин рехъ кьадайвал ва Тавратдал амал ийидайвал) ва куь винел Синай (дагъ) хкажна (икI лугьуз): «Чна квез гайиди кIевиз яхъ ва яб це (куь Раббидин гафариз)». Абуру лагьана: «Яб гуда ва лагьай кар ийидач». Имансузвиляй абурун рикIера данадихъ кIанивал гьатна. Лагь (абуруз, Мугьаммад): «Квез куь иманди эмирзавай кар гзаф писди я, эгер куьн гьич иман гъанвайбур ятIа». 94. Лагь (чувудриз, я Пайгъамбар): «Нагагь Аллагьдин эбеди тир мескен (Женнет) – анжах куьн патал ятIа, ва (маса) инсанриз туштIа, куьне квез кьиникь тIалаб, эгер куьн дуьз ятIа». (Ибн Аббаса агакьарайвал, и аятда Аллагь Таалади Пайгъамбардиз чувудриз икI лугьун эмирна: «Къуй кьве дестедини, яни мусурманри ва, чувудар, куьне, дуьа авурай ва вуж ягъалмишвиле аватIа, гьабур терг ийидайвал, Аллагьдивай тIалабрай. Амма чувудар рази хьанач». ГьакIни Ибн Аббаса агакьарна: «Нагагь чувудар рази хьанайтIа, абур вири рекьидай» (Ибн Касир)). 95. Амма чпин гъилералди авур крариз килигна, абуру са вахтундани чпиз ахьтин тIалабун ийидач. Аллагьдиз чизва, вуж гьахъсуз ятIа! 96. Ваз (я Мугьаммад) аквада хьи, абуру чпин чанар амай вири инсанрилай кIевиз кьунва, гьатта бутпересрилайни гзаф. Абурукай гьар садаз агъзур йисуз яшамиш жез кIандай (ва я «Абурукай садаз кIандай…». Къуръандиз баян гузвайбур и дуьшуьшда ихтилай физвай касдин патахъай са фикирдал атанач. Бязибуру гьисабзавайвал, ам чувудрикай сад тир. Масабуру – ам са зороастриец я лугьузвай (Ибн Касир)). Амма гьатта яргъи уьмуьрдини абур жазадивай яргъа ийидач. Аллагьдиз абуру ийизвай вири крар аквазва. 97. Лагь (абуруз, я Мугьаммад): «Ни Жибрилахъ галаз душманвал ийизватIа, (къуй ам ажугъдикди кьирай)». (И аят Жибрил чпин душман я, Микаил чпин дуст я лагьай чувудриз жаваб яз ракъурайди я (ТIабари)). Ада (Жибрила) ам (Къуръан) Аллагьдин ихтиярдалди виликдай авайбурун (виликан Пак Ктабрин) дуьзвал тестикьарун патал, иман гъанвайбур патал дуьз рехъ къалурдайди ва хъсан хабар яз ви рикIиз авудна. 98. Ни Аллагьдихъ, Адан малаикрихъ ва пайгъамбаррихъ, Жибрилахъ ва Микаилахъ галаз душманвал ийизватIа, (ам имансуз я). Гьакъикъатда, Аллагь – имансузрин душман я! 99. (Я Мугьаммад!) Гьакъикъатда, Чна ваз ачух лишанар ракъурна (ви пайгъамбарвал гьакъикъатди тирди тестикьарун патал). Абур анжах гунагькарри (имансузри ва муьтIуьгъ тушир терсбуру) инкар ийизва. 100. Яраб гьар сеферда абуру (чувудри) икьрар кутIундайла (Аллагьдихъ галаз, Пайгъамбардихъ инанмиш жеда лагьана), абурукай са паюни (чIуриз) ам кьабулзавач жал? ЯтIани абурукай чIехи пай инанмиш жезвач (Тавратдихъ). 101. Абурун патав Аллагьдин патай пайгъамбар (Мугьаммад) атайла, абуруз авайдан (Тавратдин) гьакъикъивал тестикьарай, Ктаб ганвайбурун са паюни Аллагьдин Ктаб далудихъ вегьена (ам кьабул тавуна), на лугьуди абуруз чизвач (ам Аллагьдин патай тирди). 102. Абур Сулейман пачагь тир вахтунда шейтIанри кIелзавай затIарин (ицитIунин ва чIулав суьгьуьрчивилин ктабрай) гуьгъуьна аваз фена. Сулейман имансуз тушир. Имансузар инсанриз суьгьуьрчивал чирзавай шейтIанар тир. ГьакIни (чувудар) Вавилонда кьве малаикдиз – Гьарутазни Марутаз – ракъурай затIарин (гуьгъуьна аваз фена). (Мусурманрин инанмишвилел асаслу яз, малаикар гунагьсуз я. Абуру суьгьуьрчивал чирун чи алимри икI гъавурда твазва: я ам суьгьуьрчивиликай хуьнин чирвал тир, я абуру инсанриз суьгьуьрчивилин ва пайгъамбаррин гьакъикъи аламатрин тафават къалурзавай). Амма абуру садазни чирзавачир икI талагьна (виликамаз, чириз кIанзавай касдиз): «Гьакъикъатда, чун – къадагъа тир кар рикIиз кIан хьун я, имансуз жемир гьа (суьгьуьрчивал чирай ва ам ишлемишун ихтияр авайди яз гьисабзавай)». (Амма виликамаз хатадикай хабардар авуниз яб тагана, инсанри ятIани) Абурувай гъуьлни паб сад-садавай къакъуддай чирвилер къачуна. Амма абурувай (суьгьуьрчийривай) Аллагьдин ихтияр авачиз садазни зиян гуз жедач. Абуру чпиз зарар гудай ва хийир тагудай чирвилер къачуна. Гьакъикъатда, абуруз (чувудриз) чизвай ам къачурдаз (хкягъайдаз) даим уьмуьрда (Аллагьдин регьимдикай) пай авачирди. Абуру чпин руьгьер маса гана къачур затI (суьгьуьрчивал ва имансузвал) лап пис кар я! Нагагь абуруз чин кьванни ийизвайтIа (адай гьихьтин жаза гудатIа, абур а кардал машгъул жедачир)! 103. Эгер абуру иман гъанайтIа (Аллагьдин Расулдал ﷺ ва Къуръандин гьакъикъивилел) ва игьтиятвал авунайтIа (суьгьуьрчивал хьтин гунагь кардал машгъул жез), гьакъикъатда, Аллагьдин патай (абуруз гьазурнавай и кьил а кьил авачир) пишкеш абур патал (суьгьуьрчивилин рекьелди къазанмишайдалай) хъсан я. Эгер анжах абуруз чизвайтIа! 104. Эй иман гъанвайбур! Лугьумир (Пайгъамбардиз): «Ра`ина!» («Чи къайгъу чIугу», - вучиз лагьайтIа иврит чIалал «райина» гафуниз пис мана ава), - амма лагь: «Унзурна» («Чал вил алаз хьухь!») ва (дикъетдалди) яб це (адан гафариз, тикрар хъувунин лазимвал амукь тийидайвал). Имансузриз (гьар са кутугай дуьшуьшда Аллагьдин Расул ﷺ алчах ийиз ва намусдик хкIадайвал ийиз алахънавай) – тIарвал гудай азабар жеда. 105. Ктабар ракъурнавай инсанрикай тир имансузриз ва мушрикриз квез куь Раббидин патай хушбахтвал ракъурна кIанзавач. Аллагьди лагьайтIа, Вичин регьимдалди Вичиз кIандайбур тафаватлу ийизва (гьавиляй анжах Ада хкягъайбур чIехи пайгъамбарвилин регьимдиз лайихлу жеда). Аллагь – чIехи жумартвилин Иеси я! 106. Гьар сеферда, Чна аят амал аламачирди яз малумарайла ва я (ви, я Мугьаммад) рикIелай алудиз турла (ам ви хурун зигьиндай чIурайла), адалай (амал аламачирди яз малумарайдалай) хъсанди ва я адаз барабарди (четинвиляй ва сувабдай) гузва. Ваз чизвачни кьван Аллагьдивай вири алакьзавайди? (И аятда Къуръандин илимрин важиблу паюникай – чеб амал аламачирди яз малумарай ва чпи амал аламачирди яз малумарзавай аятрин чирвиликай (насх ва мансух) – рахазва. Чувудри динда амал аламачирди яз малумарун мумкин тирди инкар ийизвай. Мусурманри абуруз, Шариатдин къанунар яваш-явашди твазвай лагьана, жаваб гузвай. Эгер Шариатдин вири къанунар гьеле Меккада амаз санал ракъурнайтIа, чIехи пай мусурманривай абур кьиле тухуз жедачир. Им Аллагь Таалади инсанрин патахъай чIугвазвай къайгъу тир, Адан чирвал сергьятламишнава лагьай чIал тушир. Тайин тир аятар амал аламачирди яз малумарунин патахъай алимри жуьреба-жуьре фикирар лугьузвай: имам ас-СуютIиди гьизабзавай хьи, Къуръанда амал аламачирбур яз малумарай цIекIуьд аят ава, Шагь Валиуллагь ад-Дахлявиди – вад лугьузвай, са ни ятIани амал аламачирбур яз малумарай аятрин кьадар гзаф тирди гьисабзавай).
КьатI ама.
