Къуръандин «аль-Маида» сура
эвел алатай нумрайра ава
- Ваз гьикI авуртIани аквада хьи, иман гъанвайбурун виридалайни баришугъ тежер душманар – ибур чувудар ва бутпересар я, ва ваз гьикI авуртIани аквада хьи, кIанивилин патахъай иман гъанвайбуруз виридалайни мукьвабур икI лугьузвайбур я: «Чун – хашпараяр я». (Аллагь Таалади, чувудрикайни хашпарайрикай ва абурун гьар жуьредин ягъалмишвилерикай ахъайна, чувудриз иман гъанвайбурун патахъай авай такIанвиликай ва гьа идалди абур бутпересриз мукьва жезвайдакай, гьа са вахтунда хашпарайри мусурманрихъ галаз са кьадар гзаф хъуьтуьлдиз рафтарвал ийизвайдакай лугьузва). Им гьакI я, вучиз лагьайтIа абурун арада кешишар (чирвилер къачунал ва ибадатдал машгъул хьанвай) ва монахар (дуьньядин уьмуьрдихъай элкъвена килисайриз фенвай) ава, ва вучиз лагьайтIа абур (чувудрилай тафаватлу яз) такабурлу туш. (Абу Хаяна гъавурда туна хьи, и аятда хашпараяр мусурманрин дустар я лугьузвач. Абур гьакI чувудрилайни бутпересрилай мусурманриз мукьва я. Имам аль-Байдавиди кхьизва хьи, и аятди муьтIуьгъвал, чирвилер къачун ва кIеви гьевесривай къерех хьун тариф авуниз лайихлу тирди къалурзава, гьатта ихтилат имансузрикай физ хьайитIани. Катадади агакьарзава хьи, и аят Исадин гьакъикъи шариат кьиле тухузвай ва Аллагьдин Расул ﷺ атайла Ислам кьабулай Ктабдин инсанрикай ракъурнавайди тир (аль-КъуртIуби)).
- Абуруз (асгьабривай) Пайгъамбардиз ракъурнавайбур (Къуръандин аятар) ван къведайла, ваз аквазва, гьикI абурун вилер накъварай ацIузватIа, абуруз (регьятдиз) чир жезвай гьакъикъат себеб яз (гьикI хьи ам абуруз акьван чIавалдини абурун ктабрай чизвай). Абуру лугьузва: «Рабби! Чун инанмиш хьанва (Къуръандихъ, чаз ван хьайи, ва Мугьаммад Пайгъамбардихъ ﷺ, ам гъайи). Чун шагьидвал авурбурун (Исламдин гьакъикъивал) жергеда кхьихь. (Ибн Аббаса агакьарна хьи, и аят Эфиопиядин пачагь Нажашидикай (Негусакай) ва адаз мукьва тир ксарикай ракъурнавай. Жафар Таяра абуруз «Марьям» ва «ТIа Гьа» сурайрай бязи аятар кIелайла, Нажашиди чилелай самунин кьал хкажна ва лагьана: «Аллагьдал кьин кьазва, кIелнавай аятри Аллагь Таалади Инжилда ракъурнавайдал са шейни алава хъийизвач». Абур, та Жафара кIелна куьтягьдалди, шехьиз хьана. Жафар вичин десте галаз Эфиопиядай хтайла, Аллагьдин Расулди ﷺ абуруз «Ясин» сура кIелна ва адаз яб гуз, абур шехьзавай).
- 84. Аллагьдихъ ва чаз атанвай гьакъикъатдихъ инанмиш жез чаз куь манийвал ийизва? Бес чаз Раббиди чун хъсан инсанрихъ галаз ракъурдайвал (Женнетдиз) гзаф кIевиз кIанзава хьи».
- Аллагьди абуруз гана абурун гафарай (Женнетдин) багълар, чпин кIаникай вацIар авахьзавай. Абур ана гьамишалугъ амукьда. Гьа икI гузва хъсан крар ийизвайбуруз (вуж рикIин сидкьидай инанмиш хьанватIа ва рикIин михьивилелди крар ийизватIа).
- Имансузар лагьайтIа, Чи аятар кьабул тавур, абур – Жегьеннемдин агьалияр я.
- Эй, иман гъанвайбур! Аллагьди квез ихтияр ганвай няметар гьарамбур я лугьумир. Амма гьалалдин сергьятрилайни элячIмир. Гьакъикъатда, Аллагьдиз сергьятрилай элячIдайбур (Ада тайин авунвай) кIанзавайди туш.
- Аллагьди квез ганвайдакай – гьалалдакай ва хъсандакай – неъ ва куьне иман гъанвай Аллагьдихъай кичIе хьухь.
- Аллагьди куь буш кьинерин патахъай (аннамиш тавуна лагьанвай) квевай хабар кьадач, амма куьне (аннамишна) кьунвай кьинерин патахъай хабар кьада. Адай (кьин чIурунай) гъил къачуниз себеб жедай кар – цIуд кесибдиз тIуьн гун, куьне куь хизандиз гузвайдакай юкьван жуьреда, я тахьайтIа абурал парталар алукIун ва я лукI азад авун. Нивай тахьайтIа (акI ийиз), къуй пуд юкъуз сив хуьрай. Им – куь гунагьрилай гъил къачун я, эгер куьне кьин кьунватIа (ва кьин чIурнаватIа). Куьне кьунвай кьинер кьиле твах! И тегьерда Аллагьди куьн Вичин аятрин (ва Шариатдин къайдайрин) гъавурда твазва, куьне шукур ийидайвал (Адаз).
- Эй, иман гъанвайбур! Гьакъикъатда, чехир, къизмиш къугъунар, къурбандар тукIвадай чкаяр (бутпересри) ва фал вегьедай хьилер – шейтIандин крарикай мурдарвал я. Абурукай кьил къакъуд, крар хъсан жедайвал (Аллагьдин жазадикай къутармиш жедайвал).
- Гьакъикъатда, шейтIандиз куьн чехирдин ва къизмиш къугъунрин куьмекалди куь арада душманвал тваз ва сад-садаз такIанариз кIанзава, Аллагь рикIел гъиз ва капI ийиз манийвал ийидайвал. Яраб куьн акъваздач жал?
- Аллагьдиз муьтIуьгъ хьухь ва Пайгъамбардиз муьтIуьгъ хьухь, ва мукъаят хьухь (абуруз муьтIуьгъ тахьуникай)! Нагагь куьне далу гайитIа (абуруз муьтIуьгъ жедач лагьана), чир хьухь (куьне я Аллагьдиз, я Пайгъамбардиз ﷺ са зарарни тагудайди, вучиз лагьайтIа), Чи Пайгъамбардин везифа – анжах ачухдиз агакьарун я (инсанрал вагьйу).
- Хъсан крар авур иман гъанвайбуруз гунагь авач абуру тIуьр затIарай (къадагъа ийидалди), эгер абуру (маса къадагъайрикай) чеб хуьзвайтIа, инанмиш тиртIа (иманда кIевивал ийиз) ва хъсан крар ийизвайтIа. Ахпа (пиянардай шейэр ва къизмиш жедай къугъунар къадагъа авурдалай кьулухъ) абуру чеб хуьзвай (къадагъа затIарикай) ва инанмиш тир (абур къадагъа тирди). Адалай кьулухъ абуру (генани кIевиз) мукъаятвал ийизвай ва хъсан крар ийизвай. Аллагьдиз хъсан крар ийизвайбур кIанзава.
- Эй, иман гъанвайбур! Аллагьди куьн гьикI хьайитIани куьне гъилералди ва жидадалди (куьн игьрамда аватIани) къачудай гъуьрчекай са квелди ятIани ахтармишда, (куьне ам кьадатIа акваз ахтармишун патал), Аллагьди, Вич такваз, Вичихъай (гьакъикъатда) кичIезвайбур дуьздал акъудун патал. Вуж адалай кьулухъ (игьрамда аваз, гъуьрч ийиз) сергьятрилай элячIайтIа (ихтияр авай крарин), адаз – тIарвал жедай жаза гуда.
- Эй, иман гъанвайбур! Игьрамда авайла гъуьрч рекьимир. Квекай ни ам виликамаз къаст авуна кьейитIа, адаз жаза – (кIвалин) маларикай са гьайван (тукIун), ада (гъуьрче) яна кьейидаз (гьайвандиз) тешпигь. (Ахпа а гьайвандин як агьвал авачирбуруз пайна кIанда) Ва къуй фагьумна къарар акъудрай (тукIун патал хянавай гьайвандин патахъай) квекай кьве хъсан итимди (мусурманди), ва а садакьа Кябедал агакьна кIанда (гьайван Гьарамдин чилел тукIун лазим я), я тахьайтIа (эгер гьайван жагъидай ва ам тукIвадай мумкинвал авачтIа) гъил къачудайвал кесибриз тIуьн гана ва я гьа кьадар сивер хвена кIанда (тIуьнин са муддай са югъ сив хуьн), ада вичи авур кардин заланвал аннамишдайвал. Аллагьди виликдай (къадагъа ийидалди) авур (куь) крарилай гъил къачуна, амма са касди ам тикрар хъувуртIа, Аллагьди адаз жаза гуда. Аллагь – Лайихлуди, (гунагькарриз гузвай) жазадин Иеси я.
- Квез балугъар кьадай ихтияр ава ва а вахтунда жагъай тIуьнни, ширин затI ва недай суьрсет хьиз (жагъай) рекье. Амма кьураматдал гъуьрч авун квез къадагъа я, та куьн игьрамда амай кьван. Аллагьдихъай кичIе хьухь, Адан патав куьн кIватI хъийидай (куьн Адан вилик дуван авун патал акъвазда).
- Аллагьди Кябе туькIуьрна – (гьуьрметлу) Къадагъа алай кIвал – инсанар патал даях яз (абурун дуланажагъдин ва руьгьдин менфят патал), ва гьакIни къадагъа алай варз (гьаж ийизвай), къурбандин гьайванар (тукIун патал Меккадиз гъизвай) ва гарданлухар (чпелди инсанри а гьайванрал лишан ийизвай). Им – квез чир жедайвал, Аллагьдиз цавара авай вири крарикай ва чилел алай вири крарикай хабар авайди. Аллагь – вири крарикай Чизвайди я.
- Квез чир хьухь, Аллагьди кIевиз жаза гуда ва Аллагь – Гъил Къачудайди, Регьим Ийидайди я.
- Пайгъамбардин хиве анжах (вагьйу) агакьарун тунва. Аллагьдиз куьне ийизвай вири крарикай ва чуьнуьхзавай вири крарикай чизва.
- Лагь (я Мугьаммад): «Барабар жедач писди (къадагъа авунвайди) ва хъсанди (ихтияр авайди), гьатта писдан булвили вун гьейран авунатIани». Аллагьдихъай кичIе хьухь, акьул авайбур, агалкьунар жедайвал!
- Эй, иман гъанвайбур! Квез чир хьайила куьне гьайиф чIугвадай затIарикай Пайгъамбардивай хабар кьамир. Эгер куьне абурукай Къуръан ракъурдай вахтунда хабар кьуртIа, квез абур чир жеда. Аллагьди квез абур (куь виликан суалар) багъишламишна, Аллагь – Гъил Къачудайди, жаза Дегишардайди я хьи.
- Квел къведалди авай инсанри абурукай (лазим тушир шейэрикай) хабар кьазвай, ахпа абурукай имансузар жезвай.
- Аллагьди (къадагъа) авунач бахира, саиба, васила ва хам (хьтин гьайванар). (Жагьилиядин девирда вад сеферда хайи ва эхиримжи шараг эркекди хьайи деведиз арабри «бахира» лугьузвай ва ам ишлемишун гьарам яз гьисабзавай. Са бутдин тIварцIихъай азад авур деведиз «саиба» лугьузвай. Вад сеферда кьветхверар хайи деведиз ва я хипез «васила» лугьузвай ва ам дишегьлийриз къадагъа яз гьисабзавай. ЦIуд йисан къене маяламишун патал ишлемишай девейриз «хам» лугьузвай, абур инсанар ва я пар тухун патал ишлемишзавачир. И аятда Аллагь Таалади гъавурда твазва хьи, жагьилиядин девирдин инсанрин ихьтин чпи-чпикай хкудзавай гафариз къуват ва гьакъикъатдихъ галаз алакъа авач). Амма имансузри (чпи и къадагъаяр туькIуьрзава ва) Аллагьдикай (чпи туькIуьрай затIар Адахъ кхьиз) тапарар туькIуьрзава. Абурукай чIехи пай (адетдин инсанар) са гъавурдани авач (ва гъавурда авачиз ата-бубайрин адетрал амал ийизва).
- Абуруз лагьайла: «Аллагьди ракъурайдахъ (къарардихъ) ва Пайгъамбардихъ (адан Суннадихъ) алад», - абуру жаваб гузва: «Чаз чи ата-бубаяр алай рехъ бес я». Бес вуч ийида кьван, эгер абурун ата-бубайриз са затIни чизвачиртIа (гьакъикъатдикай) ва дуьз рекье аваз физвачиртIа?
- Эй, иман гъанвайбур! Квел жавабдарвал ала куьн (дуьз хьунин) патахъай. Ягъалмиш хьанвайдавай квез зиян гуз жедач, эгер куьн дуьз рекье аваз физ хьайитIа. (Мусурманри гзаф хажалат ийизвай кафирри Ислам кьабулзавач лугьуз. А вахтунда абуруз лагьана: «Сифте нубатда, жув хъсанариз ва дуьз рекьеваз физ, жуван патахъай рикI секинсуз хьухь, ягъалмиш хьанвайбуру квез сакIани зиян гудач, эгер куьне гьакъикъатдал амал ийиз хьайитIа» («Кашшаф»)). Куьн вири Аллагьдин патав хкведа ва а чIавуз куьне вуч авунатIа (ва гьихьтин эвез агакьдатIа), Ада лугьуда.
КьатI ама.
