Виридалайни хъсан тIалабунар

Гьакъикъатда гьар са касди, кIандатIа вичиз имансуз хьурай, вич кIеве гьатайла Халикьдивай тIалабзава. Четин гьалда авайла, адан рикIел Аллагь хквезва. Аллагь Таалади Къуръанда икI лугьузва (мана): «Сад Аллагьдилай гъейри маса худайризни ибадат ийизвайбур (мушрикар) гьуьле авай чIавуз гьуьлуьк къалабулух акатайла, чеб авай гими цин кIаник физ кичIе хьайила, абуру рикIин сидкьидай Сад Аллагьдивай чеб къутармишун тIалабзава, Сад Аллагьдилай гъейри мад чпи гьич садазни ибадат ийидач лугьузва.

Амма къутармиш хьайидалай кьулухъ кьураматдал агакьайла, чеб саламат тирди чир хьайила, абуру чпи гайи гаф хуьзвач, Сад Аллагьдилай гъейри маса худайриз ибадат ийиз эгечIзава». И аятдай чаз аквазвайвал, гьатта чеб Аллагьдихъ инанмиш туш лугьузвай инсанарни кьиникьин вилик хъуьтуьл жезва, Аллагьдикай са чара кьаз алахъзава. Вич худа я лугьуз чилин винел къекъвей фиръавана гьатта Аллагьдин жазадик акатайдалай кьулухъ Аллагь сад тирди хиве кьунай, амма геж хьанвай.

Къуръанда лагьанвайвал, Аллагьдин жазадик акатайдалай кьулухъ имансузди гъайи иман кьабулдач. Инал чун имансузрин рикIел Аллагь къвезвай къайдадикай рахана. Мусурманрин лагьайтIа, Аллагь гьамиша рикIел ала. Абуру адавай югъди-йифди, гьар кпIунин гуьгъуьнайни тIалабзава. РикIин сидкьидай авур тIалабунрихъ галаз гьич са шейни гекъигиз жедач. Амма тIалабунарни гьар жуьрединбур ава.

Инсанди вичиз ва вичин веледриз, кIанибуруз дуьньядин мал, девлет, сагъламвал ва саламатвал тIалабун мумкин я. Ихьтинбурукай Аллагьди Къуръанда лагьанва (мана): «Ахьтин инсанар ава хьи, абуру анжах и дуьньядин хъсанвилер тIалабзава, эхиратдикай абуруз пай жедач». ИкI тежедайвал, чна маса аятда лагьанвайвал дуьньядин ва эхиратдин хъсанвилер тIалабна кIанда. Гьар са мусурманди вичиз чидай чIалалди, вичиз чидай хъсанвилер тIалабзава, амма адаз чин тийидайбур гзаф амукьзава.

Гьелбетда, алемар халкьнавай Халикьдиз ва Адан Расулдиз анжах дуьньядинни эхиратдин хъсанвилерикай дуьздаказ хабар ава. Иниз килигна, чна Аллагь Таалади Вичи чаз Къуръанда кIелун меслят къалурнавай ва Вичин Пайгъамбарриз чирнавай тIалабунар авуртIа, чаз вири хъсанвилерикай пай жеда. Инал чна Къуръандай ва Пайгъамбардин Суннадай къачунвай (Пайгъамбарди вичи авур) дуьаяр гъида. Абур капI ийизвай гьакIни ам тийизвай мусурмандивайни мус ва гьи гьалда хьайитIани авуртIа жеда.

КапI ийизвайдаз Аллагьди фад жаваб гуда лагьана умуд ава. Иллаки и дуьаяр ферз тир кпIунин гуьгъуьнай, азандинни икъаматдин арада, месин капI авуна ксайдалай кьулухъ экуьнин азан гудалди къарагъна йифиз ийизвай «тагьажуд» кпIунилай кьулухъ, марф къвадайла, сеферда (рекье) авайла авуртIа хъсан я. Абур араб чIалалди авун меслят къалурзава, амма жуван дидедин чIалал авуртIани мурад кьилиз акъатда. Виридалайни хъсан тIалабунар – чаз Аллагь Таалади Вичи чирнавайбур я.

Пайгъамбардин гьадисда лагьанва: «Куьне тади тавуртIа, квез Аллагьди жаваб гуда. «За Аллагьдивай тIалабна, амма ада жаваб ганач» икI лугьун тади авун я» (Бухари).

Къуръанда тIвар кьунвай дуьаяр:

Къейд: инал гъизвай дуьаяр-аятар дуьадин мана авайбур тирвиляй чна лезги гьарфаралди кхьизва, гьа и лезги гьарфаралди кхьенвайвал чирай аятар кпIунал Къуръан хьиз кIелдай ихтияр авач, анжах гъилер хкажна дуьа авуртIа жеда.

. «رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّار» (البقرة:201).1

«Раббана атина фи-ддунья хIасанатан ва филь-ахирати хIасанатан ва къина гIазаба-ннар» («Аль-Бакъара» сура, 201-аят). «Я Рабби, чаз и дуьньядани эхиратдани хъсанвал це ва чун жегьеннемдин цIукай хуьх».

. «رَبَّنَا هَب لَنَا مِن أزوَاجِنَا وَذُرِّيّاتِنَا قُرَّةَ أعيُنٍ واَجعَلنَا لِلمُتَّقِينَ إمَاماً» (الفرقان:74(.2

«Раббана гьаб ляна мин азважина ва зурриййатина къуррата агIйунин ва-жгIальна лильмуттакъина имама» («Аль-Фуркъан» сура, 74-аят). «Я Рабби, чаз рикI шадардай папар ва веледар це ва чун хъсан ксарин кьиле эциг».

. «رَبَّنَا اغفِر لَنَا وَلإخوَنِنَا الّذِينَ سَبَقُونَا بِاللإيمَانِ وَلاَ تَجعَل فِي قُلُوبِنَا غِلاً لِلَّذِينَ ءَامَنُوا رَبَّنَآ إنَّكَ رَؤوفٌ رَحِيمٌ"(الحشر:10).3

«Раббана-гъфирляна ва лиихванина-ллязина сабакъуна бильимани ва ля тажгIаль фи къулюбина гъиллян лиллязина аману, Раббана иннака Рауфу-рРахIим» («Аль-Гьашр» сура, 10-аят). «Я Рабби, гъил къачу чалай ва чалай вилик иман кьабулай чи стхайрилай, муъминрин патахъай чи рикIера такIанвал твамир. Я Рабби, Вун виридалайни регьимлу ва мергьяматлуди я».

. «رَبَّنَا لاَ تُزِغ قُلُوبَنَا بَعدَ إذ هَدَيَتَنا وَهَب لَنَا مِن لَدُنكَ رَحمَةً إنَّكَ أنتَ الوَهَابُ» (آل عمرآن:8)4

«Раббана ля тузигъ къулюбана багIда из гьадайтана ва гьаб ляна мил-лядунка рахIматан иннака анталь-вагьгьаб» («Алю Имран» сура, 8-аят). «Я Рабби, Вуна дуьз рекьел эцигайдалай кьулухъ чи рикIер ягъалмишар хъийимир ва Ви патай чаз регьим це, гьакъикъатда, Вун пишкешар Гузвайди я».

» رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ (١٩٣) رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ « (آل عمران: 194).5

«Раббана иннана самигIна мунадиян юнади лиль-имани ан амину бираббикум фа-аманна, Раббана фа-гъфир ляна зунубана ва каффир гIанна саййиатана ва таваффана магIаль-абрар. Раббана ва атина ма вагIаттана гIаля русулика ва ля тухзина явмаль-Къиямати, иннака ля тухлифуль-мигIад» («Алю Имран» 193, 194-аятар). «Я Рабби, чаз куь Раббидихъ иман гъваш лугьуз эвер гузвайдан ван хьана ва чна иман гъана, я Рабби чи гунагьрилай гъил къачу ва пис амалрикай михьи ая, хъсан ксарихъ галаз санал чи чанар вахчу. Я Рабби, Ви илчийрин мецелди Вуна чаз гаф гайи (женнетдин няметар) це ва Къияматдин юкъуз чун беябурмир (инсанрин вилик, виридаз гунагьар къалуруналди), гьакъикъатда, Вуна гайи гаф хуьзвайди я».

. «وَقُل رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ» (النور 118)6

«Рабби-гъфир ва-рхIам ва анта хайру-ррахIимин» («Ан-Нур» сура, 118-аят).

«Я Рабби, гъил къачу ва регьим ая, Вун виридалайни Регьимлуди я».

7. «.. وَقُل رَبِّ ارحَمهُما كَما رَبَّياني صَغيرًا « (الإسراء 24)

«Рабби-рхIамгьума кама раббаяни сагъира («Аль-Исра» сура, 24-аят). «Я Рабби, абуруз (диде-бубадиз) регьим ая, гьикI абуру зун гъвечIиди тирла хвенатIа (регьимдалди)». Им Аллагь Таалади дидебубадиз авун буйругънавай дуьа я. Диде-бубадиз дуьа авун – гьар са мусурмандин буржи я.

Пайгъамбардин Суннадай:

. عن أنس رضي الله عنه قال:» كان أكثر دعاء النبي صلى الله عليه وسلم: اللهم آتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار» متفق عليه.1

Пайгъамбарди виридалайни гзаф ийизвай дуьа им тир: «Аллагьумма атина фи-ддунья хIасанатан ва филь-ахирати хIасанатан ва къина гIазаба-ннар» (Бухари, Муслим). И дуьа винидихъ гъанвай Къуръанда авай хьтинди я, анжах Къуръанда ам «Раббана» гафунилай башламишзава, ина - «Аллагьумма» гафунилай, тафават авач, гьикI кIелайтIани жеда. «Я Аллагь, чаз и дуьньядани эхиратдани хъсанвал це ва чун жегьеннемдин цIукай хуьх». Ингье и дуьа Къуръандани ава гьадисдани, ам чи бубайрини авурди я, исятдани абуру ийизва, чнани ам авун лазим я.

. عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: سمعت النبي صلى الله عليه وسلم يقول: «والله إني لأستغفر الله وأتوب إليه في اليوم أكثر من سبعين مرّة» أخرجه البخاري.2

Пайгъамбарди лагьана: «Валлагьи, за Аллагьдивай са йикъан къене пудкъанни цIудалай (70) гзаф сеферда жуван гунагьрилай гъил къачун тIалабзава ва туба ийизва» (Бухари). Яни Пайгъамбарди «АстагъфируЛлагь» (Зи гунагьрилай гъил къачу, Аллагь), дуьа ийизвай ва гьа арада Аллагьдиз вичин пашманвал къалурзавай. «Истигъфар» - «Астагъфируллагь» лугьун я, «туба» - гьа «астагъфируллагь» лугьудай чIавуз ва неинки гьа чIавуз пашман хьун, яни гунагь хьана лугьуз Аллагьдиз жуван пашманвал къалурун я. Эгер чна авур гунагьрин патахъай пашман тушиз, рикIе авачиз, анжах меци «астагъфируллагь» лугьуз хьайитIа, им Аллагьдикай ягьанат хкудай мисал жеда.

«Астагъфируллагь» - им дуьа ая, гьавиляй ам чна виридалайни гзаф кIелун ва туба авун лазим я. Гьич са гунагьни квачир Пайгъамбарди ам пудкъанни цIудалай гзаф кIелзавайтIа, бес чун хьтин гунагьри кьунвай инсанри ам шумудра кIелун ва пашман хьун лазим я?!

. عن عبد الله بن مسعود رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه كان يقول :» اللهم إني أسألك الهدى والتقى والعفاف والغنى» أخرجه مسلم.3

Пайгъамбарди ихьтин дуьа ийидай: «Аллагьумма инни асъалюкаль-гьуда ва-ттукъа вальгIифафа валь-гъина» (Муслим). «Я Аллагь, за Вавай дуьз рехъ, Вахъай кичIе хьун, михьивал (гунагьрикай, азаррикай) ва инсанрихъ (пулдихъ) муьгьтеж тахьун тIалабзава».

. عن زياد بن أرقم رضي الله عنه قال: لا أقول لكم إلا كما كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول قال: كان يقول:» اللهم إني أعوذ بك من العجز والكسل والجبن والبخل والهرم وعذاب القبر» أخرجه مسلم. 4

Пайгъамбарди ихьтин дуьа ийидай: «Аллагьумма инни агIузу бика миналь-гIажзи валь-касали вальжубни валь-бухли валь-гьарами ва гIазабиль-къабри (Муслим). «Я Аллагь, за Вавай зун хуьн тIалабзава ажузвиликай, кагьулвиликай, кичIевиликай (герек алачир чкадал), шкьакьвиликай, кьуьзуь хьана гьалдай финикай (кьуьзуьвилин начагъвилерикай) ва сурун азабрикай».

.5كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: «اللهم آت نفسي تقواها وزكها أنت خير من زكاها أنت وليها ومولاها» أخرجه مسلم.

Пайгъамбарди ихьтин дуьа ийидай: «Аллагьумма ати нафси такъвагьа ва заккигьа, анта хайру ман заккагьа, анта валиййугьа ва мавлягьа» (Муслим). «Я Аллагь, зи нефсиниз Вахъай кичIевал це ва ам михьи ая, Вуна ам виридалайни хъсандиз михьда, Вун адан чIехиди ва иеси я».

6كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: «اللهم إني أعوذ بك من علم لا ينفع، ومن قلب لا يخشع، ومن نفس لا تشبع، ومن دعوة لا يستجاب لها» أخرجه مسلم.

Пайгъамбарди ихьтин дуьа ийидай: «Аллагьумма агIузу бика мин гIильмин ля янфагIу ва къальбин ля яхшагIу ва нафсин ля ташбагIу ва мин дагIватин ля юстажабу лягьа» (Муслим). «Я Аллагь, за Вавай зун хуьн тIалабзава - менфятсуз чирвилерикай, умунсуз рикIикай ва тух тежер нефсиникай, жаваб тагузвай дуьадикай».

. عن عبد الله بن عمر رضي الله عنهما قال: كان من دعاء النبي صلى الله عليه وسلم:» اللهم إني أعوذ بك من زوالِ نعمتِك، وتَحَوُّلِ عافيتِك، وفُجاءَةِ نِقمتِك، وجَميعَ سخطِك» أخرجه مسلم.7

Пайгъамбарди ихьтин дуьа ийидай: «Аллагьумма инни агIузу бика мин завали нигIматика ва тахIаввули гIафиятика ва фужати никъматика ва жамигIи сахатIика» (Муслим). «Я Аллагь, за Вавай тIалабзава зун хуьн Вуна ганвай няметар вахчуникай, Вуна гайи сагъламвиликайни бахтуникай магьрум хьуникай, садлагьана къвезвай кьиникьдикай ва Ви ажугъдикай».

ГЬАСАН АМАХАНОВ