Рекьин юлдаш
КIвалахди зун мукьвал-мукьвал хуьрериз фин мажбур ийизва. Ингье къе, са хуьре авайла, зал са кьуьзуь буба гьалтна. Рекьин къерехда акъвазна, аса хкажна, адаз машин акъвазариз кIанзавай.
- Ассаламу алайкум! Куьн гьиниз я?
- Ва алайкум салам. Агъуз, атIаниз, аптекадиз, - лагьана ада заз чIуру урус чIалал туьтер ифей ванцелди.
Ам машинда ацукьна ва чун фена. За адаз гьасятда «вуж я?», «гьинай я?» суалар гуз тади авунач, анжах тIалабна: «Квез гьинал акъвазарна кIанзаватIа, заз лагь». Чун хуьряй шегьре рехъ галай патахъ кисна физвай. Рекьин къерехда аптека акун тавурла, ам гьинал ала лагьана, за адавай хабар кьуна. Ада ам Н хуьре авайди я лагьана. Ана аптека авайди ва ам яргъа авачирди заз чизвайвиляй, чун гьа хуьруьз фена.
Фидай рекье за адавай жузуна: «Аптекадиз куьн фидайвал вучиз хьана? Ракъурдай хтулар, я тахьайтIа аялар авачни? Ада аялар ава лагьана – кьуд рушни пуд хва, вичин патав лагьайтIа анжах са хва гва – пияниска, ада къазанмишайди вири хъуниз харжзава. Адалай кьулухъ малум хьайивал, а хци хабар кьун тавуна калер маса гана ва машин къачуна. Аялрикай са куьмекни авач, аксина, ада гьабуруз куьмек гузва, вучиз лагьайтIа адав майишат гва ва аялриз ниси, нек ракъурзава. Кьуьзуь буба лагьайтIа, викIегьзавай: 88 йисан яшда аваз ада гьеле майишат кьиле тухузва – гамишар ва калер хуьзва. Идахъ галаз санал заз ам Л хуьряй тирди чир хьана. Ам зун физвай рекье аваз хьуниз килигна, аптекадилай кьулухъ за ам гьа хуьруьз хутахун кьетIна.
Буба аптекадай дарманар гвачиз экъечIна. За адаз эверна.
- Халу, ацукь, за куьн хутахда.
Ам ацукьна. За хабар кьуна:
- Квез герек дарманар къачунани?
- Ваъ, авачир.
- Квез вуч къачуз кIанзавай?
- Ингье и дарманар, - лагьана ада зурзазвай гъилералди хъуьчIуькай дарманар кхьенвай чар хкудиз.
- Ша маса аптекадиз фин.
- Герек туш. Ана багьа я. Зун пака Т шегьердиз фида. Дарманрихъ 3500 манат акъатзавай, амма зав гумайди анжах 1500 манат я. Пака кIваляй пул къачуна дарманар къачуз шегьердиз фида.
Хъфидай рекье ихтилатар къвез-къвез къалин хьана ва за жузуна:
- Вучиз куьн, ирид аялдин буба, куь дердийриз жув финиз мажбур хьанва? Вучиз кьуьзуь хьайила абур квехъ гелкъведайвал ва гьуьрмет ийидайвал куьне тербияламишнач?
Ада аялар дарвал авачиз чIехи авурди, гьамиша гъил алаз хьайиди ва гилани гъил алайди я лагьана. За гьисабзавай хьи, аялар тербияламишун патал дуланажагъдин жигьетдай абур таъмин авун бес я. Пияниска хциз тIуьн гузвай вичин папалай шикаят авуна. Гьатта амайбурулай фад гузва, вичин вири туьгьметриз жаваб яз хцин пад хуьзва.
За хабар кьуна:
- Ингье куьн къе ихьтин гьалда ава. Куь фикирдалди, тербия гунин карда куьне гьина гъалатI авуна? Заз, жегьилдиз, лагь, куь гъалатIар за тикрар хъийин тийидайвал.
- Им вири папан тахсир я: ада гьамиша абурун пад хуьдай. Мез яргъи я. Гьамиша зун беябурдай, гафунал гаф эцигдай. Ада кьвед лагьай аял хайила чара хьана, масадал эвленмиш хьана кIанзавайди тир.
Гьелбетда, им месэла гьялун туш ва за адаз гьакI лагьана. Ахпа чун маса затIарикай рахана.
Ингье, ирид аял – ва, дугъриданни, гадарнавай буба.
Чи гуьруьшдикай за бязи нетижаяр хкудна.
Зи фикирдалди, сад лагьай гъалатI паб хкядайла авуна. Ада лугьузвай хьи, папан тухумда авай вири дишегьлияр яргъи мецер авайбур тир.
Кьвед лагьай гъалатI – ада виче ава. Дидеди аялдиз лагьайла: «ХапIа неъ!» - ва ам бубадин патав катайла, ада: «КIанзавачтIа тIуьн тавурай! Кямир аялдик!» - лагьайла, ам дуьз туш. Нагагь дидедин буйругъра анжах хъсанвал аваз хьайитIа, папан пад кьун, адаз аксивал тавун лазим я. Вичин нубатдай, папани аялар бубадиз гьуьрмет ийиз вердишарна кIанда. Месела, ам кIвализ хтайла, лагьана кIанда: «Къарагъ, буба хтанва. Алад адаз салам це».
Пуд лагьай гъалатI – им аялар пулунин жигьетдай таъмин авунин гуьгъуьна гьатна, абуруз руьгьдин тербия гун рикIелай алудун я. Гзаф вахтара чIехи несилдин инсанривай ван къведа хьи, абурун дидеди, бубади капI ийизвайди тир лугьуз, амма чпин аялриз абуру са затIни чирнач. Са ни ятIани лугьуда: «Ам коммунистрин девир тир. Диндал къадагъа алай». Амма, зи фикирдалди, дибдин чирвилер гудай, дуьаяр чирдай мумкинвал авай. Къе, чи аялар вири патарихъай хатавилери гуьзлемишзавайла, чун са шумуд сеферда артух мукъаят хьана кIанда. Диде-бубайри аялриз яб гун ва абурун ван атун лазим я. Уьмуьрдин патахъай абурун кьиле дуьз фикирар тун герек я. Аялдин рикIе тур затI, къванцел атIай нехиш хьиз – вири уьмуьрда амукьда.
