«Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ имам тир»
«Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ имам тир»
Гьуьрметлу мусурман стхаярни вахар, къе чна Мегьарамдхуьруьн райондин Хуьрел хуьруьн имам Шагьсенов Алидихъ галаз суьгьбет тухуда. Лугьуда хьи, ата-бубайрин берекатдик абурун несилар акатда. Гьа икl, Алидихъ бубадинни дидедин патай дамахдиз лайихлу ата-бубаяр ава. Мисал яз, адан бубадин чlехи буба – Шагьсен диндар, араб чlалал кlелиз-кхьиз чидай кас тир. Адахъ вичин гъилералди кхьенвай Къуръандин нусха (копия) авай. И карди Шагьсен бубадин алимвилин ва устадвилин шагьидвал ийизва. Дидедин патай адан ата-бубайрикай сад Хпеж Къурбан я. И зурба алимдикай ва шаирдикай виридаз хабар ава.
Шагьсенов Али Русланан хва 1992-йисуз Ставропольский крайда дидедиз хьана. Цlийи Хушетдин юкьван мектеб акьалтlарайдалай кьулухъ ам вичин хайи стха Гьасанни галаз Дагъустандин Исламдин университетдиз (ДИУ) кlелиз фена. Университетда кьуд йисуз кlелайдалай кьулухъ, ада Мегьарамдхуьруьн райондин Советское хуьре, гуьгъуьнлай Ходжа-Къазмайрал имамдин везифаяр тамамарна. Кьве йисан муддатда Мегьарамдхуьруьн районда «Ас-Салам» газетдин векилни хьана. Алай вахтунда Али Шагьсенов Хуьрел хуьруьн имам ва Мегьарамдхуьруьн районда «Ас-Салам» газетдин векил я. 2023-йисуз гьаждал фена. Эвленмиш хьанва, кьве аялдиз тербия гузва.
– Ас-Саламу алайкум, Али гьажи! Вакай Ислам диндин пешекар (имам) гьикl хьайиди я?
– Ва алайкум салам ва рагьматуллагь! ДИУ-да кьуд йисуз кlелайдалай кьулухъ зи кьилив Мегьарамдхуьруьн райондин имам атана ва зи ниятрикай, ери-бинедикай жузунар ийиз башламишна. Адаз зи чlехи буба Советское хуьре яшамиш жезвайдакай хабар авай ва гьавиляй заз а хуьруьз диндин кlвалах (имамвал) ийиз хтун теклифзавай. Ери-бинедикай рахайтlа, чи чlехи бубаяр Ахцегь райондин Ялахъ хуьряй тир. Анай зи ата-буба Кьурагьиз куьч хьана, гьанай чи чlехи буба Грозный шегьердиз, гьанай Стlал Сулейманан райондин Герейханован Совхоздиз, гьанайни Советское хуьруьз куьч хьана. Советское хуьряй зи буба Цlийи Хушетдиз куьч хьана.
Имамдин кlвалах заз жезмай кьван ийиз кlанзавачир, вучиз лагьайтlа ам еке жавабдарвал я. Гьакъисагъвилелди а кlвалах завай кьиле тухуз тежезни Аллагьдихъай ﷻ кичlезвай. Гьа и месэладин патахъай гуьгъуьнлай зи кьилив Кьиблепатан Дагъустанда РД-дин Муфтиятдин векилни атана ва за абурун умудар атlанач, за разивал гана. Гьикl хьи муькуь патахъай килигайла, Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ имам тир. Чи играми Пайгъамбар ﷺ гьамиша кпlарал имамвиле акъваздай тир, ада хъсан амалрихъ эвер ганай ва писбур мийир лагьанай, ам жемятдин къайгъуда авай... Алай вахтунда имамрини гьада авур кlвалах кьиле тухузва. И кардай абуруз еке суваб ава.
– Къуй Аллагьди ﷻ ваз ва вири мусурманриз куьмек гурай! Гила за вавай Хуьрелдал цlийи мискlин эцигай къайдадикай ахъаюн тlалабда.
– Хуьрелдал мискlин авачиз 50 йис кьван хьана. Вини Хуьрелдал мискlин авай, амма хуьр арандиз эвичlай чlавуз Советрин девир тир ва мискlин эцигдай мумкинвал жемятдихъ хьанач. Гьа икl, амукьайди-амукьна ва Советрин Союз чкlайдалай кьулухъ анжах 30 йисалай ина мискlин эцигна.
Хуьре авай диндар ксариз мискlин эцигдай ният фадлай авай, гьавиляй абуру мискlиндиз чил чара авуна ва герек тир чарар (документар) туькlуьрна.
Гуьгъуьнлай, 2020-йисуз закай Хуьрелдин имам хьайидалай кьулухъ, мискlиндин хандакlар яна ва кьуд вацралай мискlиндин къецепатан кlвалахар акьалтlарна. Зани, мискlиндин патахъай жавабдар касди хьиз, ам эцигунин карда иштиракна, шукур хьурай Аллагьдиз ﷻ. 2022-йисуз мискlин михьиз эцигна акьалтlарна ва ана хуьруьн еке ифтlар кьиле фена.
Мискlин Дагъустандин Муфтиятдин ва диндихъни хуьруьхъ рикl кузвай инсанрин куьмекдалди арадал атана. Гьакlни ам эцигунин кардик Дагъустандин вири миллетри чпин пай кутуна. Хуьрелдал Дагъустандин гзаф районрай десте-десте мусурманар куьмек гуз атана.
– Али стха, Хуьрелдал вуна гьихьтин кlвалах кьиле тухузва?
– Зун хуьруьн гьар са кlвалел физва. За инсанривай жузунар ийизва, абуруз авай суалриз жавабар гуз алахъзава ва герек атайтlа зенг ийиз жедайвал, абурув жуван телефондин нумраяр тазва. Аялриз тарсар гузва, иллаки гатуз. «Ас-Салам» газет хуьруьн гзаф пай кlвалери кхьенва. Мавлидар, ифтlарар ийизва.
Гьакlни за акьалтзавай несилдиз еке фикир гузва. Абур дуьз рекьел жедайвал, чlуру ксари ягъалмишар тийидайвал алахъзава. Месела, алатай гатуз Хуьрелдилай пуд жегьил за Махачкъаладиз тухвана. Абуруз шегьердин Юкьван жуьмя мискlин, РД-дин Муфтият, Руьгьдин центр ва Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ тlварцlихъ эцигзавай зурба мискlин акуна. Гьакlни меркездай хкведайла чун Дагъустандин Огни шегьерда авай Ярагъ Мугьаммад эфендидин тlварцlихъ галай медресадизни фена. Ана кlелзавай мутааллимар (студентар) патал тешкилнавай къулай шартlар акурла, захъ галай гадайриз лап хуш хьана ва абуру чеб сентябдиз медресадиз кlелиз фида лагьана кьетlна. Амма чпин кlвалериз хъфейла, абурун фикирар михьиз дегиш хъхьана, вучиз лагьайтlа диде-бубайри абуруз Исламдин чирвилер къачуз медресадиз фидай ихтияр ганач.
Бязибуру фикирзава хьи, медресадиз фейибурукай виридакай имамар жезвайди хьиз, яни абур уьмуьрлух «фекьияр» хьана кlанзавайди хьиз. Ваъ, вичин уьмуьрдин рехъ гьар са касди вичин хушуналди хкязава. Мисал яз, зи гъвечlи стха Гьасана вичиз Исламдин чирвилер къачуна, амма адакай имам хьанач ва ам садани диндин кlвалах авун патал мажбурнач. Диндин чирвилер виридаз герек я, чун мусурманар я хьи. Гьадисда лагьанва: «Чирвилер къачун гьар са мусурмандин буржи я». Эгер Гьасаназ вичиз хуш хьайитlа, адавай диндин кlвалах мус хьайитlани ийиз жеда, тахьайтlани чирвилер ам вич патал хийир я.
– И мукьвара Дагъустандин Муфтийдин куьмекчи Салимов Абдуллагьаз имамдин кlвалахдин патахъай са шумуд суал ганай, заз абур вазни гуз кlанзава: «Ви мажиб гьикьванди я?», «Вучиз бязи имамри диндин адетар кьиле тухунай гьакъи къачузва?», «Мискlинда ва я маса чкада ийизвай насигьатар вуна хкязавани, тахьайтlа абур ваз са ни ятlани ая лугьузвани?», «Вун имамвиле эцигдайла, хуьруьн жемятди разивал гайиди яни?»
– Башуьсте, за абуруз са-садаз жавабар гуда.
- Вацран зи мажиб 15 агъзур манат я.
- Заз малум тирвал, Дагъустандин Муфтиятдиз яб гузвай имамри диндин адетар кьиле тухунай чпиз гьакъи истемишзавач. Инсанри садакьа я лугьуз пул гузва ва ахпа, имамди ам къачурла, бязибуру ван твазва хьи, гуя имамди абурувай гьакъи истемишна. Закай рахайтlа, за гьич садрани це лагьайди туш, акси яз, жуван кlвалах авуна зун тади гьалда хъфиз алахъзава, инсанриз заз са вуч ятlани кlанзавайди хьиз тежедайвал. Эхь, бязи вахтара инсанри гужуналди гузва, за кьабул тийиз хьайитlа, абуруз хъелни къвезва, ахьтинбуру жибинра тур затl хьайитlа, за акъудна элкъвена вахкузвач, Аллагьди ﷻ кьабулрай лугьузва.
- Гьи чкадал гьихьтин насигьат ийидатlа, ам зи хиве авай ва за хкязавай кlвалах я. Анжах бязи вахтара Дагъустандин Муфтиятдай чаз жуьмя кпlунал флан насигьат авун меслят къалурзава, гьамни мажбур тавуна.
- Гьи хуьре хьайитlани цlийи имам эцигдайла, чи Муфтиятди адет яз и кар хуьруьн жемятдихъ ва кавхадихъ галаз меслят ийизвайди я. Зунни вири чкайра имамвиле меслятдалди эцигайди я.
– Газет кlелзавайбурухъ ва гьакl лезги халкьдихъ элкъвена вуна вуч лугьуда?
Чи жегьилар Исламдин чирвилер къачуз медресайриз фин зи рикlин мурад я. Вучиз лагьайтlа и кардал гьалтайла, лезгияр лап зайиф я. Диде-бубайри фикирзава хьи, Исламдин чирвилер къачурбур гишила амукьдайди хьиз. Гьа са вахтунда абуру ихьтин гафарни лугьузва: «Имамриз пуларни машинарни авайди я». Гьакl ятlани чпин аялар медресадиз рекье твазвач. Гьатта веледриз чпиз ашкъи аватlани.
«Ас-Салам» газетдикай рахайтlа, ам гьар са мусурмандин кlвале хьана кlанда. Советское хуьре са кьуьзуь хала авай, зун акур кьван ада лугьудай: «Гьинава зи газет?» Лезги «Ас-Салам» вацра са сеферда акъатзавайди бадедин рикlелай алатзавай ва гьавиляй мад цlийи нумра вичел за агакьарна кlан жезвай. Ада газет пара хъсанди я лугьуз кlелдай.
Къуй Аллагьди ﷻ чаз гьамиша дуьз рекьяй физ куьмек гурай!
