Акьалтзавай несилдин къайгъуда аваз
Акьалтзавай несилдин къайгъуда аваз
«Ас-Салам» газет кlелзавай гьуьрметлу стхаярни вахар, къе чун чи халкь ва дин патал къуллугъзавай нубатдин лезги имамдихъ галаз таниш жеда.
Ашуралиев Гьуснудин 1994-йисуз Ахцегь райондин Ахцегь хуьре устlар Тажидинан хизанда дидедиз хьана. Диндин тербия ва Исламдин чарасуз чирвилер адаз вичин бубади гана. Хайи хуьруьн юкьван мектеб кlелна акьалтlарайдалай кьулухъ ам Дагъустандин Исламдин университетдиз (ДИУ) кlелиз фена. Ирид йисан къене ДИУ кlелна акьалтlарайдалай кьулухъ, 2016-2019-йисара Гьуснудина Дербент шегьерда пуд йисан къене РД-дин Муфтиятдин диндиз эвер гунин хиле кlвалахна. 2019-йисуз Ашуралиев Гьуснудин РД-дин Муфтиятди Египетда авай «Аль-Азгьар» институтдиз кьве вацран курсариз ракъурна. Адалай кьулухъ ада Ахцегь районда РД-дин Муфтиятдин диндиз эвер гунин хилен регьбер яз кьве йисан къене кlвалахна. Гуьгъуьнлай ада Махачкъалада са мискlиндин имамдин куьмекчивиле зегьмет чlугуна. 2023-йисуз Гьуснудин мад вичин хайи Ахцегь райондиз хтана ва РД-дин Муфтиятдин диндиз эвер гунин хилен регьбервиле къуллугъна.
Алай йисан февралдин вацралай Ашуралиев Гьуснудина Докъузпара райондин Усугъчай хуьруьн имамдин везифаяр тамамарзава. Гьакlни алай йисан июлдин вацра адакай Докъузпара районда РД-дин Муфтиятдин диндиз эвер гунин хилен регьберни хьана. Цlи Гьуснудина вичин уьмуьрдин юлдашдихъ галаз санал гьажни къурмишна.
– Ас-Саламу алайкум, Гьуснудин стха! Вуна ви имамдин кlвалахда кьилин фикир квез гузва?
– Ва алайкум салам ва рагьматуллагь, хуьруьн имамдин хиве гзаф везифаяр ава. Садбур чарасузбур я, муькуьбур лагьайтlа, ийиз алакьайтlа чпикай еке хийир авайбур. Зун акьалтзавай несилдиз гзаф фикир гуз алахъзава ва жувалай алакьдай тегьерда абуруз диндин тербия гуз ва абур мискlиндиз гъиз чалишмиш жезва. Дуьз рекьел алай имам авай мискlиндиз физвай аялар ягъалмиш жедач. Гьа икl алай 2024-йисуз чна Усугъчай хуьруьз ихьтин малумат гана: «Яхцlур йикъан къене, са югъни акадар тавуна, экуьнин кпlар имамдихъ галаз санал авур аялриз цlийи велосипедар гузва!» Сифте кьиляй экуьнин кпlарал чпин бубайрихъ галаз санал къанни цlувад кьван аял къвез хьана. Амма вири яхцlур юкъуз атай аялрин кьадар цlипуд хьана. Абурукай гьар садаз Усугъчайдин мискlиндин патай са велосипед пишкешна. Яхцlурдакай са тlимил экуьнин кпlар хкатай аялризни абур секинардай гъвечlи пишкешар пайна.
– Ма ша Аллагь, куь мискlинда аялар патал гатун диндин тарсар кьиле фенани? Абурукай ахъайиз жедани?
– Эхь, кьиле фена, шукур Аллагьдиз. Гадайриз тарсар жува гана, рушаризни зи уьмуьрдин юлдашди. Тарсариз атай гадайрин кьадар къанни вад кьван тир, амма рушарин кьадар яхцlурни цlудав агакьнавай. Къейд авун лазим я хьи, рушар патал тарсар алай йисуз сад лагьай сеферда яз тешкилнавай. Эвел аялриз чна ахлакьдин тарсар гана, яни чеб-чпихъ галаз ва чlехибурухъ галаз тухудай къайда, ацукьун-къарагъун чирна. Гьакlни абуруз Къуръан кlелиз, капl ийидай, михьивал ийидай къайда чирна. Гатун кьве варзни зуран къене давам хьайи тарсар акьалтlар хьайила, чна аялар ял ягъиз тlебиатдал тухвана, чирвилералдини хъсан къилихралди тафаватлу хьайи аялриз савкьватарни пайна. Аялар чеб ва абурун диде-бубаяр рази яз амукьна.
Авайвал лагьайтlа, Усугъчайда медреса эцигиз 15 йис кьван хьанва. Нагагь куьмекар хьайитlа, чна ам сад-кьве йисан къене эцигна куьтягьда, ин ша Аллагь. Ахпа аялривай къулай шартlар авай дараматда тарсар къачуз жеда. Медреса эцигиз куьмек гуз кlандайбурувай такьатар и нумрадиз: 8928 286 00 95 ракъурайтlа жеда. Нумра Сбер банкдин картадихъ галкlурнава (Гуснидин Тажидинович А.).
– Гьуснудин гьажи, мискlинда куь кlвалахар хъсандиз физвайди чаз малум хьана. Бес мискlиндилай къеце пата куьне акьалтзавай несилдихъ галаз кlвалах тухузвани?
– Гьелбетда, бес мискlиндиз къвен тийизвай чи гъвечlи стхаярни вахар рикlелай алудун виже къведани? Алай йисан гатфариз РД-дин Муфтиятдин Докъузпара районда диндиз эвер гунин хилен регьберди райондин вири мектебрин арада Ахцегь Абдурагьман гьажидин «Диндин бинеяр» ктабдай конкурс кьиле тухвана. Чна ирид виш кьван «Диндин бинеяр» ктаб мектебра кlелзавай аялриз пулсуз пайна. Вад виш аялди конкурсда иштиракна. Райондин гьар са хуьряй сифте пуд чка кьурбур Усугъчайдиз атана ва абурун арадани акъажунар давам хьана. Нетижада Авадандай тир са руша сад лагьай чка кьуна ва адаз ноутбук пишкешна. Кьвед лагьай ва пуд лагьай чкаяр Усугъчайдай тир кьве руша кьуна. Абурукай садаз телефон ва муькуьдазни планшет пишкешна. Вири аялриз диндин чирвилер хьана, гъалиб хьайибуруз – багьа савкьватарни.
– Аквадай гьаларай куьне акьалтзавай несилдихъ галаз хъсан кlвалахзава, бес чlехибурухъ галаз куьне гьихьтин алакъа хуьзва?
– Акьалтзавай несил ягъалмишвиле регьятдиз гьатун мумкин я, гьавиляй чна абуруз гзаф фикирни гузва. Гьа са вахтунда чна а аялрин диде-бубайрихъ, чlехи диде-бубайрихъ галазни диндин кlвалах тухузва. Мисал яз, зун агъсакъалар ацукьзавай кимел физва, куьчейра гьалтай халуйрихъ ва халайрихъ галаз суьгьбетарзава. «Ас-Салам» газет кхьидай чlавуз чун гьар са кlвалел физва, иесийриз газет кхьин теклифзава ва гьакlни абурувай жузунар ийизва.
Идалайни гъейри зун гьар жуьмя юкъуз са усугъчайвидин кlвализ мугьмандиз физва. Варцел атай чlавуз кlвалин иесийри зун илифарзава ва чна рикlяй-рикlиз ихтилатар ийизва. И къайда чеб саймишайла инсанриз шад жезва ва хуьруьн къене диндин гьаларни хъсан патахъ дегиш жезва.
– Гьуснудин стха, чаз малум тирвал, вуна Египетдани кьве вацран къене кlелна. Ваз ана авай мусурманар гьикl акуна, вуна анай гьихьтин менфят къачуна?
– Заз Египетдин агьалийри рикl алаз пак Къуръан кlелзавай, ам хуралай чирзавай къайда акуна. Мискlинрин сифте жергеяр Къуръан кlелзавай инсанрай ацlана жедай. Гьакlни египетвияр сабурлу халкь я. Садан улакь (автомобиль) масада акьур чlавуз гьич улакьдай эвичlни тавуна абуру сада-садаз сабурдин насигьат ийидай. Ана гзаф кьадар кесибар яшамиш жезва. Египетдин халкьдихъ галаз гекъигайтlа, чи Дагъустандин халкь девлетлуяр я.
Чирвилерикай рахайтlа, «Аль-Азгьар» университетда чlехи алимри тарсар гузва. Чна абуруз Дагъустандин Муфтий шейх Агьмад эфендидин ва маса алимрин араб чlалал кхьенвай ктабар пишкешна. Аламат жедай кар ам тир хьи, ана авай са алимди Ярагъ Мугьаммад эфендидикай духтурдин диссертация кхьизвай. Чакай хабар хьайила, ам чи кьилив атана, вичин диссертация чавни вугана, гъалатlар кватlа туьхкlуьр хъувун тlалабна.
– Газет кlелзавайбурухъ элкъвена вуна вуч лугьуда?
– Гьуьрметлу лезгияр, ша чна чи аялриз лезги чlал ва бубайрилай агакьнавай Ислам дин чирин. Виликдай чи халкь мягькемдаказ Ислам диндал алай. Дин хьайила, диде-бубайриз гьуьрметда, дидедиз гьуьрмет ийидай веледди адан чlални хуьда. Къуй Аллагьди ﷻ чаз виридаз куьмек гурай!
Суьгьбет тухвайди Гьасан Амаханов я
