Женнетдин варар ачухзавай варз
Женнетдин варар ачухзавай варз
Играми мусурманар, алукьзавай пак Рамазан варз квез виридаз мубаракрай! Къуй Аллагь Таалади чаз тавфикь (куьмек) гурай ам лайихлудаказ кьиле тухудайвал. Къе чна вич диндар тухумдай тир, са шумуд йисан къене лезги «Ас-Салам» газетдин редакторвиле кlвалахай Ярагьмед гьажидин хва Ханмегьамедов Исламахъ галаз Рамазан вацракай суьгьбет тухуда.
Ханмегьамедов Ислам Ярагьмедан хва 1997-йисуз Махачкъала шегьерда дидедиз хьана. Адан ери-бине Мегьарамдхуьруьн райондин Гилийрин хуьряй я. Шегьердин 27-нумрадин мектеб акьалтlарайдалай кьулухъ Ислам санлай кьве вуздик кlелиз экечlна: Дагъустандин Исламдин университетдик (ДИУ) ва Дагъустандин Гуманитарный институтдик (ДГИ). ДГИ-дик, гьелбетда, заочный тегьерда. Гуьгъуьнлай Ислама ДИУ-дин аспирантурада кlелна. Вири санлай къачурла, Ислама 10 йисан къене чирвилер къачуна. 2020-йисуз адакай Махачкъаладин Юкьван жуьмя мискlиндин имамдин куьмекчи ва кьве вацралай гьа мискlиндин имам хьана. Гьакlни ада Махачкъаладин имамрин регьбервиле (председатель Совета имамов), гуьгъуьнлай Махачкъаладин Советский ва адалай кьулухъ Ленинский райондин имамрин регьбервиле кlвалахна. Хушетда авай мискlиндин имам хьана. Алай вахтунда Ислам Ханмегьамедова Махачкъаладин Хивская куьчеда авай «Кьуд (мазгьабдин) имамдин мискlин» лугьудай Жуьмя мискlиндин имамвиле лугьудай тlвар ганвай Жуьмя кlвалахзава. Эвленмишн хьанва, са веледдиз тербия гузва.
– Ас-Саламу алайкум, Ислам стха. Рамазан вацран фазилатлувиликай куьрелди вуна вуч лугьуда?
– Ва алайкум салам ва рагьматуллагь. Рамазан вацран лайихлувиликай ахъаюн патал гзаф вахт герек я, амма инал за фикир гудайбур патал виридалайни важиблу са гьадис гъида. Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Рамазан варз алукьайла, Женнетдин варар ачухзава ва Жегьеннемдин варар агалзава, шейтIанарни къандалра твазва» (Бухари, Муслим). Яни Аллагь Таалади и вацра гзаф кьадар Вичин регьим кьуд патаз чукlурзава ва инсанриз ибадат ийиз, гунагьрикай чеб хуьз регьят жезва. Нетижада Халикьди ﷻ чаз зурба сувабар гузва.
– Сивер хуьнай гузвай суваб ва абур уьзуьр (диндин багьна) авачиз ахъаюнай жезвай гунагь гьихьтинди я?
– Сувабдикай чал Пайгъамбарди ﷺ агакьарнавай Аллагь Тааладин гафари (гьадис аль-къудсий) хабар гузва: «Адаман веледди (инсанди) ийизвай гьи амал хьайитlани ам вич патал я, анжах сив хуьнилай гъейри. Сив ада Зун патал хуьзва ва За гьа амалдай адаз сувабни гуда» (Бухари). Чаз малум тирвал вири сувабар анжах Аллагьди ﷻ Вичи гузвайди я, амма вучиз чи Халикьди ﷻ кьетlендаказ «За» гуда лагьана? Алимри баян гузвайвал, им сив хвейи касдиз лап зурба суваб гузва лагьай чlал я. А сувабдин кьадар анжах Аллагь Тааладиз Вичиз чида.
Яшар тамам хьанвай (гадайриз чпин ва рушариз чпин тlебии лишанар ава, тахминан 14,5 йис), кьил-кьилел алай, сагълам ва михьи (и къейд анжах дишегьлийриз талукь я) мусурманди чарасуз Рамазан вацра гьич са югъни ахъай тавуна сивер хуьн лазим я. Адаз сив хуьн ферз я ва ам хуьн тавурла адакай еке гунагькар жезва, яни ам хуьн тавун еке гунагь я. Эгер инсанди сив хуьн инкар ийизватlа, ам гьатта Ислам диндай акъатзава.
– Ислам стха, бязибуру жузазва: «Вучиз Рамазан варз гьар йисуз гьа са вахтунда алукьзавач?» Са баян гудани вуна?
– Гьелбетда, гуда. Авайвал лагьайтlа, Рамазан варз гьар йисуз гьа вичиз кутугай вахтунда алукьзава, амма вацран йикъарган (календарь) ракъининдалай тафаватлу я. Ана йикъарин кьадар тахминан цlуд йикъан тlимил ава. Гьавиляй дегишвилер жезва.
– Гьайиф хьи, Рамазан варз ва Сив хуьнин сувар алукьунин патахъай имамрин гаф сад жезвач. Себеб вуч я?
– Диндин месэлайрал гьалтайла, инсанрин гаф сад тахьунин себеб гзаф вахтара – инсанри чеб герек кьадар гъавурда авачиз диндин къарар кьабулун я. Арабрин мисал ава: «Эгер гъавурда авачирди кисна акъвазнайтlа, гаф сад тахьун (гьуьжет) жедачир». Чи Муфтийди гьар йисуз Рамазан варз алукьдалди вилик Дагъустандин чlехи, тlвар-ван авай алимар кlватlзава, абурухъ галаз меслят ийизва ва алимри вирида гаф сад авуна къарар кьабулзава. Амма гьа са вахтунда бязи «алимар» абуруз акси яз рахазва ва анжах вич ва вич хьтинбур гьахъ тирди тестикьарзава. Эгер чпелай гзаф чирвал авайбуруз табий хьанайтlа, абур саламат жедай… Бязибуруз варз тайинарун регьят кlвалах хьиз ава, чlалахъ хьухь, гьуьрметлубур, ам важиблу ва жавабдар пар я. Гьавиляй ам алимрал туртlа, чун саламат жеда, ин ша Аллагь.
– Бязибуру лугьузва хьи, Рамазан вацра экуьнин кпlунин азан гуз гатlумнатlа ва ви сиве тlуьн аматlа, гуя ам туькьуьнайтlа жеда ва сив гьисабда. Гьакl яни?
– Ваъ, ам еке гъалатl я. Эгер азан вичин дуьз вахтунда ганватlа, сиве амайбур туькьуьнай касдин сив чlур жеда. Амма адаз гьа юкъуз гьикl хьайитlани я недай, я хъвадай ихтияр жезвач. Яни сив чlур хьанватlани, мусурмандиз Рамазандин вацра югъ алай вахтунда недай ва хъвадай ихтияр авач. Рамазан варз алатайла, ада а сив жезмай кьван фад къаза хъувун лазим я, гьикl хьи сив адан тахсир аваз чlур хьанва.
Бязи мискlинрай экуьнин азан геж ва я гъетрен кпlунин азан фад гун мумкин я. Гьайиф хьи, абурун имамри чи Дагъустандин алимрин Советди тестикьарнавай кпlарин вахтарал (рузнама) амал ийизвач ва нетижада абуруз табий хьайи инсанрин сивер чlур жезва.
Азан гузвай кас гъалатl хьана чlуру вахтунда азан гайи вахтарни чаз малум я. Гьавиляй гьар са кас вичи хуьзвай сивел вич мукъаят хьун лазим я. Дагъустандин вири районриз ва шегьерриз алай вахтунда чlехи алимри тестикьарнавай рузнамаяр ава. Абур квевай имамривай жузаз ва я «Google Play» ва я «App Store» -да авай «Муфтият Республики Дагестан» приложенидай чирайтlа жеда. Экуьнин азандин вилик 3-5 декьикьа амаз сагьур (тlуьн) авуна куьтягьун меслят къалурзава, амма гъетрен кпlунин вахт хьанмазди ифтlар авун (сив хкудун) хъсан я. Сив хкудна капl авуртlа ва ахпа хуьрекар тlуьртlа генани хъсан я.
– Эхиримжи йисара Рамазан вацра Дагъустандин хуьрера ва шегьерра «ифтlар» межлисар кьиле физва. Ифтlар – сив хкудун лагьай чlал я. Бес сивер хуьн тавурбурувай ахьтин мярекатра иштирак авуртlа жедани?
– Эхь, а «ифтlар» межлисар тешкилзавай инсанри чпи гьаниз виридаз ша лугьузвайди я. Мусурманар сад ийизвай диндин мярекатра иштирак авун суваб авай кlвалах я.
– Ислам стха, газет кlелзавайбурухъ элкъвена ваз лугьудай гафар авани?
– Эхь, ихьтин мумкинвал гъиляй ахъайна виже къведач. Гьуьрметлу стхаярни вахар, эвелни-эвел чакай гьар сада жуван Исламдин чирвилер гегьеншарун лазим я. Гьа са вахтунда диндин чирвилер гьинай хьайитlани къачун къадагъа я. Исламдихъ галаз алакъалу тир суалриз Интернетдай жавабар жагъурзавай кас ягъалмиш хьун мумкин я. Ана тапан гьадисар ва алимрин къарарар гзаф ава. Ихтибар гъиз жедай сайтар чавай тупlарал гьисабиз жеда, яни абурун кьадар гьакьван тlимил я. Мисал яз, «ас-салам.ру», «ислам.ру», «исламдаг.ру» ва масабур.
Чна иман (Аллагь ﷻ Тааладихъ авай инанмишвал) кlеви авуна кlанда. Амни чавай кlеви ийиз жедач, та чахъ лазим тир чирвилер тахьанмаз. Исламдин чирвилерин куьмекдалди чаз Халикь ﷻ рази жедай тегьерда яшамиш жедай тегьер, жуван папахъ ва аялрихъ галаз, къуни-къуншидихъ ва мукьва-кьилийрихъ галаз тухудай къайда чир жеда. Мумкинвал авайбуру чпин веледар Исламдин чирвилер къачуз ракъурайтlа, генани хъсан я.
Къуй и мукьвара алукьзавай Рамазан вацра чун вири Аллагь Тааладин кьетlен регьимдик акатрай!
