Цикай менфятлу чирвилер
Цикай менфятлу чирвилер
Михьи ци чна незвай шейэр кьери ийизва, абурук квай герек затIар бедендин деринрив, ивидин дамаррив, лап шуькIуь дамаррив (капилляры) агакьарзава. Ци бедендиз герек тир кьеж — ламувал, кIубанвал, къеврагьвал, психикадин къуватриз хъсанвал гузва.
И жигьетдай яд кьвед лагьай чкадал ала (сад лагьай чкадал — гьава, нефес). Ци руфунин, чIулав лекьинин ифин явашарзава, икьи, алкIидай шейэр хъуьтуьларзава ва абур бедендай акъудзава. Ци тIуьр затIар цIуруриз куьмекзава. Са гафуналди, яд галачиз я тIебиатда, я инсандин беденда ва кIвалахда са карни кьиле физвач. Яд ава — уьмуьрни ава.
Цикай авай хийир, ада бедендиз ийизвай таъсир яд кьезилди яни ва я заланди, михьиди яни, чиркинди, тIуьрди цIурурдай такьат ада артухарзавани ва я тIимилар — гьадалай аслу я. Гьихьтин ятар ава? Марфадин, булахрин, къуйрин, живединни муркIадин, акъвазнавай ятар, авахьна физвайбур, чиликай (къабламайра аваз) гъанвайбур, вацIаринни къаналрин ва икI мад. Кьезил, михьи, алцифай яд бедендихъ галаз хъсандиз кьада. Ибурулай гъейри — бугъадин (пардин), хъенчIинин къапарай, къванцяй (пористый) авадарна, михьнавайбур. Ахьтин къванер гимийра эцигда, лазим атайтIа, гьуьлуьн уькIуь яд михьун патал. Булахрай къвезвай, михьи чиляй, къванерай, гъуьдгъвешрай авахьзавай, кьал-кьул, пеш-хел акат тийизвай, ракъинин нурар, шагьвар галукьзавай михьи, ширин ятарни хъсан я. Акъвазнавай, гьамбарханайра (бассейн) авай яд залан жеда, ахьтинди хъвайила, руфуник ял акатда, залан начагъвилерал гъида, иллаки — шарар, зилияр (ругъвал, пиявки) квай ва винел къацувал акьалтнавай ци. Гьавизрин, акъвазнавай яд авай, нацIар экъечIнавай вирерин, лекъверин ятар мадни пис я.
Пис кIеви, туькьуьлвал, шуьрекат квай чиляй авахьзавай, къерехрани зегьерлу тарар, кул-кусар экъечIзавай чкайрин ядни ишлемишна виже къведач: руфун, чIулав лекь зайифарда, иштягь квадарда, беденда яд акъвазунал, саралух акатунал, дакIунрал, чинин ранг — хъипи, беден залан хьунал, цIарнах, хъутурар, квал акатунал, акьул финал, вилерин азаррал гъида. Гъилел-кIвачел заланзавай дишегьлийриз ахьтин ятар иллаки зиян я: бедендик квай аял дакIвада ва икI мад (трудные, ложные роды).
Рагъул ци дуркIунра, цварадин киседа къванер арадал гъида, руфуна тIуьн чIурда. Эгер къуйдин яд ишлемишиз хьайитIа, ам гегьеншди, гзаф яд авайди, яд алцифай михьиди, кьезилди, къуйни вичяй гьамиша гзаф яд къачузвайди хьана кIанда, яни ана датIана герек цин гьерекат жен.
Эгер ерилу яд герек вахтунда, кьадар чиз ишлемишайтIа, ам хийирлу я. Ламувал авайла, кIан тушиз хъвайила, фу, тIуьн недалди вилик, залан кIвалахдилай, гьерекатрилай, ахвар авурдалай, гьамамда чуьхвейдалай кьулухъ, ахварикай кватай арайра ва я ичIи рикIелай, гьакIни руфун кIаникна къаткана хъвайитIа (иллаки — къайи яд), сагъламвал къайдадикай хкатда, залан уьзуьррал гъида.
Мадни рикIел хвена кIанда хьи, ицIи, чиг (сырой) емишар, салан майваяр, хъчар тIуьрдалай кьулухъ яд хъвайитIа, руфуни кьуркьурарда, адак ял акатда, бедендал хирер, карар (язва) акьалтда.
Сагълам инсанриз къайи яд тIимил кьадарда хъун зиян туш, ада иштягь гъида, хуквадин чIунар (волокна) мягькемарда. Амма нервийризни ратара дакIунар авайбуруз зиян я. Живедин, муркIадин ятарикай рахайтIа, виридалайни писди хар (град) цIрайла арадал къвезвай яд яз гьисабзава.
Кудай яд, рикIи-рикI нез, сефилвал пашманвал квайла (меланхолия), кьил тIазвайла, чиник тварар квайла, туьтер дакIунвайла, хура, жигердин ва маса пердейра хер авайла, хийирлу я. Ихьтин ци руфун чуьхуьзва, михьзава, беденда тIал, квал секинарзава. Амма кьадардилай артух хъвана кIандач: руфуниз зиян я, ам зайифарда, тIуьрди цIурурун чIурда, яхунарда. ДакIунар, тварар, хирер лап кудай целди чуьхуьз жеда.
Чими ци беден хъуьтуьларда, хуквада авай тIуьн чIурда, сивихъ атун, экъуьчун, цуьлездин азарар арадал гъида, беденда яд акъвазда (водянка), бугъ (пар) мефтIедиз хкаж хьунал гъида. Ихьтин яд кьадардилай артух хъуни руфун чIурда; амма туьд, мез, хур дакIунвайла, кьилел гьал акьалтайла, хийирлу я, цихъ къарихвал рекьида. ИчIи рикIелай хъвайи тIимил кьван чими ци хук михьда.
Йисан чими вахтунда рагъул, чиркин яд михьи авун патал ам суьзмишда (фильтрдай яда). Бадамдин (миндаль) са шумуд твар куьлуь авуна, рагъул циз вегьейтIа, ам фад михьи жеда. Са тIимил киреждини михьда. Зегьерлу гьайванри, гьашаратри, пепе-шепеди кIасайла, мекьивилелай жезвай уьзуьрар авайла, бедендик яд акъвазнавайла (водянка), гьуьле эхъуьни куьмекда. Гьа икI, инсандин сагъламвал, уьмуьр патал михьи цин метлеб лап зурбади я.
