Менфятлу набататар
ЧIулав истивут
Ада беден михьда, адаз чим акъудда, зегьерриз аксивалда, нервияр, рикIел аламукьунин бажарагъ (память) мягькемарда. Нервийрин азарар авайбуруз гзаф хийирлу я. Эгер чIулав истивут изюмдихъ галаз жакьвайтIа, мефтIедайни руфунай артухан кьеж — ламувал акъатда. Истивутди руфун, чIулав лекь мягькемарда, регъвей истивутдин гьалима гъуьлягъди ва я акьрабди (скорпион) кIасайдаз гуда — са шумудра хъвана, экъуьч хъувурла, агъу квахьда, инсандин гьал хъсан хъжеда. Туьнт ксариз, гьакI тIимил иви квайбуруз чIулав истивут зиян я, кьил тIа, жигерринни туьтуьнин якIар (ткань) векъи ийида. Ихьтин нукьсанар туьнт инсанривай — къурдай гъерияр, къайи къилихринбурувай михьнавай вирт ишлемишуналди туькIуьр хъийиз жезва. Истивут гзаф ишлемишна виже къведач.
ЧIулав кьалар
Абуруз бязи хуьрера къарачиперни (душица) лугьуда. И хъчадин гьалимади ва ам вегьена гьазурнавай чайди хура, жигерра кIватI хьайи икьи, кIеви шейэр акъудда, иштягь ачухарда, сивихъ атун, гуьгьуьлар чIур хьун, къен кьун алудда, дуркIунра ва цварадин киседа къванер аваз хьайитIа, абур цIуруруниз куьмекда. ЧIулав кьалар ратариз зиян я лугьуда. И кимивал сирке (уксус) ишлемишуналди туькIуьр хъийиз жеда.
ЧIулав кьалар цвар акъудун патал гужлу такьат я, акьван гужлу я хьи, цварадихъ галаз санал ивини атун мумкин я. Гьавиляй, ишлемишиз хьайитIа, — лап тIимил кьадар (сад-кьве мискьал — 4,5 грамм са сеферда). Чебни — кьурурнавайбур, асул гьисабдай — цуьквер, пешер ва лап шуькIуь тан. ЯцIу танар ишлемишна виже къведач.
Къизилгуьлдин цуьк
Багъдин яру къизилгуьл еке, атирдин ни галай, гужлу къати рангунинди хъсан я, адан цуькведин пешер (лепестки) ширинвални тIимил туькьуьлвал какахьайбур жеда. Дарман паталди гьеле тамамвилелди ахъа тахьанвай (бутон) цуьквер хкяда. Кьурурнавайбурун къуват, таъсир гзаф я. Абуру къуватар мягькемарда, гуьгьуьлар хъсанарда, беден михьда. Кьурурнавай цуькверихъ ширинвилинни туькьуьлвилин (горечь) тах кумукьдач. Таза цуькведин пешер, кьил тIазвайла, пелел, кьилел эцигда. Абурун гьалима сарар — сухвар, куручIар мягькемарун патал хъсан я. Сивин къенез тварар, тIехвер акъатнавайла, сарар-сухваривай гьам таза, гьам кьурурнавай цуьквер гуьцIуни куьмекда.
И цуькверихъай ни акалайтIа, рикIиз, мефтIедиз хъсан таъсирда, абур мягькемарда. Амма и карди сагъламвал зайиф ксариз илирзун, зуьквем, тумавар арадал гъун, гьатта бедендиз куьлуь тварар акъатун мумкин я, бязибуруз лагьайтIа, акси яз, секинвал гуда, ахьтин тумаварар кваз хьайитIа, абур хкудда.
Къизилгуьлдин цуькверин пешер къенепатаз ишлемишуни рикI, жигерар, руфун, чIулав лекь, дуркIунар, ратар ва икI мад мягькемарда, хуралай иви атун атIуда. Цуькверин кьурурнавай пешер (лепестки), куьлуь авуна, кIвахайтIа, бедендал акъатнавай тварар, гьакIни хирер сагъ хъжеда. КIвачин къапари тIушуннавай, дакIунвай чкайрални таза цуькверин пешер (лепестки) эцигуни куьмекда. Цацар ва маса кIвенкI алай затIар акьахнавай чкайрал эцигайтIа, абур регьятдиз ахкъудиз жеда. Гьамамда чуьхуьдайла, хамунивай, хъуьчIуьн кIанеривай таза цуьквер гуьцIайтIа, гьекьедин ни квахьда.
Са сеферда ишлемишдай таза цуькверин кьадар 30 грамм, кьурурнавайбурун — 10-12 грамм кьван я.
Къизилгуьлрин ягълу
Ам икI гьазурда. Таза цуьквер кунжутдин ва я зейтундин чIемедиз вегьена, яру ранг алатна, лацу жедалди, ракъиник эцигда. Ахпа цуьквер шуткьунда ва гадарда, абурун чкадал мад маса цуьквер вегьеда. ИкI иридра тикрарда. ИкI цуькверин цикIи чIем гьазуриз жеда. Ругур чIем гьазурдай рехъни ава. Куьлуь авунвай цуьквер вегьена тунвай яд кунжутдин ва я зейтундин чIемедиз барабар паяр жедайвал цада. Ахпа зайиф цIал, яд бугъ, пар хьана, анжах чIем амукьдалди ргада.
Ихьтин ягълуди кIев хьанвай чкаяр ачухарда, мягькемарда. Кьил тIа хьайила, са тIимил чехирдин сирке алава хъувуна, цуькведин ягълудай кьежирнавай пек, жуна пелел, кьилел эцигда. И карди мефтI мягькемарда, ана дакIунар аваз хьайитIа, абур алудда, ахвар атуниз куьмекда. Ихьтин чIемедин стIалар тIазвай япузни вегьеда. И цуькверин чIем сивера экъуьруни сухван тIал квадарда. Ихьтин ягълуди къен фин акъвазарда, ратара хер авайла, куьмекда, бедендин органар мягькемарда, тIалар секинарда.
Хиреривай ихьтин чIем гуьцIуни абур сагъарда. Какадин къиб какадарнавай и чIем кирежди кайи чкайривай, вилерин дакIунривай гуьцIда. Ихьтин къаришмадикай кудай (едкий) шейэрикди зегьерламиш хьайилани куьмек жезва.
Къизилгуьлрин чIем къенепатаз са сеферда ишлемишунин кьадар 25 грамм я.
