Тапан кьин кьамир!
Газет кlелзавай гьуьрметлу стхаярни вахар, чна чlехи гунагьрикай кхьин давамарда. Амма къанни кьвед лагьай чlехи гунагьдикай – рехъ атlуникай чна кьилди макъала кхьидач. Вучиз лагьайтlа рехъ атlун – им зулумдин жуьрейрикай сад я, зулумдикай чна бес кьадар алатай нумрайра кхьена. Гьакl хьайила, къе чун къанни пуд лагьай чlехи гунагьдикай – тапан кьин кьуникай рахада.
Чешне къалурайди
Аллагь Тааладин тlвар кьуна сифте яз тапарарайди лянет хьайи иблис тир. Къуръанда Аллагьди ﷻ а кьиса гъанва (мана): «Эй, Адам! Ви пабни галаз Женнетда яшамиш хьухь. Неъ (ана кьведани), гьина кIандатIани (ва вуч кIандатIани), амма и тарциз мукьва жемир (адан емишар дадмишдайвал), тахьайтIа квекай адалатсузбур жеда (сифте нубатда куь патахъай)». ШейтIанди абуруз футфа гуз хьана (гунагь ийидайвал), абурухъай чуьнуьхнавай абурун кьецIилвал дуьздал акъуддайвал. Ада (иблисди) абуруз лагьана: «Куь Раббиди квез и тар къадагъа авунвайди я квекай малаикар тежедайвал ва я гьамишалугъ яшамиш тежедайвал». (Абур адахъ инанмиш хьун патал) Ада абуруз кьин кьуна (икI лагьана): «Гьакъикъатда, за анжах квез хийирлу насигьат гузва (гьавиляй квез и сир ачухзава)». Ада абур авудна (абуруз авай чIехи дережадилай гунагь ийизвайбурун дережадал кьван) тапарралди (Аллагьдин ﷻ тIварцIелди тапан кьин кьуна ва абуруз таб гьакъикъатдай къалурна). Абуру (са тIимил) кьведани дадмишайла (емишар) а тарцелай, абурун кьецIилвал дуьздал хьана (абуруз чпин кьецIилвал акуна) ва абуру чеб Женнетдин пешералди кIевириз хьана. Абурун Раббиди ﷻ абуруз лагьана (туьгьметдалди ва хабардар авуналди): «За квез а тар къадагъа авуначирни кьван ва шейтIан куь ачух душман я лагьаначирни?» («Аль-Араф» сурадин 19-22-аятар).
Иблисдин чешнедиз табий хьайибур адан гуьгъуьнаваз Жегьеннемдиз финин хаталувал ава, гьавиляй тапан кьинер кьун мусурмандиз гьич кутугнавач.
Тlимил къимет патал
Гунагькар инсанри Аллагьдин ﷻ тlвар кьуна кьасухдай тапарар ийизвай вахтар гзаф жезва, амма чи халкьдин арада гзафни-гзаф и гунагь алвердихъ ва девлет къазанмишунихъ галаз алакъалу яз пайда хьанва. Ахьтин инсанрихъ элкъвена Аллагь Таалади икl лагьана: «Гьакъикъатда, ни Аллагьдихъ галаз кутIуннавай икьрар ва чпи кьунвай кьинер тIимил къиметдихъ (дуьньядин эменнидихъ) маса гузватIа, абуруз гьамишалугъ уьмуьрда пай авач. Дувандин юкъуз Аллагь ﷻ абурухъ галаз рахадач, абуруз килигдач (регьимдалди) ва абур михьдач (гунагьрикай, гъил къачуналди). Абуруз пис тlардай азабар жеда» («Алю Имран» сурадин 77-аят).
И дуьньядин мал-девлет гьикьван гзаф хьайитlани, ам вахтуналди я, дуьнья фана я, гьавиляй эхиратдив гекъигайла, ам лап тlимил, гьатта гьич са шейни туш. Амма Аллагьдин ﷻ тlвар виридалайни зурбади я, ам кьуна тапарар авун гьич кутугнавач, иллаки дуьньядин мал-девлет патал.
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Чlехи гунагьар ибур я: сад Аллагьдилай ﷻ гъейри масадаз ибадат авун; диде-бубадиз азият гун; инсан яна кьин; тапан шагьидвал» (Бухари).
Бязи месэлаяр
Сад лагьайди, мусурмандиз сад Аллагьдилай ﷻ гъейри мад садални кьин кьадай ихтияр авач. Гьадисда лагьанва: «Кьин кьаз кlанзавай касди къуй Аллагьдал ﷻ кьурай, бубайрал (дидейрал) кьин кьун тавурай» (Бухари, Муслим).
Кьвед лагьайди, кар алачиз кьин кьун тавуртlа хъсан я. Имам Мугьаммад бин Идрис аш-Шафииди лагьана: «За гьич садрани (зи уьмуьрдин къене) Аллагьдал ﷻ кьин кьур туш: я гьакъикъат лугьуз, я тапарариз» («Хульят аль-Авлия»). Алверда кьин кьуникай Пайгъамбарди ﷺ икl лагьанва: «Кьин кьурла метягь (товар) фад маса гуз жеда, амма ам (алвер) берекатдикай магьрум жеда» (Муслим). Гьуьрметлубур, фикир це, и гьадисда тапан кьин кьуникай ихтилат физвач, гьатта авай кlвалах ятlани, алверда кьин кьун меслят къалурзавач. Аллагьдин ﷻ тlвар акьван ужузди туш, гьар гьинал хьайитlани ам кьадайвал…
Пуд лагьайди, бес Аллагьдал ﷻ кьин мус кьун лазим я? Анжах лап важиблу месэлайра. Мисал яз, дувандал. Шариатдин къазиди кьин кьун истемишзавай вахтар жезвайди я, гьанал кьин кьун кутугнава.
Кьуд лагьайди, нагагь инсанди вичи са вуч ятlани ийида ва я ийидач лагьана кьин кьунватlа, амма ахпа ада вичин гаф хвеначтlа, ада жерме гун лазим я. Жерме: 10 мусурмандиз тlуьн гун ва я абуруз алукlдай са шей (перем) маса къачун, ва я лукl азад авун (амма лукlар исятда амач). Эгер кьин чlурай инсандихъ такьатар авачтlа, ада пуд юкъуз сивер хвена кlанда.
Къуй Аллагьди ﷻ чун чlехи ва гъвечlи гунагьрикай хуьрай! Амин.
