Кьелекай менфятлу чирвилер
Кьелекай менфятлу чирвилер
Це цIрадай, лацу рангунин и затI, ширинлухар квачиз, недай вири хуьрекриз, шейэриз вегьеда. Ам са шумуд жуьрединди жеда: чилин кIаникай мяденрай хкудзавайди ва чилин винел жедайди. Мяденрай хкудзавайди къванцин кьелни жеда, къванцинди туширдини.
Къванцин кьел бязи дагъларин дагьаррай, хъиткьеррай, кьветIерай, анрин деринрай сифте кьеридаказ хкатна, ахпа кIеви хьана, къван хьтинди жезвай шей я. Виридалайни хъсанди лацу кIевиди, экв аватай хьтин михьиди яз гьисабзава. Чиликай хкатзавай цик квай кьел адаз мукьва я. И яд, вир ва я гьавиз кьуна, къайи гар, гьава галукьуникди са кьадар вахтунилай кIеви къван хьтинди жезва. Амма ихьтин кьел артух лацуди ва михьиди жедач.
Къванцинди тушир кьел мяденра, кьветIера чиликай хкатзавай “кьелен вацIарикай” жезва. Рагъ фейила а цин къерехар кIеви жезва ва, кIеви хьана, шекердин ранг акьалтзава.
Кьел къайи тебятдин инсанриз хъсан я. Ада тIуьрди цIуруруниз куьмекзава, руфуна заланвал аваз хьун гьиссун алудзава (тяжесть в желудке), чIулав лекьина, цуьлезда кIев хьанвай чкаяр ачухарзава, хъапI гъиз, бугъ, пар акъудзава. Туьнт инсанриз кьел зиян я лугьуда, гьакIни — гьам дуркIунриз, гьам цварадин киседизни. И чIуру терефар кьел калин таза дуьдгъвер, цIегьрен ва я гамишдин некIедин чIем ишлемишуналди туькIуьр хъийиз жезва.
Гьуьлуьн цикай къачузвай кьелни ава. Ам тIуьниз ишлемишзава, яни хуьрекриз вегьезва. Виридалайни хъсанди Индияда гзаф машгьур Лахордин кьел яз гьисабзава. Адан гуьгъуьнал къванцин ва къванцинди тушир кьелерин жуьреяр ала — адаз тIуьнин ва я фан кьел лугьузва. Гьуьлуьн цикай къачузвай кьел писди яз гьисабзава, адахъ туькьуьлвал квай хьтин дад жеда.
Дарманар патал герек кьел бязи набататрин руьхъведикай хкудзава, месела, — турпарин пешерикайни тандикай, бананрикай. Медицинада герек кьелер хкуддай маса шейэр, рекьерни ава. Абур тIимил кьадарда гьазурзава.
Ата-бубайрилай амай, сивяй-сивиз атай куьгьне кьисайра къейднава хьи, ни вичин тIуьн кьелелай башламишзаватIа ва кьелелди акьалтIарзаватIа, гьада вич 70 уьзуьрдикай хуьзвалда, гьа жергедай яз — акьулсузвиликайни диливиликай ва жузамдикай (проказа — сагъ тежер, винел патан, хамунин пис азар). ГьакIни бязи кьисайра генани лугьузва хьи, хуьрек недайла, адан сифте кIус кьел алахна недайдан чинал тIехвер, лекеяр жедач. Куьгьне бязи чешмейра кхьенвайвал, акьрабди (скорпион) кIасай чкадал кьел вегьедай, и карди тIал секинардай.
Кьелен вири жуьрейри бедендай герек авачир, залан, чIуру шейэр акъудзава, кIев хьанвай чкаяр ачухарзава, тIуьрди цIурурун регьятарзава, руфунай чIур хьанвай амукьаяр акъудзава, иштягь ачухарзава. Кьеле тIуьн, хуьрек дадлу ийизва. Ам гьакIни салан майвайриз, хъчариз, нахутIриз, харариз, якIуз, цуру шейэризни вегьеда.
Экв аватай лацу куьлуь кьеле фагьум — кьатIун хъсанарзава, хци ийизва. Ихьтин кьел сиркедихъ галаз санал кьилин хам кьурайди тирла, адал тIурар, рувар, цIарнах (лишай) алайла ишлемишда, яни ахьтин чкайрал эцигда (примочка), алоэдихъ галаз санал тIуьртIа, бедендин гъер алай чкайрин винел патаз (месела, ратар, нерин хилер, вилин къебекьар, кьеж авахьиз, тIа хьун — катарар) дарман жезва. КуручIар, сарар-сухвар, абур акъудай чкаяр мягькемарун патал сивера кьелен яд экъуьрда.
Кьелен вири жуьрейри ратар михьзава, бедендин деринрай амукьаяр акъудиз куьмекзава, тIуьнриз хъсан дад гъизва, жузам азар акатуниз аксивалзава.
Кьелен чIуру терефар. Ам гзаф ишлемишун мефтIедиз зиян я, туьнт тебятдин инсанрин вилерал рагъулвал, мичIивал (помутнение) гъида, хамуник квал (зуд) акатда. Яхунбурузни зиян я, иллаки — гьуьлуьн цикай хкуднавай кьел. И ва маса чIуру лишанар, терефар гъерийралди, пидалди, макьадалди, хъуцIурдалди (жиры) алудиз жеда.
