Аял кьил – гьеле чIехиди туш, амма аялни туш
Диде-бубаяр – ибур чIехибурун алемдиз рехъ къалурзавайбур я, абурун кьилин везифа аял кьилерин тереф хуьн, абур кьабулун ва гьа девир сагъсаламатдиз яшамиш хьун я. Амма гзаф вахтара чна а кар энгеларзава ва чи аялрин аслу туширвилел, жуьрэтлувилел ва мурадрал сергьят эцигзава.
Жув рикIел хкваш…
За чIехи яшда авайбуруз чпин 14-16 йисар тирла рикIел хкун теклифзава. Са кьадар вахтунда гьа вахтариз гьахьиз, жуваз са къерехдихъай килигиз, аял кьил хьун гьихьтин кар ятIа, рикIел хкиз алахъ. Куьне а чIавуз квекай фикирзавай? Квехъ тамарзу тир? Вуч бес жезвачир? ГьикI бегьемариз хьана? Хъсан ва пис терефар. ГьикI гьа вахтуни куь уьмуьр тайин авуна? Куь къене патан аял кьилихъ галаз рахух. Жуван уьмуьрдин тежриба куь аялри гьалзавай уьмуьрдихъай чара авун ва жув диде ва я буба хьунизни килиг тавуна, цIийи инсан чIехи хьуниз манийвал тавун важиблу я.
ЧIехи яшда авайдаз аквада гьикI жуван мурадар ва кьилиз акъат тавур мумкинвилер кьилиз акъудиз алахъиз, абур жуван аялдал хутахиз чалишмиш жезватIа. «Завай хьанач, вавай жеда». Я тахьайтIа вич аял кьилин яшда авайла вичиз векъи сергьятар эцигуниз килигна, вичин аялдиз крарин лап гзаф азадвал гузва.
Жуван уьмуьрдин тежриба веревирд авуна ва ам кьабулна, жуван уьмуьрдин жавабдарвал жувал къачуна, аялриз чпин рехъ хкядай ихтияр тазва ва жуван мурадар кьилиз акъатун патал чалишмиш жедач. Жуван бубавилин кесер ишлемишна аялдиз рехъ къалурда ва куьмек гуда, амма аялдин паталай вири тайинардач, гьялдач, ийидач.
Аял кьилерин диде-бубайриз меслятар:
Диде-бубайри аял кьилин яшдихъ галаз алакъалу тир чпин мурадрай, кичIевилерай кьил акъудна кIанда чпин аялар халисанбур яз аквадайвал, амма чпин фикирра авайвал ваъ. Аялдин патав жез алахъна кIанда, гьакI бедендалди ваъ, адан уьмуьрдин, машгъулатрин, мурадрин патахъай итиж авуна кIанда.
Аялрихъ галаз алакъада хьун – им абурухъ галаз сад хьиз хьун лагьай чIал туш, амма «зун чIехи буба я гьамиша аялдин патав гвай ва зун гьазур я адан гьар са суалдиз жаваб гуз» лугьудай фикирдалди. Жуван аял кьилдин кас хьиз кьабулун, вичиз къарарар кьабулдай ва абурун нетижайрин жавабдарвал вичел къачудай ихтияр гуз, хьайи гъалатIрин гъавурдани акьаз.
Аялрихъ галаз рахун, веревирд авун, фикирар авун ва, кьилинди, аялдиз сесинин ихтияр гун, яни адаз рахадай, вичин фикир лугьудай ва ам кьабулдай мумкинвал гун, гьатта эгер куьн рази туштIани. Аял кьилиз вичин хсуси фикир хьун лазим я. Телефон ва социальный сетар. Квез куь аял гьикьван чизватIа, куьн сад-садаз мукьва ятIа ва куь рафтарвилера ихтибарвал аватIа, фикирдик акат.
Садбуру фикирзава хьи, телефонар ва сетар ахтармишун – им хсуси сергьятар чIурун я, муькуьбуру чпин аялрин хатасузвилин мураддалди абур ахтармишзава. Гьа и кьве жуьредани авуртIа жеда, амма абурукай квез гьим виже къведатIа, куьне къарар акъудун лазим я. Гаджетрини компьютердин кугъунри аялдин вири азад вахт кьун лазим туш.
Къадагъа авун – нетижа тагур рехъ я. Жуван игьтияжар кьилиз акъудун патал абур гьикI ишлемишун герек ятIа къалуриз алахъ, амма гьа са вахтунда куь хизандивай кьабулиз жедай сергьятар тайин авуна. Вири хизан, яшдиз килиг тавуна, чирвилер къачуз чалишмиш хьун, санал ийидай машгъулатри хизан сад ийизва.
Жуван аялдин агалкьунрал шад хьун. Адаз куьмек це, адаз хкядай ва ният авунвай кар кьилиз акъуддай ихтияр це, куь аялдивай вири четинвилер бажармишиз жедайдахъ инанмиш хьухь. Аялар тербияламишунин жавабдарвал хиве авай бегьем чрай диде-бубаяр хьухь. Им ара-бир тIем агакь тийидай месэла я, вучиз лагьайтIа чаз регьят я ам жемятдал вегьин, телефондал машгъул хьун ва икI мад.
Ида аялринни диде-бубайрин алакъайриз таъсир авун мумкин я, амма гьа алакъаяр атIуз анжах абурувай чпивай жеда. Виридахъ галаз сад хьиз ишлемишиз жедай тербия гунин къайдаяр, рекьер авач. Куьне куь тежрибада илемишзавай къайдайри гьатта са хизандин къене гьар жуьреда таъсир ийизва.
Гьавиляй буба ва диде хьун лап машгъулардай кар я, гьамиша цIийи къайдаяр, рекьер жагъуруниз, гьатта вичикай са хийирни авачирди хьиз аквадай крарни ийиз алахъуниз мажбур жезва. Кьилинди, чак чи аялдин уьмуьрди секинсузвал кутун лазим я, гьа чIавуз четинвилер алудиз ва гьа са вахтунда чи аялрихъ галаз дуствилин ва ихтибарвилин алакъаяр хвена, гьихьтин гьаларай хьайитIани экъечIдай рекьер жагъуриз жеда.
НАИДА АЛИЕВА, ПСИХОЛОГ
