Кьадар-кьисмет

Кьадар-кьисмет

Чир хьухь, вири крар анжах Аллагь Тааладин ихтиярда ава, вири инсанар лагьайтIа, анжах беденар ва къаматар я, Ада Вичиз кIандайвал юзурзавай. И гьакъикъат аннамишай кас, инсанди вичиз са гьихьтин ятIани зарар гана лугьуз, ажугълу жедач, вучиз лагьайтIа адаз чизва хьи, вири затIарин гьакъикъи Халикь Аллагь Таала я ва мад са касни.

Адалатлубурун лап чIехи устаз (къутIб) шейх Абдулвагьгьаб ашШаараниди «Аль-Минан алькубра» ктабда кхьизва: «Аллагь Таалади заз нямет гана – заз зиян гайи касдиз, ам тахсирлу тавуна ва гьа саягъда адаз жаваб тахгана, за ам гьахълу ийидай делил жагъуриз тади ийизва. Вучиз лагьайтIа заз чизва хьи, эгер Аллагь Тааладин кьадар тахьанайтIа, ва нагагь гьа зияндиз килигай гунагь за тавунайтIа, заз садавайни я гафуналди, я кардалди зиян гуз жедачир.

Яни зи фикир Аллагьдиз кIан хьайи кардал, Адан кьадаркьисметдал кIватI жезва, инсанриз кIани крарал ваъ. Жезвай крариз и саягъда килигзавай кас садрани пашман жедач ва вичиз зарар гайи касдикай адаз хъел къведач. Вучиз лагьайтIа Аллагь Тааладин кьадаркьисметди ажугълу авун мумкин туш. Писвал авур инсанрин гьакъиндай гьатта рикIиз такIан гьал тахьуниз талукь яз лагьайтIа, им вири крар: гьерекатни, секинвални – Аллагьдин ихтиярда авайди аннамишун я.

Яни писвал ийизвай инсанар къамчи хьиз я, вичелди сада муькуьди язавай. Акьуллу инсанди а ягъун къамчидин хиве твадач, ада аннамишда хьи, а язавайди къамчи нин гъиле аватIа гьам я. Аллагь Тааладин кьадар-кьисметдикай хъел татуниз талукь яз лагьайтIа, им, жезвай кар Аллагь Тааладин кьадардалди жезвайди ва ам Вичин лукIарин патахъай, гьатта хайи диде вичин аялрин патахъай мергьяматлу тирдалай гзаф мергьяматлу тирдахъ инанмиш хьун я».

Идай ачух жезва хьи, са гьихьтин ятIани писвал авур касдихъ такIанвал анжах а касдиз жеда хьи, вуж вири крар инсанри ийизвайдахъ инанмиш ятIа. Куьне анжах фикирдиз гъваш хьи, гьикI гунагь авур ва инсанрин вилик тIвар беябур авур лукIран рикI пашманвиляй ва авур гунагьдал гьайиф чIугваз пад жезватIа. Амма эгер гьеле ам хадалди а кар адаз Аллагь Таалади кьисметнавайдахъ ам инанмиш яз хьайитIа, адан рикIе авай тIал кьезил жеда. ГьакIни агалкьунар жеда кьве дуьньядани анжах са крар Гьял Ийидайди – Зурба Аллагь авайди аннамишайдахъ.

Ахьтин инсанди вичин кьилел къвезвай вири крарикай лезет хкудда. Им Дувандин юкъуз Жегьеннемдин малаикрин (забаният) гьалдиз тешпигь я. Вири гунагькаррилай абур кIевнавай шаршав алудна абур виридаз малумарайла, абурукай садани са карни Жегьеннемдин малаикриз талукь ийидач ва абурук са тахсирни кутадач. ГьакI и уьмуьрдани Аллагь Тааладилай гъейри масабуруз крар талукь ийизвач.

Аллагьдин лукIраз малаикар аквада, чпиз эмирнавай крар тамамарзавай. Адалатлу касдиз и дуьньяда вичиз азиятар гайи вири инсанар, абуру Аллагьдин кьадардалди гьа крар ийизвайди хьиз аквазва. Яни Аллагьдин гьахьтин лукIра садрани зулум инсанри авурдай гьисабдач, таклиф квачиз, яни Аллагь Таалади эмирнавай буйругъар ва къадагъаяр квачиз.

Имам аш-Шаараниди гьакIни лагьана: «Аллагь Таалади заз гайи няметрикай сад – им, гзафбуру ийизвайди хьиз, заз гафуналди ва я кардалди писвал авурбуруз акси яз амалдарвилер туькIуьруналди, за жуван рикI бизарзавач. Бязибуру гьатта йифер ксун тийиз акъудзава, вичин душмандилай кьисас къахчун патал са гьихьтин ятIани амалдарвал туькIуьриз алахъиз».

Эй мусурманар, квез а кар сир жедач хьи, алимди ва я адалатлу касди авун мумкин тир виридалайни пис кар – им жаваб яз писвал хъувун ва гьакIни масабурун нукьсанар халкьдин арада чукIурун я, гьеле тапан шагьидвиликай ва буьгьтенрикай рахазвач. Гьакъикъатда, Аллагь Тааладиз Вичин лукIарин нукьсанар аквазва, амма абур чуьнуьхзава. ГьакI ийизвайбур, яни масабурун нукьсанар чуьнуьхзавай Вичин лукIар Къудратлудаз кIанзава. Нукьсанар чуьнуьхунихъ галаз санал, душмандин крарилай гъил къачун ва гьакIни адалай гъил къачун патал Аллагь Тааладиз дуьа авун эдеб я.

Али аль-Хавваса лугьудай: «Са касди ваз зарар гайила ва я инсанрин вилик алчах авурла, им ваз Аллагь Таалади вуна ви гунагьрикай фикир авун патал ви рикIел гъанвайдай гьисаб. РикIин сидкьидай туба ийиз ва жуван къайгъусузвилерал, лагьай крар тавунал гьайиф чIугваз гатIума. Вун алчахарай касдин нукьсанрикай фикир авуникай жув хуьх».

Чир хьухь, эй мусурманар, нагагь куьн Къудратлу Раббидивай яргъа тахьанайтIа, Ада квел са касни ракъурдачир. Вучиз лагьайтIа вуж Аллагь Тааладиз мукьва ятIа ва Адаз вич аквазвайди чизватIа, чинеррикайни инсанрикай садавайни адаз зиян гуз жедач.

Имам аш-Шаараниди гьакIни кхьизва: «Аллагь Таалади заз ганвай няметрикай сад ам я хьи, эгер заз са касди зиян гайитIа, за, Аллагь Тааладин кьадар-кьисмет тахсирлу тавуна, и карда анжах жувак тахсир кутазва».

Идай ашкара жезва хьи, са зулумкардини, чи гунагьар себеб тушиз, чаз зулум ийидач. Им, гьакъикъатда, чна авунвай крарай агакьнавай эвез я, зулум туш. Эгер чи рикIерин пердеяр кьелечI хьанайтIа, чаз и дуьньяда зулумкаррин гьал, Жегьеннемдин агьалийриз азабар гузвай малаикрин гьал гьикI ятIа, гьакI аквадай. Амма чаз и дуьньяда зулум авурбуру чаз гуж авунвайдан делилдикай талагьна жедач, вучиз лагьайтIа, таклифдал бинелу яз, зулум авун гьич виже текъвер кар я. Амма таклиф авачир эхиратда лагьайтIа, крар Жегьеннемдин малаикриз талукь авун мумкин туш.

Низ бедбахтвилер ва зулум авуна кIанзавачтIа, къуй ада пис эвез агакьзавай варар акьалрай. И кардив агакьда, эгер вири гунагьрин крар акъвазарайтIа (Бязи вахтара инсанди авур тахсиррай ва гунагьрай адал бедбахтвилер агакьзава. Гагь-гагь ахтармишунар ракъурзава адан пис крарилай гъил къачун ва абур михьи авун патал, бязи вахтара лагьайтIа – Аллагьдин вилик адан дережа хкажун патал, та ам вад кьетIен гьуьрметдиз лайихлу пайгъамбаррин дережайриз ва руьгьдин гьалариз мукьва жедалди. Адаз ракъурнавай ахтармишунар жаза яз ракъурунин лишан – им вичин кьилел атай бедбахтвилериз ада сабур тавун я. А бедбахтвилер адан гунагьрилай гъил къачунин лишан – им арза авачиз сабур авун ва дустаринни къуншийрин вилик секинсузвал къалур тавун я. Ам Аллагьдиз мукьва хьунин дережа хкаж хьунин лишан – им разивал ва руьгьдин секинвал я).

Алимри лагьана: «Акьуллу инсандиз ктIай цикай къуй михьи ийиз кIан хьайила, сифте ада аниз яд къвезвай чIутхвар кIевна кIанда. ТахьайтIа чIутхвардай гьа кьадар кьацIай яд авахьда. Гьавиляй вичиз азиятар гузва лугьуз арза ийизвай касдиз, вичелай гъил къачун патал (туба) мукьвал-мукьвал дуьа авунилай хъсан дарман авач. Ни вичел Раббидин ажугъ гъанватIа, адаз гунагьрилай гъил къачун патал дуьа авунилай хъсан дарман авач».

Винидихъ лагьайдай ашкара жезва хьи, гунагькардин гафар: «Ина зи са тахсирни авач, им гьеле зун хадалди заз кхьенвай», - Аллагь Тааладиз эдебсузвал къалурун я, вучиз лагьайтIа и гафара, жуван нефс гьахъарун патал, чIалаз килиг тавуна жуван тахсир хиве кьаз такIан хьун ава.

КьатI ама.

ДАГЪУСТАНДИН МУФТИЙ, ШЕЙХ АГЬМАД ЭФЕНДИ АБДУЛАЕВ