Хъсан къилих – диндин бине я

Квез чир хьухь хьи, диндин бине – хъсан къилихар я, Мугьаммад Пайгъамбарни абур лап хъсан дережадихъ агакьарун патал ракъурнавайди тир. Идан гьакъиндай Аллагьдин Расулди лагьана: «Гьакъикъатда, зун хъсан къилихар лап вини дережадиз акъудун патал ракъурнава».

Хъсан къилихрин асул-мана – инсан вичин кIвалинбурухъ, къуллугъчийрихъ ва вири мусурманрихъ галаз кьезил, эдеблу ва хъуьтуьл хьун я. Аллагьдин Расулди лагьана: «Женнетдин агьалияр – ибур масабурухъ галаз хъуьтуьл, кьезил ва мукьва инсанар я, Жегьеннемдин агьалияр лагьайтIа – атIугъай ва инсафсузбур я».

А чIавуз асгьабри хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул , инсафсуз инсанар гьикI чир жеда?» Пайгъамбарди жаваб гана: «Абур кIвалинбуруз, дустариз ва мукьвабуруз чин къалур тийидай инсанар я». Чи чIехи Раббиди лагьана (мана): «Лагь, я Мугьаммад, Зи лукIариз, абуру чпин рахунар виридалайни хъсан жуьреда ийидайвал» («Аль-Исраъ» сура, 53- аят).

Виридалайни хъсандак акатзава виридалайни менфятлу ва хуш вири затIар. Масабурухъ галаз ийизвай рафтарвилера ви руьгьни шадардай хьтин ерияр къалура: хуш рахунар, хъсан гафар, менфятлу ва иер крар. Нагьакьан рахунрикай, эдебсуз гафарикай ва пис крарикай къил къакъудиз алахъ ва масабуруз ахьтин крар ийимир. Аллагьдин маса лукIарихъ галаз алакъалу яз гьар жуьредин крар ийидайла ваз чир хьун лазим я хьи, Аллагь Таалади вазни гьакI хъийидайди, Къудратлу я Аллагь ва ЧIехи я.

Квез чир хьухь хьи, ихьтин эвез хъувун – виридалайни кутугайди я. Яни, вуж Аллагьдин лукIариз Женнет, регьим ва инсанри ял язавай къайи серин хьайитIа, адаз Аллагь Тааладин патай кутугай эвез агакьда. Ни лукIраз, адан агъадиз гьуьрмет авунин лишан яз, гьуьрмет авуртIа, ада гьакъикъатда гьа агъа вич виниз акъудна.

Гьаниз килигна, Аллагь Тааладин патай тир гьадисда лугьузвайвал, Дувандин юкъуз Раббиди Вичин лукIраз лугьуда: «Заз гишинзавай, амма вуна Заз тIуьн ганач. За вавай тIалабна Зи цихъ къанихвал кьин, амма вуна заз яд ганач. Зун азарлу тир, амма вун Зи патав атанач». ЛукIра жаваб гуда: «Ваз гьикI гишин жеда кьван, Вун вири алемрин Рабби тирла?! Вун вири алемрин Рабби яз, Вун гьикI азарлу жеда кьван?!

Вуна цихъ къанихвал кьин гьикI тIалабда кьван, Вун вири алемрин Рабби тирла ва Вуна абур вири хуьзвайла?!» А вахтунда Халикьди гъавурда твада: «Гьакъикъатда, Зи флан лукI азарлу тир ва эгер вуна адал кьил чIугунайтIа, ваз Зун адан патав жагъидай.

Зи флан лукIраз гишинзавай, нагагь вуна адаз тIуьн ганайтIа, вуна адаз гайиди Завай къажгъидай. Флан Зи лукIра вавай вичин цихъ къанихван кьин тIалабнай, эгер вуна адаз яд ганайтIа, гьамни ваз Завай къажгъидай». Яни Аллагь Таалади Вичин гафар: «Заз гишинзавай, Зун азарлу тир, За вавай тIалабна Зи цихъ къанихвал кьин» ихьтин гафаралди Вичи ачухарна: «Зи флан лукIраз гишинзавай, Зи флан лукI азарлу хьана, Зи флан лукIра вавай тIалабна вичин цихъ къанихвал кьин».

Хъсан къилихди вичин иесидиз кьве дуьньядани хийир гузва, идакай Абу ТIалибакай лагьанвай гьадисда ихтилат физва. Са сеферда Аббаса жузуна: «Я Аллагьдин Расул , Абу ТIалиба вун хуьзвай ва ваз куьмек гузвай, ибуру эхиратда адаз хийир гудани?» Пайгъамбарди лагьана: «Эхь, ва эгер зун тахьанайтIа, ам Жегьеннемдин виридалайни агъада авай дережада жедай».

ГьакIни Абу Лагьаб вичин чIехи тупIай яд хъваз ахварай акуна лугьуз ахъайзавай ва и кар гьар ислен йикъан йифиз жезвай. Имни Абу Лагьаба, вичин лукIра, Аллагьдин Расул ханва лагьай хъсан хабар агакьарайла, ам азад авурдай я.

Валийрикай сада лагьана: «Аллагьдин Расулдин умматдикай низ ам акуначтIа ва рикIин сидкьидай ам акуна кIанзаватIа, къуй ам Къуръандиз килиграй. Вучиз лагьайтIа Къуръандиз килигунин ва рикI алай Мугьаммад Пайгъамбардиз килигунин арада са тафаватни авач. Къуръан инсандин ачухнавай къаматдиз ухшар я, а инсандин тIварни АбдулмутIтIалибан хтул, Абдуллагьан хва Мугьаммад я.

Маса валиди къейд авуна: «Низ Аллагьдин Расул акуна кIанзаватIа, къуй адан Суннадал амал авурай, иллаки ам рикIелай алатнавай чкайра, гьикI хьи Пайгъамбардин Суннадал чан гъун Пайгъамбардал вичел чан гъун хьиз я.

Ни Аллагьдин Расулдин Суннадал чан гъайитIа, ам вири инсаниятдал чан гъайидаз ухшар я, вучиз лагьайтIа Пайгъамбарди вири хъсан затIар тамамдиз виче кIватIнава». ГьакIни валийрикай сада лагьана: «Мугьаммад вири инсаниятдин патав пайгъамбар яз ракъурайла, инсанриз пис къилихриз талукь тир малум тушир са затIни амукьнач, вучиз лагьайтIа Пайгъамбарди абур арадал атунин рекьер вири бегьемдиз гъавурда туна».

Им лагьай чIал я хьи, пис кар авун патал инсандиз гьич са гъвечIи багьнани амукьнач, вучиз лагьайтIа хъсан ва пис къилихар вуч ятIа, Пайгъамбарди инсанар гъавурда туна.

Диндин алимри къейд авурвал, Аллагь Таалади Пайгъамбардиз дуьньядин вири няметрин куьлегар теклифна, амма Аллагьдин Расулди абур кьабулнач. Ахпа Халикьди Мираждин йифиз Пайгъамбар цаварал тухвана ва адаз вири малаикар, гьакIни Женнет къалурна.

Амма Аллагьдин Расулди абур вири дикъет тагана туна. Аллагьди лагьана (мана): «Пайгъамбардин вилер ихтияр ганвай затIарилай алатзавачир ва адан сергьятрилай элячIзавачир» («Ан-Нажм» сура, 17-аят).

Ам чапла ва эрчIи патахъ килигзавачир ва гьавиляй Аллагьди лагьана (мана): «Гьакъикъатда, вун зурба къилихдин иеси я». Идан мана ам я хьи, я бедбахтвилеривай, я няметривай Аллагьдин Расул дуьз рекьелай элкъуьриз жедач.

Сабур авуналди Пайгъамбарди гьикьван бедбахтвилер ва азиятар эхнатIа малум я. Адан кьилел хер хьанай, сас ханай, амма, ибурузни килиг тавуна, ада лугьудай: «Я зи Рабби , зи халкьдилай гъил къачу, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, абуруз чпи вуч ийизватIа чизвач!» Дувандин юкъуз, вири пайгъамбарри чпикай хажалат чIугвадай вахтунда, Мугьаммад Пайгъамбарди кIевиз лугьуда: «Зи уммат, зи уммат!»

ДАГЪУСТАНДИН МУФТИЙ, ШЕЙХ АГЬМАД ЭФЕНДИ АБДУЛАЕВ