Мусурман духтур гьихьтинди хьун лазим я?
Духтур – виридалайни къадим заманайрин ва уьмуьрда чарасуз тир пешейрикай сад я. Гьар юкъуз духтурри инсанар къутармишзава, абур азаррикай сагъар хъийизва, лап четин операцияр ийизва.
Абуру азарлудан сагъламвилин жавабдарвал неинки къанундин вилик, гьакI Аллагьдин виликни тухузва. Амма къенин юкъуз духтурдин диплом къачур жегьилри гзаф вахтара чпин пешедин векилрин гьакъикъи тайинвал рикIелай алудзава. Халис мусурман духтур гьихьтинди хьун лазим я ва жуван пешеда Аллагьдин разивал гьикI къазанмишда?
Духтур хьунин къарар куь дидебубадиз кIан хьана лугьуз ва я гзаф пул къазанмишун патал кьабулун лазим туш. Халис духтур – им пешедал рикI хьун ва гьихьтин гьалара хьайитIани инсанриз куьмек гуз кIан хьун я.
Аллагьдин разивал къазанмишунин михьи ният хьун важиблу я. Гьайиф хьи, алай девирда бязи гьакъисагъвал гвачир духтурриз лап маса мурадар ава – азарлуди себеб яз девлет къазанмишун ва адан четинвилерал муьфтехурвал авун. Нагагь духтур рикIин сидкьидай инсанриз куьмек гуз алахъайтIа, Аллагь Таалади адаз гзаф агьвал гуда.
АкьалтIай намуслу ва хъсан къилих духтурдиз иллаки важиблу я. Азарлудаз дарманрилай гъейри мад вуч герек я? Къайгъу чIугун, регьимлу хьун, хъуьтуьл рафтарвал авун. Начагъ касди гьамиша духтурдивай вич сагъ хъхьун патал куьмек гуьзлемишзава, ва духтурдини акI авун лазим я хьи, гьатта азарлудахъ галаз ийизвай гьакIан ихтилатдини адаз сагъар хъувунин таъсир ийидайвал.
Духтур кефсуздахъ галаз такабурлу хьун ва ада инсанар девлетлуйриз ва кесибриз паюн лазим туш. Аллагьдихъай кичIе духтурдиз гьамиша чизва чун Аллагьдин вилик вири сад тирди ва виридахъ галаз сад хьтин рафтарвал ийизва. Гзаф мусурман духтурар чпин зурба ачухунралди машгьур я. Абурун арада неинки медицина чизвайбур, гьакIни кIеви иман гвайбур авай ва абуру чпин вири уьмуьрда медицинадин ва диндин рекьяй цIийи чирвилер къачун акъвазарзавачир.
Гьамиша жуван чирвилер лап тамамвилихъ агакьарун ва азарар сагъар хъувунин цIийи рекьер жагъурун чарасуз я. Аллагьдихъай кичIе гьар са духтурди Раббиди вичиз медицинада ва динда менфятлу чирвилер гун патал Адавай тIалабун лазим я.
Гьакъикъатда, эгер куьн Аллагьдин вилик рикI михьи яз ва дуьзвал гваз хьайитIа, Ада квез чIехи алимрин дережадиз акъатиз куьмек гуда. Гьар са духтурдиз гьакIни чирвал хьун лазим я ихтияр авай ва къадагъа тир сагъар хъувунин къайдайрикай, азарлубуруз кхьизвай дарманрикай. Гьич са дуьшуьшдани къадагъа тир затIар квай дарманар тайин авун виже къведач.
Аллагьдин Расулди лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагьди къадагъа затIарикай зи умматдиз дарман авунвач». Гьакъикъатда инанмиш кас – им Аллагьдин ва инсанрин вилик регъуь кас я. Духтурди вичин кIвалахда регъуьвал къалурун герек я: ам азарлудаз килигдайла, ам ихтияр авай кIалубрай экъечIун лазим туш, гьатта ам итим яз хьайитIани.
Исламди дуьньядин илимдиз гзаф гьакъикъи чирвилер ва къиметлу шейэр гъана. И кардин себебни сагъар хъувунин месэлаяр Къуръандин чирвилерихъ галаз алакъалу тирвиляй хьана. Къе дуьньяда кьетIен гьал ава.
Духтурри гьар юкъуз ял ягъун ва ахвар авачиз инсанрин чанар къутармишзава. Абуруз яргъалди чпин хизанар аквазвач. Абуру неинки коронавирус квай азарлубуруз куьмекзава, гьакI маса начагъвилер квайбурузни.
Ихьтин гьалда чна вирида сада-садаз куьмек гана кIанда. Чпин къуватар ва вахт масабуруз куьмек гун патал серфзавайбуруз гьихьтин суваб жезватIа гзаф гьадисра лагьанва.
Медицина инсандиз гьамиша важиблу хел тир ва гележегда адан метлеблувал генани артух жеда. Саки гьар йисуз чи сагъламвилиз къурху гузвай хаталу галукьдай азарар пайда жезва. Адалай гъейри, чавай гьеле тамамвилелди сагъар хъийиз тежезвай азарар ава.
Амма чун инанмиш я, гележегдин духтурар Къуръандин куьмекдалди инсан сагъар хъувунал хкведайди. Мумкин я, им мукьвара жедач. Аквадай гьалда, гьеле гзаф вахтунда медицинада цIийи технологийри агъавал ийида. Амма вири цийи затIар – им хъсандиз рикIелай алатнавай куьгьне затIар я ва къадим заманайрин арифдарри гьавайда лугьузвачир хьи, алатайди чизвайда гележег идара ийида.
ТIебиатдин ва инсандин гъавурда гьатун арадал къвезвай чирвилер Къуръандай къачун лазим я. Исламдин виликан чIехи духтурар диндал кIеви инсанар гьавайда тушир. Белки, гележегдин духтурарни неинки са беден сагъар хъийидайбур, гьакI руьгьдин муаллимарни жеда.
АДЕЛИНА ХЕГАЙ
