Итимрин аса

Яргъал вахтунда итим патал аса адан гьал ва агьвал къалурунин лишан тир. Бес вучиз итимри аса кьазмач?

Аса – пайгъамбаррин ва пачагьрин лишан ва инсанди ишлемишиз гатIумай сад лагьай алат я. Эхиримжи пуд виш йисан къене кьиляй-кьилиз цивилизация авай ва вилик фенвай уьлквейра аса, шляпа хьиз, итимрин парталрин лап важиблу пай тир.

КIвале итимриз жуьреба-жуьре дуьшуьшра ишлемишдай са шумуд жуьре асаяр авай. Са джентльменни аса гвачиз куьчедиз экъечIзавачир, вучиз лагьайтIа им гьа девирдин эдеб ва кьиле тухунин къайдаяр ачухдиз чIурун тир. Бес вучиз эхиримжи 100 йисан къене аса яшлу итимрин алатдиз элкъвена ва итимрин чарасуз лишан яз амукьнач?

Идакай са тIимил геж хьиз лугьуда. Чаз дегь замандай атанвай и пайгъамбарвилин лишан, инсанди ишлемишай сад лагьай затI яз гьисабайтIа жеда. Сад лагьай инсандиз ва пайгъамбардиз – Адамаз - ада менфят къачузвай аса авай ва ам кечмиш хьайидалай кьулухъ несилри яргъал вахтунда ам бубадилай хцел агакьарзавай.

Чилел яд акьалтай вахтунда Нугь пайгъамбарди гимидиз хкажай шейэрин арада Адаман асани авай. Муса пайгъамбардин асадикай Пак Къуръандин «ТIагьа» сурадани лагьанва. «Ви гъиле авайди вуч я?» - хабар кьуна Мусадивай Аллагь Таалади. «Зи аса я, къекъведайла зун адал гьалтзава ва зи суьруьйриз адалди пешер яна вегьезва. Адакай заз маса хийирни ава», - жаваб гана ада. «Я Муса, ам чилел гадара», - эмир гана Ада. Мусади аса чилел гадарна ва адакай гъуьлягъ хьана. «Гила ам хкаж», - лагьана Аллагьди . Мусадивай кичIела адак кягъиз жезвачир. «КичIе жемир, хкаж», - мад лагьана Раббиди . Мусади гъуьлягъ гъиле кьуна ва ам асадиз элкъвена.

Аллагьди Мусадиз асадалди Нил вацIун яд ягъун эмирзавай вагьйу ракъурна. Пайгъамбарди гьакI авуна, адалй кьулухъ вацIа авай яд яру хьана ва ам михьи ивидиз элкъвена. Аллагьди Мусадиз гьакIни Яру гьуьлуьн лепеяр асадалди ягъун эмирзавай вагьйуни ракъурна. Адалай кьулухъ гьуьлуьн, дагълар хьтин зурба лепейрин арада кIвачин рехъ арадал атана. Муса вичин халкьни галаз Яру гьуьлуьн кIаняй тIуз фена.

Пачагь тайинардайла асадин везифа

Шамун пайгъамбарди вичин халкьдин истемишуналди Аллагьдивай табут (пайгъамбаррин ивирар авай сандух) вахкун ва и кар патал Раббиди абуруз пачагь гун тIалабна. Аллагь Таалади адан дуьайриз жаваб гана ва абуруз Женнетдай аса гана ва лагьана: «Асадин яргъивал куь гележегдин пачагьдин буйдиз барабар я. Жагъура ам». Шамуна Женнетдай гайи асадалди Талут тIвар алай са кесибдин буй алцумна ва адаз ам Аллагьди хабар ганвай кас тирди чир хьана. Халикьдин эмирдалди Талут Израилдин халкьдин пачагьвиле эцигна.

Сулейман пайгъамбар пачагьвиле эцигдайлани асади вичин везифа кьилиз акъудна. Давуд пайгъамбардиз вичин хва Сулейманан алакьунар ва чирвилер акурла, ада вичин паталай ам пачагь яз тайинарна. Амма Израилан несилрин арада, чпин винел гьукум аялдал ихтибарна лугьуз, наразивал арадал атана. Идакай хабар хьайила, Давуда Якъуб пайгъамбардин гьуьрмет ийизвай вири несилар кIватIна ва абурал меслят гъана.

Давуд пайгъамбарди абурувай гьардавай вичин тIвар кхьенвай аса гъун тIалабна ва абур асаярни гваз атана. Асаяр кьилдин кIвале эцигунин ва йифиз ракIар тIапIардал агалунин къарар кьабулна. Нин аса къацу хьайитIа, адакай пачагь хьун лазим тир. Пакадин йикъан экуьнахъ вири асаяр гьа авайвал амукьна, анжах Сулейманан аса къацу хьана ва жегьил тарциз ухшар хьана. И кар акурла, халиф Сулейманакай хьана кIанзавайдан гьакъиндай садазни шаклувилер амукьнач. Жуьмядин хутIбадин вахтунда чапла гъиле аса кьун суннат я.

1700-йисуз итимрин асаяр жемятдин арада тежер хьтин саягъда машгьур хьана. Итимри абуралди дамах ийизвай ва абур агьваллувилин лишан тир. Гьахьтин асаяр тIвар-ван авай художникрин шикилра аквада. Бес вучиз итимри абур ишлемишзамач?

Дуьньядин Сад лагьай дяведилай кьулухъ асадиз гзафни-гзаф медицинадин алатдиз хьиз килигиз гатIумна. Идан себебни ам тир хьи, вири Европада набутар лап гзаф хьанвай ва жуьреба-жуьре уьлквейрин гьукуматри асадин винел патан акунриз тIимил фикир гузвай ва ам инвалидар ва яшлубур патал жезмай кьван гьакIан са бубатди ийизвай.

Адетдин асадин тегьерсуз акунар духтуррин лашунин синоним хьана ва и кар себеб яз, ада вичихъай жегьилар яргъа авуна. Гьакъикъатда лагьайтIа, гьа и вахтунда аса ишлемишунин эхир гатIумна, ам итимри ишлемишзавай затI яз амукьнач ва духтуррин алатдиз элкъвена.

САРАТ САЛАМОВА