Чам дустагъдай гуьзетдани?
Чам дустагъда ацукьарна. Чна мехъериз гьазурвал аквазвай ва вири хъсанзавай, амма садлагьана ам дустагъ авуна. Адаз са шумуд йис къвезва. Дустагъдай ахъайнамазди зал эвленмиш жеда лагьана гаф гузва. Заз вуч ийидатIа чизвач, ам дустагъдай гуьзетун герек яни?
Алимдин жаваб:
Эгер куьн некягь авунвачтIа, куь арада са мажбурнамаярни авач. Маса кар я, нагагь квез чамран хъсан ахлакьдин ерийрикай, адаз Аллагьдихъай ﷻ кичIезвайдакай ва намусдикай чизватIа, гьич тахьайтIа, араяр атIуз тади авуна виже къведач, ам кьунин себебар чирна кIанда, дугъриданни ам тахсирлу яни, белки са гьихьтин ятIани гъалатI хьанва ва я ам хатадик кутунва жеди.
Гьатта ада чIуру кар авунваз хьайитIани ва ам кьуна дустагъ авун адан тахсирдин нетижа ятIани, им а инсандихъай элкъвена кIанда лагьай чIал туш. Вучиз лагьайтIа и карда ада авунвай тахсиркарвилин дережадилай ва адан руьгьдин гьалдилай гзаф аслу я – гьикьван ада гьайиф чIугвазватIа, Аллагьдиз ﷻ туба ийизватIа. Аллагьдин Расулдин ﷺ гьадисда лугьузва хьи: «Туба авурди гьич гунагь тавурдаз ухшар я» (Ибн Мажагь).
И вири крар чира, диде-бубадихъ, арифдар инсанрихъ галаз меслят ая ва адалай кьулухъ куьне вуч ийидатIа, квевай кьетI ийиз жеда.
ГьакIни чна квез истихарадин капI авун меслят къалурзава. И суннатдин капI гьа ихьтин дуьшуьшра ийизвайди я, рикIиз гьи патахъ ялдатIа чин тийизвайла. Са кар ийиз кIанзавай, амма шаклу жезвай, эхир гьихьтинди жедатIа чин тийизвай, гьа кар ийидани, ийидачни чин тийизвайбуруз Пайгъамбарди ﷺ истихарадин капI авун меслят къалурзавай. «Истихара» гаф «дуьз къарар хкягъун» лагьай чIал я.
Жабира лугьудай: «Аллагьдин Расулди ﷺ чаз Къуръандин сураяр кIелиз гьикI чирзавайтIа, гьакI истихарадин капIни чирзавай» (аль-Бухари).
Психологдин меслят:
И суалдиз жаваб гун лап четин я, сифтени-сифте адан эдебдин патахъай.
Са патахъай, эвленмиш жез кIанзавай гада ава ва адаз гъуьлуьз физ кIанзава, муькуь патахъай – адан гележегдихъ галаз алакъалу тир ачух туширвал. Эгер адаз лагьайтIа, квез ачух тушир гьалда жез кIанзавач ва адал вил алаз акъвазиз жедач, тахсирвилин гьисс арадал атун мумкин я, яни инсандин кьилел бедбахтвал атайла ам гадарна, маса гана лугьудай фикирар жеда. Амма ина фикирдиз къачуна кIанзавай таквазвай гзаф крар ава.
Фикир ийиз жеда хьи, ам пис эдебсуз статьядай тахсирлу ийизвач, месела гуж авунай ва я ихьтин масабурай. ТахьайтIа куьне вуч ийидатIа, квез ашкара жедай. АкI хьайила адаз гьикьван вахт гудатIа важиблу жезва. Ина гьа вахтунилай аслу тир са кьадар четинвилер арадал къвезва. Мумкин я, вахт чIехиди жеда. И дуьшуьшда, эгер ада квек кутунвай лишан гьич авуртIа, яни къуват амачирди яз малумарайтIа, ада дуьз кар ийида. Ада, итимди хьиз, и жавабдарвал вичел къачун лазим я, куь хиве тун тавуна. Им четин ятIани, амма адалатлу я. Тежрибади къалурзава хьи, гьикьван яргъалди сад муькуьдал вил алаз акъваззаватIа, адаз эвленмиш хьуникай гьакьван гзаф гуьзлемишунар жеда. Ахпа са куьлуь къал хьанмаздини, абур авачир са хизанни жезвайди туш, гьасятда адан рикI хада ва лугьуда: «За икьван йисара и кар патал тирни вун гуьзетайди?»
Нагагь гзаф йисар тагуз хьайитIа, акъвазайтIани жеда, эгер инсан дугъриданни намус квайди ятIа. Чарасуз фикирдиз къачуна кIанда хьи, яргъалди дустагъда хьайила, инсандин психология дегиш жезва. Кьве инсан санал яшамиш жедайла, абур кьведни санал дегиш жезва, сада-садаз кIандайвал ийиз. Амма кьилди авайла, абур дегишни гьар сад вичин жуьреда жезва.
Жуван шаклувилер адал агакьара, адаз абурукай чир хьурай. Эгер ада квез язух къведай регъуь жедай гафар лугьуз хьайитIа, ида адаз рикIин сидкьивал авачирди ва анжах са вичикай фикирзавайди къалурзава.
