Аллагьдин Расулдиз ﷺ гьуьрмет авунин эдебар

Аллагьдин Расулдиз ﷺ гьуьрмет авунин эдебар

Аллагь Таалади вири алемда Мугьаммад Пайгъамбардилай ﷺ багьа, къиметлу, лайихлу ва хъсан са затIни ва са касни халкьнавач. Гьавиляй чна Аллагь Тааладилай гуьгъуьниз тамам инсан ва Пайгъамбар Мугьаммадаз ﷺ гьуьрмет авун ва ам кIан хьун лазим я.

Нагагь са касди лагьайтIа: «Заз Аллагь ﷻ кIанзава, амма Мугьаммад ﷺ кIанзавач» ва я: «За Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет ийида, амма Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авун герек тирдай гьисабзавач», ахьтин инсандиз Аллагьни ﷻ кIанзавач ва Адаз гьуьрметни ийизвач ва Адан эмирризни муьтIуьгъ жезвач. Гьахьняй рикIе са тIимил кьванни иман авай гьар са кас Пайгъамбар ﷺ кIан хьун ва адаз гьуьрмет авун патал, вири алемар патал регьим яз ракъурнавай кIани Аллагьдин Расул ﷺ виниз акъудун патал чалишмиш хьун, вири къуватар эцигун чарасуз я.

Адаз гьуьрмет авунин виридалайни кьилин шартI – адакай чирвал къачун я; Аллагь Таалади вири алемра адалай багьа са затIни ва са касни халкь тавунвайди чир хьун ва инанмиш хьун; ам пайгъамбаррин муьгьуьр тирди, пайгъамбаррин цIиргъ кьилиз акъудзавай гьалкъа тирди, адалай кьулухъ маса пайгъамбар ракъур тийидайди ва адан Шариатди виликдай авай вири Шариатар, яни адал къведалди авай къанунар амал аламачирбур яз малумарнавайди чир хьун. Адан Шариат вири халкьариз ва вири вахтара лап Дувандин йикъал кьван ракъурнава ва тайин авунва.

Инсаниятдин тарихда Мугьаммад Пайгъамбардилай ﷺ гзаф гьуьрмет ийизвай инсан я хьайиди туш, я авач, адан уьмуьрдин тарих лап итижлу я ва ам ахтармишун патал виридалайни герек я.

Инсаниятдин тарихдиз Мугьаммад Пайгъамбардилай ﷺ акьуллу, гзаф гуьзел, илимдин гзаф чирвилер авай, адалатлу ва акьалтIай намуслу инсан чизвач.

Ам инсаният патал хкахь тийидай чирагъ, вири хъсан крарин виридалайни вине авай чешне я, идалай кьулухъни ам гьахьтинди яз амукьда. Аллагьди ﷻ адаз виридалайни чIехи аламатар гана: ада варз кьве пад авуна, кIевиз азарлубур сагъар хъийизвай, адан гъиле къванери Аллагьдилай ﷻ тариф ийизвай, адан тупIарай акьван яд авахьна хьи, ам сагъ са кьушундиз бес хьана ва икI мад. Адалай гъейри са касни Къуръан хьтин чIехи аламатдин иеси хьанач. Ам ахьтин аламат я хьи, ахьтинди гьатта вири инсаниятдивай туькIуьриз жедач, гьатта а карда вири чинерри куьмек гайитIани. Дувандин юкъуз сифте Пайгъамбардал ﷺ чан хкведа ва ам сифте Женнетдиз фида. Вири умматрикай виридалайни чIехиди Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ уммат жеда. Арасат майдандал, вири пайгъамбарар кичIела вил алаз акъвазнавайла, гьатта «улуль-`азм», яни виридалайни чIехи, Аллагьдиз ﷻ мукьва пайгъамбарар, шафаат авун патал ихтияр гудай сад лагьайди, ни виридаз шафаат ийидатIа ва нин шафаат Аллагьди ﷻ кьабулдатIа, анжах чи асуллу Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ жеда.

А юкъуз виликан несилри ва гуьгъуьналлайбуру, чинерри, малаикри ва инсанри адалай тарифар ийида. Адам пайгъамбардилай гатIумна, вири пайгъамбарар Дувандин юкъуз адан пайдахдик акъвазда. Женнетда анжах адаз гуда лайихлувилин виридалайни чIехи дережа, аль-Василат (арачи) лугьудай. Адаз хьиз Ми`раж, яни цаварал хкажун, Аллагь ﷻ аквадай дережа ва чIехи гьуьрмет, Адан пак сирер ва аламатар кьатIуз алакьдай мумкинвал багъишай инсан хьанач. Аллагьди ﷻ адаз лап куьрелди лугьудай, амма дерин мана авай рахун (гьадисар) гана. Къе вири дуьньяда багьа къванери хьиз адан пак гьадисри нур гун тийизвай Исламдин са ктабни акъудзавач, са вязни ийизвач. Дуьньяда вичин умматдихъ Мугьаммад Пайгъамбардилай ﷺ гзаф регьим авай, дуьньядин халкьар патал адалай хийирлу, вичин уммат адалай гзаф кIанзавай са касни ханвач. Вири дуьнья адан кьушундин регьбервилин еке бажарагъвилел ва регьимдай ацIанвай пак дявейрал гьейран хьанва.

Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ Меккада хана, Мединада кучукнава, адан диде – Амина, буба – Абдуллагь я. Ам араб я, Къурайш тайифадай, Гьашиман тухумдай я. Ам Ибрагьим пайгъамбардин хва Исмаил пайгъамбардин несил я. Гьеле аял тир чIавуз етим хьана, амма Аллагьди ﷻ ам вири пис крарикай хвена. Вичин дугъривилелди ва вафалувилелди машгьур тир, гьамиша анжах дуьзвал лугьудай. Адан яхцIур йис хьайила, Аллагьди ﷻ адаз вагьйу ракъурна. Ам хкянавай ва халкьарин патав Аллагьдин Расул ﷺ яз ракъурнавай. Къанни пуд йисан къене ада инсанриз Исламдихъ эвер гана, бутпересвилиз акси яз пак дявеяр авуна. Пайгъамбарвал атайдалай кьулухъ цIусад лагьай йисуз Аллагьди ам ﷻ цаварал хкажна, цIипуд лагьай йисуз Меккадай Мединадиз куьч хьана, яни гьижра авуна, къанни пуд лагьай йисуз 63 йисан яшда аваз дуьньядилай фена.

Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ ата-бубайрин тIварар

Пайгъамбардин ﷺ ата-бубаяр Абдуллагь, АбдульмутIтIалиб, Гьашим, Абду-Манаф, Къусайй, Килаб, Муррат, Ка`аб, Луайй, Гъалиб, Фихр, Малик, Назар, Кинанат, Гьузаймат, Мудрикат, Ильяс, Музар, Низар, Му`ад, Аднан тир. Анлай анихъ къвезмай галай-галайвал дуьз тайин хьанвач. Амма адан тухум Исмаил пайгъамбардал экъечIзавайди малум я.

Пайгъамбардин ﷺ михьи папарин тIварар

Хадижа, Савда, Айша, Хафса, Зайнаб, Умму-Сальма, Зайнаб, Жувайрия, Райгьана, Умму-Гьабиба, Сафия, Маймуна.

Пайгъамбардин ﷺ михьи аялар

Къасим, Абдуллагь, Ибрагьим, Умму-Кульсум, Рукъия, Зайнаб, Фатима.

Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ уьмуьрдикай тамам малуматар адан уьмуьрдикай кхьенвай гзаф кьадар ктабрай къачуз жеда.

Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунин эдебрик акатзава:

1. Пайгъамбардин ﷺ тIвар гьуьрметдивди лугьун.
2. Гьар сеферда адан пак тIвар лагьайдалай ва я кхьейдалай кьулухъ адал салават кIелун.
3. Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунай гьисабзава адан тIварцIел «Аллагьдин Расул», «чи саййид», «Мугьаммад Пайгъамбар» ва икI мад ибараяр алава хъувун. ГьакI адан тIвар кьун Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрметсузвал авунай гьисабзава.
4. Гьуьрмет тавун яз гьисабзава Пайгъамбардин ﷺ тIварцIелай кьулухъ (с.т.а.в.с.) гьарфар кхьин, яни салават куьруь авун.
5. Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухун яз гьисабзава гьар са яш тамам хьанвайда ва аялди Пайгъамбардин ﷺ уьмуьр, асул гьи миллетдикай ятIа, тухум, хизан, хайи чка ва и дуьньядилай фейи чка, адан диде-бубадин ва ата-бубайрин, аялрин ва папарин тIварар, адан пак дявейрин тарих, аламатар, цаварал хкаж хьун ва икI мад чирун ва чир хьун. Им гьар садан буржи я. Гьикьван гзаф чна адан уьмуьр чирайтIа, гьакьван гзаф чаз ам кIан жеда ва гьакьван гзаф чи рикIер адан нурдалди экуь жеда, иман мягькем жеда ва къилих хъсан жеда.
6. Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунин эдебдик адал гзаф салаватар кIелун акатзава. Михьи гьадисда лугьузва: «Дувандин юкъуз заз виридалайни мукьва инсан зал виридалайни гзаф салаватар кIелайди жеда» (ат-Тирмизи, Ибн Гьаббан).

Пак гьадисри гъавурда твазвайвал, Пайгъамбардал ﷺ салаватар кIелуникай лап гзаф хийир ава. Эгер чна са сеферда адал салават кIелайтIа, Аллагь Таалади чал цIуд сеферда салават кIелда, чи цIуд пис кардилай гъил къачуда, Адан вилик чи дережа цIуд сеферда хкажда. Ни Пайгъамбардал ﷺ виш салават кIелайтIа, ам мунафикьвиликай ва Жегьеннемдин цIукай яргъа ийида, ва Дувандин юкъуз адал шагьидрихъ, яни дин патал гзаф азабар къачурбурухъ галаз санал чан хкида. Са салаватдай жезвай суваб цIуд лукI азад авунай жезвай сувабдиз барабар жезва.

Ни азандилай гуьгъуьниз Пайгъамбардал ﷺ салават кIелайтIа, адаз Пайгъамбардин ﷺ шафаат жеда ва малаикри адал 70 сеферда салават кIелда. Ни гьамиша Пайгъамбардал ﷺ салават кIелзаватIа, ам кьве дуьньядинни бедбахтвилерикай хвенва. Ни йикъа агъзур сеферда Пайгъамбардал ﷺ салават кIелайтIа, ам вичиз Женнетда гьазурнавай чка аквадалди рекьидач. Пайгъамбардал ﷺ салават кIелуни неинки гунагьрикай михьзава, ада садакьа эвез ийизва. Ни Пайгъамбардал ﷺ салават кIелзаватIа, адал малаикри салават кIелзава. Эгер дуьадин сифте кьиляй ва эхирдай Пайгъамбардал ﷺ салават кIелайтIа, Аллагьди ﷻ ахьтин дуьа кьабулзава. Пайгъамбардин ﷺ тIвар ван хьайила адал салават кIел тийизвай кас виридалайни мискьиди яз ва Женетдиз тухузвай рекьелай алатнавайди яз гьисабзава. Пайгъамбардал ﷺ салават кIелун лазим я дуьадин вилик ва адалай гуьгъуьниз, гьар межлисда, яни инсанар кIватI хьанвай чкада. Жуьмя юкъуз 300 сефердилай тIимил тушиз Пайгъамбардал ﷺ салават кIелун меслят къалурнава. Мумкинвилиз килигна вири дуьшуьшра Пайгъамбардал ﷺ салават кIелун сунна яз гьисабзава: четин гьалда авайла, гьар сеферда адан тIвар лугьудайла ва я ван хьайила, вяздин ва насигьатрин вилик, ктабдин сифте кьиляй, азандин вилик ва адалай кьулухъ, кьве мусурман гьалтайла гъилер ягъайдалай кьулухъ, межлис куьтягь жедайла вилик. Бязи диндин чIехи алимри ва хъсан ксари йикъа Пайгъамбардал ﷺ цIуд агъзур сефердилай гзаф салаватар кIелзава.

Кьатl ама.

«Мусурмандин эдебар» ктабдай