Зарафатар – разибур ва аксибур
Зарафатар чи уьмуьрда гьамиша ава: ада чи гуьгьуьл хкажзава, чи ва чахъ галаз рахазвайбурун рикIера шадвал твазва, им лагьайтIа – виридалайни хъсан крарикай сад я.
Абдуллагь ибн Умара агакьарайвал, Раббидин Расулди лагьана: «Аллагьдиз инсанрикай виридалайни кIаниди ам я хьи, никай инсанриз виридалайни гзаф менфят аватIа, Аллагьдиз виридалайни кIани кар лагьайтIа – вуна мусурмандиз гъизвай шадвал я…» (АтI-ТIабарани).
Пайгъамбар гзаф вахтара хъуьредай ва вичин асгьабрихъ, хизандихъ ва аялрихъ галаз зарафатар ийидай. Абдуллагь ибн Гьариса ахъайдай: «Заз Аллагьдин Расулдилай гзаф сивел хъвер алай кас акунач» (Ат-Тирмизи).
Абдуллагь ибн Умара ва Абу Гьурайради агакьарайвал, са сеферда асгьабри Пайгъамбардивай хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул , вуна чахъ галаз санал зарафатар ийизвани?» Пайгъамбарди ихьтин жаваб гана: «Гьакъикъатда, за зарафатар ийизва, амма дуьз гафарилай гъейри са затIни лугьузвач» (Ат-Тирмизи, атI-ТIабарани).
Магьмуд ибн ар-Рабиди ихтилатдай: «Зи рикIел алама, зи вад йис тирла, гьикI са сеферда Пайгъамбарди ведродай сивиз яд къачуна зи чиниз хъичирнатIа» (Аль-Бухари). Имам Бадруддин аль-Гьаззиди лагьана: «Итимди вичин папарихъ галаз ийизвай хъуьруьнриз ва абурухъ галаз хъсан алакъаяр хьуниз талукь яз лагьайтIа, им расулрин ери ва набийрин къилих я». Амма, хъуьруьнар ийиз кIан хьайила, чна эдебар рикIелай алудна кIандач, ихтияр авай крарин сергьятрилай элячI тийидайвал ва рикIе шадвал ва хъсан гуьгьуьл тун лазим тир зарафат рикI чIулаварзавай гунагьдиз элкъуьр тийидайвал. Зарафатра таб ишлемишун ва авачир крар ахъаюн гьич виже къведач.
Муавия ибну Хайдадиз ван хьана Пайгъамбарди икI лугьуз: «Дерт жеда а касдиз, ни са квекай ятIани ихтилат ийизватIа ва гьа са вахтунда, инсанар хъуьруьрун патал, таб ийизватIа. Дерт я адаз, дерт я адаз!» (Абу Давуд). Гьа и жуьредин таб ва уйдурмаяр гзаф вахтара къаравилийра, Интернетда авай шикилра ва видеороликра жезва. ГьакI, машгъулат патал, машгьур инсанрин кIвачихъ абуру лугьун тавур хъуьруьн къведай ихтилатар гилигзавава икI мад.
Гьатта хъуьруьнрайни низ хьайитIани кичIе гун къадагъа я. Ара-бир кар-кеспи авачирвиляй бязи инсанриз чпин рикI аладариз кIан жезва ва абуру мектебра, са гьихьтин ятIани идарайра хъиткьинардай шейэр ва икI мад ава лугьуз махсус къуллугъриз тапан эвер гузва ва идалди гзаф кьадар инсанар инжиклу ийизва ва абуруз кичIе гузва.
Алай вахтунда йигинвилелди пранкар машгьур жезва, яни бязи инсанри тIвар-ван акъатун патал инсанрикай зарафатар ийизва: абур къулайсуз гьалдиз гъизва, жуьреба-жуьредин къайдайралди кичIерар гузва ва гьа чIавуз абуру чеб тухузвай тегьер камерадиз къачузва, ахпа виридаз къалурзава. Абуру чпи ийизвай крар зарафат, хъуьруьнар патал ийизвайди я лугьуз, чеб гьахъариз алахъзава, амма им гунагь я ва адан патахъай абуру Дувандин юкъуз жаваб гуда. Кьадардилай артух зарафатар авунни нагьакьан кар я, абур чпин кьадарда ишлемишун лазим я.
Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди лагьана: «Гзаф хъуьремир, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, гзаф хъуьруьни рикI рекьизва» (Ибн Мажагь).
Имам ан-Нававиди лагьана: «Алимри ахьтин зарафатар къадагъа я лугьудай хьи, чпе кьадардилай артухвал авай ва чеб гьамиша ийизвайбур. Абуру рикIер векъи ийизва, Раббидиз зикир авуникай масанихъ алудзава ва гзаф вахтара кефи хунал гъизва, такIанвал арадал атунин себеб жезва ва лайихвал квахьунал гъизва. Нагагь зарафатра винидихъ лагьай затIар авачтIа, абура къадагъани авач. Аллагьдин Расулди менфят хьун, гуьгьуьл хъсан хьун патал ва вичин хъсан гьиссер къалурун патал ара-бир зарафатар ийидай. Гьа и саягъда зарафатар авун къадагъа туш, аксина, ам сунна ва хъсан кар я».
АБДУЛЛАГЬ АБДУЛКЕРИМОВ
