Варз кьве пад авунин аламатдин шагьидвилер Британиядин ктабханадин архивра
Варз кьве пад авунин аламатдин шагьидвилер Британиядин ктабханадин архивра
Эгер Аравиядин полуостровдилай дуьз Аравиядин гьуьляй Индиядин кьибле пата авай Мумбай шегьердиз кьван фейитIа, 1500 километр кьван жезва.
Исламдин сифте кьиляй лап кар алакьдай мусурман савдагарри а мензил бегьем фад алудна ва Малабар хьиз малум тир Индиядин кьибле патан областда эвичIун ажайиб кар туш.
Гьа и чкада, РагъакIидай патан Гатар дагъларин ва Аравиядин гьуьлуьн арада авай, Ислам арадал къвезвай ва чкIизвай вахтунда гзаф кьадар гъвечIи княжествояр авай.
Абурукай садан гьаким гьикI ятIани йифиз адетдин тушир са вакъиадин шагьид хьана. Адаз акваз варз кьве пад хьана ва мад сад хъхьана. Адан кьил-кьилелай алатна, гьакимдин кIвалерин астрономриз лагьайтIа, вуч лугьудатIа чизвачир.
МискIал гьа чкадиз атанвай ва гьакимди чеб кьабулун тIалабай, Цейлондиз фидай ихтияр къачуз кIанзавай винидихъ тIвар кьур мусурман савдагарри ачухна. Абуру Мугьаммад Пайгъамбардикай ﷺ ва Варз кьве пад хьунин аламатдикай ахъайна.
Ам гьикI хьанатIа са жерге гьадисрай малум я. ГьакI, Ибн Аббасан гафарай Абу Нуайма агакьарна: «Са сеферда имансузрин чIехибур Валид бин Мугъира ва Абу Жагьл кьиле аваз Аллагьдин Расулдин ﷺ патав атана ва адаз лагьана: «Эгер вуна гьакъикъат лугьузватIа, Варз а саягъда кьве пад ая хьи, адан са пай Абу Къубайсал ва муькуь пай Куайкианал (Меккада авай кьве дагъдин тIварар) жедайвал». Пайгъамбарди ﷺ абуруз лагьана: «Нагагь за акI авуртIа, куьн инанмиш жедани?» Абуру эхь лагьана, жаваб гана. Ахпа Аллагьдин Расулди ﷺ вичин Раббидивай ﷻ тIалабна ва Варз цава кьве пад хьана: адан са пай са дагъдал, кьвед лагьай пай – муькуь дагъдал аквазвай. Ахпа Аллагьдин КIанида ﷺ лагьана: «Куьне шагьидвал ая!»
И дуьшуьшдикай Индияда авай Британиядин библиотекадин каталогда авай гъилелди кхьей ктабда ахъайзава.
Гьа икI, Великобританиядин меркездин кьилин ктабханада авай документдиз икI лугьузва: «Малабарида Кранганордай (Кодунгаллур) тир, Мугьаммадахъ ﷺ галаз са заманда яшамиш хьайи ва Варз кьве пад хьунин аламатди Ислам кьабулиз тур Шакрутиди пачагьвалзавайла, мусурманар сифте куьч хьана ацукьуникай чIалахъ тежер хьтин гьикая».
Итижлу хьайи Индиядин гьаким мусурман савдагаррихъ галаз санал Аравиядиз фена ва Аллагьдин Расул ﷺ алай чкадал Ислам кьабулна. Гьа и тарихдин гуьруьшдикай имам аль-Бухаридин ва Абу Саид аль-Худридин гьадисда лагьанвайдан фикир ава: «Индиядай тир пачагьди Аллагьдин Расулдиз ﷺ сенжефил авай маринаддин шуьше багъишна. Пайгъамбарди ﷺ ам вичин асгьабриз пайна. Зални тIуьн патал са кIус агакьна».
Пайгъамбардин ﷺ буйругъдиз килигна, Малик бин Динар кьиле авай адан асгьабрин са десте черамандихъ (Ислам кьабулнавай Индиядин пачагь) галаз санал гилан Керал штатдин (Индия) чилел Ислам чукIуриз фена. Амма сиягьатдин вахтунда пачагь азарлу хьана. Рекьидалди вилик ада вичин рухвайриз кагъаз кхьена. Кагъазда ада абурувай Малик бин Динар кьабулун ва адаз герек тир вири куьмек гун тIалабна. Гуьгъуьнлай пачагь кьена ва, бязи делилралди, ам Омандин Зафар (гила Салала) лугьудай чкада кучудна.
Роберт Курбанов
