Ярагъидин тlварцlихъ галай медреса
Играми мусурман стхаярни вахар, Дагъустандин Огни шегьерда шейх Ярагъ Мугьаммад эфендидин тlварцlихъ галай, вичихъ гьукуматдин лицензия авай, вад мертебадин зурба медресади кlвалахиз ингье ругуд йис хьанва. Адаз барабар Исламдин вузар мад Кьиблепатан Дагъустанда авач.
Медресада вишев агакьна мутааллимри (Исламдин чирвилер къачузвай гадайри) кlелзава. Ана Ахцегь, Докъузпара, Кьурагь, Мегьарамдхуьруьн ва Стlал Сулейманан районрай атанвай къадалай артух лезгийри кlелзава. Зурба лезги халкьдин кьадардив гекъигайла, гьелбетда, – им тlимил я, ина къад лезги ваъ, вишни къад хьана кlанда, амма Аллагьдин ﷻ кьадардал рази хьун ва Адаз шукур авун лазим я. Абурни хьаначиртlа, чна вуч ийидай?! И макъала себеб хьана, алай йисан сентябрдиз чи халкьдин дамах тир Ярагъидин медресадиз гзаф кьадар аялар къведайдак чна умуд кутазва. Ана тарсар гузвай ругуд муаллим лезгияр я. Медресада кlелдайбур патал пулсуздаказ вири шартlар тешкилнава.
Ярагъидин медресадикай къе чна ана 3-курсуна кlелзавай Магомедов Мугьаммадахъ галаз суьгьбет тухуда. Ам шейх Ярагъ Мугьаммад эфендидин неве я. Мугьаммадахъ галаз санал ина адалай са йис гъвечlи, хайи стха Сайфуллагьани кlелзава. Абур Мегьарамдхуьруьн райондин Ярагъ-Къазмайрин имам Агьмад гьажидин веледар я. Гадайрихъ чирвилерин ва спортдин рекьяй агалкьунар ава. Мисал яз, 2024-йисан декабрдин вацра Дагъустандин Исламдин университетди (ДИУ) араб чlалан грамматикадай тешкилнавай конкурсда абурун дестеди 2-чка кьуна (21 медресадин арада). 2024-йисан октябдрин вацра РД-дин милли сиясатдин Министерстводи Исламдин вузрин арада тешкилнавай конкурсда Мугьаммада 1-чка кьуна. 2024-йисан декабрдин вацра ДИУ-да кьуршахар кьунай кьиле фейи Дагъустандин первенствода Сайфуллагьа 1-чка ва алай йисан апрель вацра ДИУ-ди тешкилнавай Дагъустандин первенствода грепплингдай 1-чка кьуна. Гьакlни ада алай йисан майдин вацра Карачаево-Черкесия Республикадин Черкесск шегьерда грепплингдай кьиле фейи СКФО-дин первенствода 2-чка кьуна. Гила ам грепплингдай Россиядин первенстводиз физ гьазур жезва.
– Мугьаммад стха, ас-саламу алайкум! Эвел вуна ви уьмуьрдин рекьикай ахъайна кlандай.
– Ва алайкум ас-салам ва рагьматуллагь! Зун, Магомедов Мугьаммад Агьмадан хва Мегьарамдхуьруьн райондин Ярагъ-Къазмайрин хуьре 2007-йисуз дидедиз хьана. Зи дидени-буба Ислам дин раиж авунал машгъул инсанар хьуниз килигна, зазни зи стха Сайфуллагьаз (ам 2008-йисуз дидедиз хьана) гъвечlи чlавалай диндин тербия кьисмет хьана. И кардай за Аллагьдиз ﷻ шукур гъизва ва жуван диде-бубадизни чухсагъул лугьузва. Ярагъ-Къазмайрин юкьван мектебда 6 класс (Сайфуллагьа 5 класс) кlелна акьалтlарайдалай кьулухъ чун кьведни Махачкъалада авай гьафизрин (Къуръан хуралай чирзавай) мекдебдиз кlелиз фена. Ам 2018-йис тир. Гьакlни гьа вахтунда чна «Ватан» лугьудай юкьван мектебда (СОШ) кlелиз башламишна. Гуьгъуьнлай чна 9-класс акьалтlарна ва аттестатарни къачуна. Гьакlни чна кьуд йисан къене Къуръанни михьиз хуралай чирна. Ахпа, 2022-йисуз чун кьведни Дагъустандин Огни шегьерда авай медресадиз кlелиз фена. Гьа вахтунда зун заочный тегьерда Махачкъалада авай Гуманитарно-педагогический колледждикни (ГПК) кlелиз экечlна. Алай вахтунда за медресадин 3-курсуна ва ГПК-дин 3-курсуна кlелзава.
– Куьн гьафизрин мектебдиз ва гуьгъуьнлай медресадиз куь хушуналди фейиди яни, тахьайтlа диде-бубади ракъурнани? Куьн гъвечlизамаз диде-бубадивай къакъатна, бес квез четин хьаначирни?
– Чи Мурад имидин гадади гьафизрин мектебда кlелзавай ва адахъ галаз ихтилатар авурдалай кьулухъ зазни зи стхадиз Къуръан хуралай чириз кlан хьана. Гьакьван чlавалди чаз хуьруьн юкьван мектебда кlуьд класс кlелайдалай кьулухъ Дагъустандин Огнида авай медресадиз фидай ният авай тир. Диде-бубадизни чи хкягъун бегенмиш хьана ва нетижада чун Махачкъаладин Хуршилован куьчеда авай гьафизрин мектебдик кlелиз экечlна. А чlавуз зи 11 ва Сайфуллагьан 10 йис тир. Диде-бубадихъ галаз санал яшамиш жез вердиш хьанвай чаз, гьелбетда, сифте варцара четин хьана. Хизандихъ, мукьва-кьилийрихъ ва хайи хуьруьхъ рикl акъатзавай, амма гуьгъуьнлай, шукур хьуй Аллагьдиз ﷻ, чун вердиш хьана. Инсан вири шейэрихъ вердиш жезвайди я хьи.
– Куь ата-бубадин тlварцlихъ галай медресада мутааллимар патал гьихьтин шартlар тешкилнава?
– Авайвал лагьайтlа, ина чун патал кlвалелай хъсан шартlар ава. Гьатта бязи вахтара мутаалимар гьафтейралди кlвализ хъфин тавуна медресада акъваззава. Йикъа пуд чlавал хуьрекар гузва, ксудай чкаяр, тарсар гудай хъсан муаллимар, спортзал ва тренерар ава. Кьилинди, вири пулсуз. Гьакlни хъсан кlелзавай аялриз стипендияни гузва. Кесиб гьалда авай мутааллимриз Дагъустандин Огни шегьерда кlвалахзвай «Инсан» фондунай парталралди ва закатдин пулуналди куьмекар гузва.
– Мугьаммад стха, медресада кlелай пуд йисан къене ваз вуч чир хьана?
– Чирвилерихъ и кьил, а кьил авайди туш, уьмуьрлух кlелайтlани, инсандиз вири чир жедач. Амма пуд йисан къене заз гьар са мусурмандиз чарасуз герек тир шейэр чир хьана. Месела, Исламдин эдебар, дуьздаказ капl-тlеат ийидай (фикъгь) къайда, Аллагьдихъ ﷻ инанмиш жедай (акъида) тегьер, араб чlалал кхьиз, кlелиз ва таржума ийиз чир хьана. Гьакlни за ина зи ата-бубади (Ярагъ Мугьаммад эфендиди) кьиле тухвай тlарикъатдин илимдикай ктабар кlелна. Гьелелиг заз Исламдин гьар са илимдикай тlимил чир хьанва, гележегда зун а чирвилер генани гегьеншариз алахъда, гьикl хьи къведай йисалай гатlумна за Исламдин институтда кьуд йисан къене жуван кlелунар давамар хъийида.
– «Ас-Салам» газет кlелзавайбурухъ элкъвена ваз вуч лугьуз кlанзава?
– Чирвилер авай инсанрилай, алимрилай Аллагь Таалади Къуръанда ва Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ вичин гьадисра тарифар авунва. Мисал яз, Аллагьди ﷻ лагьана (мана): «Гьакъикъатда Аллагьдихъай ﷻ (дуьздаказ) кичlезвайбур алимар (чирвилер авайбур) я» («Фатlыр» сурадин 28-аят). Гьадисда лагьанва: «Чирвилер къачун патал рекьиз экъечlнавай касдиз Аллагьди ﷻ Женнетдин рехъ регьятарзава» (Муслим).
Исламдин чирвилер къачун хъсан кlвалах тирди виридаз малум я. Гзафбуру чпин диндар ата-бубайралди дамахзава, амма гьа са вахтунда чпин веледар медресайриз ракъурзавач. Им чи халкьдин бедбахтвал я. Инсанри лугьузва: «Медресадиз фейитlа зи хциз недай фу гьинай къведа? Ам гишила амукьдачни?» Муькуь патахъай абуру икl лугьузва: «И фекьийриз пул гьинай къвезвайди я? Виридав хъсан машинар гва…» Гьуьрметлубур, виридаз ризкьи гузвайди Аллагь ﷻ я. Вичиз аси жезвай инсанриз ризкьи гузвай Аллагьди ﷻ Ислам раиж ийизвай имамризни алимриз ам гудачни бес? Халикьдихъ ﷻ авай чи инанмишвал гьакьван зайиф хьанвани?!
Гьуьрметлу диде-бубаяр, тlалабзава куь веледар чна кlелзавай медресадиз рекье тун. Играми жегьилар, ша медресадиз, куьне гьайиф чlугвадач, акси яз, Аллагьдиз ﷻ шукур гъида ва куь хкягъуналди рази яз амукьда.
