Ярагъ Мугьаммад эфендидин тIварцIихъ галай медреса
Газет кIелзавай мусурман стхаярни вахар, къе чна Дагъустандин Огни шегьерда авай Исламдин чирвилер гузвай чи халкьдин дамах, Накъшбандия тIарикъатдин шейх, алим Мугьаммад Ярагъидин тIварцIихъ галай медресада кIелзавай мутааллимрин (сухтайрин) куьруь-куьруь суьгьбетар куь фикирдиз гъизва.
Юристар, экономистар ва маса пешекарар чи халкьдихъ гзаф ава, амма диндин векилрин кьадар лап тIимил хьанва, гьавиляй чна диндин алимар хкатдайвал акьалтзавай несил Исламдин ихтибар гъиз жедай вузриз рекье туна кIанда. Къуй бубайрин девирда хьиз алай аямдани гьар са тухумда са алим хьурай, ата-бубайрин рехъ давамардай, абуру чал агакьарай дин акьалтзавай несилрал агакьардай.
Зун, Наким Ямидинан хва, 2003-йисуз Ацегь райондин Фий хуьре дидедиз хьана. Дербент райондин Хазар хуьруьн мектебда за кIуьд класс кIелна акьалтIарна. Гуьгъуьнлай зун жуван хушуналди Дагъустандин Огни шегьерда авай Ярагъ Мугьаммад эфендидин тIварцIихъ галай медресадиз кIелиз фена. Чирвилер къачун – гьар са мусурмандин буржи я. Алай вахтунда за 3-курс кIелна акьалтIарзава. КIелун ина регьят я. Вучиз лагьайтIа вун сагъ са юкъуз медресада жезва, маса затIари машгъуларзвач. Заз ина араб чIалал кIелиз, кхьиз ва рахаз чир хьана. Ина чун хъсандиз тербияламишзава.
ШартIар ина лап хъсанбур тешкилнава: йикъа пуд сеферда тIуьн гузва, ксудай чка ва спортдал машгъул жедай чкаяр ава. Куьрелди, вири гьавая я, артух амаз стипендияни гузва. Са гафуналди, зун рази я. Гьелбетда, медресадиз атай кьванбурукай виридакай алимар хкатзавач.
Чирвилер къачун четин я. Бязибуру сабур ийизвач ва абуруз чирвилерни жезвач. КIелун куьтягь хьайила, заз Ислам дин раиж авунин рекье кIвалахиз кIанзава, вучиз лагьайтIа адалай зурба кIвалах авач. Жемятдихъ элкъвена лугьуз кIанзава хьи, вахт лап багьа ядигар я, ам дуьздаказ ишлемиша!
Зун, Набиев Нарвик, 2001-йисуз Махачкъала шегьерда дидедиз хьана. Бубаяр СтIал-Сулейманан райондин Агъа СтIалрин хуьряй я. Зи дуст кIелиз медресадиз фейи чIавуз зазни физ кIан хьана, гьавиляй къе зун ина ава. Колледждилай кьулухъ зун Ярагъ Мугьаммад эфендидин медресадик экечIна.
И мукьвара за 2-курс акьалтIарда. Чирвилер къачуз кIанзавайбур патал им лап хъсан чка я. Заз медресадай жемятдин арада ва Аллагьдихъ галаз жув тухунин эдебар чир хьана. ТIуьн-хъун, ксун-къарагъун, тарсар ва спорт – вири хъсан я. За чирвилерин тIям дадмишна, гьавиляй четинвилер хьайитIани, за дурум гузва.
Чирвилер – багьа я хьи. Бязи чкайра ришветар гана имтигьанар вахкузва, амма ина вири жуван кьилелди вахкун лазим я. РикI алачир ва алахъ тийизвайбур ина геждалди амукьни ийизвач. Медресадиз фидалди и кIвалахар чир хьун чарасуз герек я. ТахьайтIа, жегьилриз медресадани чпин хуьруьн мектебда авайди хьиз жезва ва нетижада чпин мурадрив агакьзавач.
Заз Исламдин чирвилералди инсанриз хийир гуз, хъсан кIвалахрихъ эвер гуз кIанзава, гьавиляй зун хъсандиз кIелизни алахъзава. «Исламдин чирвилер къачуз гьерекат, Мугьаммад Пайгъамбардин эвер гуниз жаваб це!» - зи стхаярни вахар.
Зун, Велиханов Халил, 2001-йисуз Дербент шегьерда дидедиз хьана. Бубаяр чи Кьурагь райондин Кьуьчхуьряй я. Мектебда 9 класс кIелайдалай кьулухъ зун РМСК колледждик кIелиз экечIна. Ана кIелдай чIавуз за жегьилар патал тешкилзавай жуьреба-жуьре мярекатра иштиракна. Гьа чIавуз заз Дагъустандин Муфтиятдин диндиз эвер гунин хилен векилри ийизвай насигьатар бегенмиш хьана. Къуллугъар шегьеррин ва хуьрерин администрацийра гзаф ава, амма, дугъриданни, жегьилрихъ галаз менфятлу кIвалах тухузвайбур Муфтиятдин векилар я. И кардин гъавурда акьурла, зазни диндидн чирвилер къачуз кIан хьана ва Ярагъидин тIварцIихъ галай медресадик кIелиз экечIна. Диндин чирвилер авай инсанрикай чи жемятдиз анжах хийир ава.
Зун, Аюбов Аслан, 2004-йисуз Дербент райондин Белиж поселокда дидедиз хьана. Медресадиз зун бубадин теклифдалди фена. Гьелбетда, заз жувазни ана кIелдай ашкъи авай. Диндин чирвилер къачун ина четин туш. Заз Ярагъидин медресада араб чIалал кIелизкхьиз чир хьана. ГьакIни ина чаз тербиядин тарсарни гузва. Сабур галачиз гьич са мураддивни инсан агакьдач, инани, гьелбетда, четинвилериз дурум гун чарасуз я.
Бязибуру эхзавач ва нетижада абур чирвилерив агакьзавач. Медресада чаз йикъа пуд чIавал пулсуз тIуьн гузва, ина спортзал ва ксудай чкаяр ава, чна жуьреба-жуьре мярекатра иштиракзава, экскурсийриз физва. Амма ина кьилинди кIелун ва жув дуьз тухун я, кIелдай ашкъи авачирбур ина яргъалди амукьзавач. Медреса акьалтIарайдалай кьулухъ заз имам жез кIанзава, инсанриз Аллагьдин диндиз эвер гудайвал.
Зун, Баласиев Абдулкъадир, 2003-йисуз Докъузпара райондин Усугъчай хуьре дидедиз хьана. Мектебда 10 класс кIелайдалай кьулухъ медресадиз фена. Зи чIехи стхади медресада 3 курс кIелна ва адан къилихар ва вич михьиз хъсан патахъ дегиш хьана. И кар акурла зазни аниз физ кIан хьана. Зи буба диндал алай кас я. Гьавиляй адани зун диндин чирвилер къачуз рекье туна. Зун 2-курсуна ава. За телефон ваъ, чирвилер хкяна, амма бязибурувай ам галачиз эхиз жезмач. Заз Аллагьдин рекье кIвалахиз кIанзава, шариатдин суалриз жавабар гуналди жуван халкьдиз хийир гун зи мурад я. Диндин чирвилер къачун гьар са мусурмандин буржи я.
Зун, Омаров Рашид, 2005-йисуз Кьурагьа дидедиз хьана. Чи хизанар алай вахтунда Кьурагьа яшамиш жезва. Бубади зун ва зи чIехи стха медресадиз рекье туна. Вучиз лагьайтIа ам вич имам я ва адаз вичин веледрини Аллагьдин рекье зегьмет чIугуна кIанзава. Диндал алай кас гьуьрмет-хатур чидай, инсанриз хийир гуз алахъзавайди я. Медресадикай рахайтIа, зун ина тешкилнавай шартIарилай лап рази я. Чаз амукьзавайди анжах кIелун я. Къуй генани гзаф аялри Исламдин чирвилер къачурай, абуру гьич садрани гьайиф чIугвадач.
Зун, Рамазанов Мугьаммад, 2003-йисуз Дербент райондин Хазар хуьре дидедиз хьана. Хуьруьн мектебда 9 йисуз кIелайдадай кьулухъ зун Ярагъ Мугьаммадан тIварцIихъ галай медресадик кIелиз экечIна. Заз жуван дин чириз, дуьз рекьяй физ кIанзавай. Шукур хьурай Аллагьдиз, чирвилер къачун регьят кIвалах я.
Исятда за 3-курс кIелна акьалтIарзава. Пуд йисан къене заз хейлин затIар чир хьана ва зун хъсан патахъ дегиш хьана. Чухсагъул лугьуз кIанзава чи муаллимриз ва медресадин директордиз. Телефонрин гъиляй алай вахтунда гьич садавайни чирвилер къачуз жезмач, абуру тарсарикай машгъуларзава. Амма медресада телефонар тербиячидив вахкузва ва анжах герек атай чIавуз мутааллимрив абур вугузва. Им хъсан къайда я.
ГьакIни ина аялрал хъсан гуьзчивал ийизва, медресадин сергьятрай экъечIун патал, адет яз, тербиячидивай ва я муаллимдивай хабар кьун лазим я. Имни хъсан я. Вучиз лагьайтIа алай вахтунда жегьилриз вири ихтиярар гайитIа, абурун кьил кьаз хъжедач. Аялри чпин хайи дидебубайриз яб гузмач.
Ина лагьайтIа, абур хъсан тербияламишзава. Чирвилерин куьмекдалди заз эвел жуваз хийир хкудиз ва ахпа халкьдизни хийир гуз кIанзава. Жегьилрихъ ва диде-бубайрихъ элкъвена лугьуз кIанзава хьи, ша медресадиз, ракъура куь веледар иниз, нетижа хъсанди жеда, ин ша Аллагь!
Зун, Османов Ибрагьим, 2004-йисуз Махачкъалада дидедиз хьана. Алай вахутунда чи хизан СтIалСулейманан райондин Кьасумхуьрел яшамиш жезва. Зун медресадиз фин зи чIехи бубадин ва бубадин мурад тир. Зазни кIанзавай, гьелбетда. Диде-бубадин разивал къазанмишун веледдин буржи я. Сифтедай заз медресада кIелун четин кар хьиз авай, килигайтIа, алахъзавайбуруз регьят я. Куьрелди лагьайтIа, зун рази я.
Зун, Шахмирзоев Нурмугьаммад, Мегьарамдхуьряй я. Хуьруьн юкьван мектебда 9 класс кIелайдалай кьулухъ зун диде-бубадин меслятдалди Ярагъидин медресадиз кIелиз фена. Шукур хьурай Аллагьдиз, зун хъсан чкадиз акъатна. Ина кIелай кьве йисан къене заз гзаф затIар чир хьана. Диндин чирвилер гзаф итижлубур я. Вири суалриз жавабарни ганва. Нефсиниз эхиз кIанзавач, амма за жуван акьулдалди лугьузва хьи, гьикьван гзаф кIелайтIа, гьакьван хъсан я.
Зун, Хабиев Гьусейн, 2005-йисуз Дербент шегьердин Хазар хуьре дидедиз хьана. Бубайрин дин кьиле тухун патал эвел ам чирун лазим къведа, гьавиляй зун чи халкьдин игит Ярагъ Мугьаммад эфендидин тIварцIихъ галай медресадиз кIелиз фена. Вахт гьикI хьайитIани акъатзава, амма диндин чирвилер къачун патал ам серф авун виридалайни хъсан я. Халкьдал михьи дин агакьарун зи мурад я. Гьикьван закай хийир жеда инсанриз, гьакьван заз сувабар гуда Аллагьди. Жуван таяриз лугьуз кIанзава хьи, ша, медресадиз, куьне гьайиф чIугвадач!
Зун, Мамедов Сайфуллагь, 2001-йисуз Кизляр шегьерда дидедиз хьана. Бубаяр чи Кьурагьай тир. Шегьердин юкьван мектебда 9 класс акьалтIарайдалай кьулухъ зун жуван хушуналди медресадиз фена. Мукьвабуруз зун диндин чирвилер къачуз фена кIанзавачир. Амма гуьгъуьнлай хайибуруни кваз икI лагьана: «Аферин, хва, дуьз кIвалахна вуна!» Заз чидач, белки абуруз зун хъсан патахъ дегиш хьана акунатIа?! Алай вахтунда за 3-курсуна кIелзава.
КапI ийиз башламишай чIавуз зун чирвилерихъ муьгьтеж хьана. Чирвилер авачир инсанар ягъалмиш хьун мумкин я. ГьакIни дин кьиле тухун патал Аллагьдин къанунар чир хьун чарасуз герек къвезва. Чал медресада кIевидаказ гуьзчивал ийизва, амма гуьзчивал галачиз, зи фикирдалди, къайданизам жедач. Сабур авун лазим къвезва, сабур тавуртIа, чирвилерикай магьрум жеда. За газет кIелзавайбурухъ элкъвена лугьузва: «Мумкинвал аватIа чирвилер къачу, чирвилер галачиз инсан бажагьат саламат жеда».
Зун, Ашурбеков Эмир, 2003-йисуз СтIал-Сулейманан райондин ЦIийи Макьарин хуьре дидедиз хьана. Хайи хуьруьн мектебда 9 йисуз кIелайдалай кьулухъ араб чIал чирун патал ва Къуръандин гъавурда гьатдайвал медресадиз фена. Муаллимри заз эдебар ва араб чIал ва Къуръан кIелиз чирна. Гележегда заз генани дерин чирвилер къачудай ният ава. Медресада телефонар ишлемишун къадагъа я. Амма заз и кардикай гьи са четинвални авач. Зи ният тарсар чирун ва гележегда араб чIалан муаллим хьун я.
МУТААЛЛИМРИХЪ ГАЛАЗ СУЬГЬБЕТАР АВУРДИ ГЬАСАН АМАХАНОВ Я.
