Сивер хуьникай суалар ва жавабар

Рамазан вацра сив хуьнин патахъай Шариатдин къарар гьихьтинди я?

Шариатдал асаслу яз, Рамазан вацра сив хуьн ферз я. Им субутарзава Къуръанди, гьадисри ва ижмади (алимрин сад хьанвай гафуни). Сив хуьн герек туш, я тахьайтIа сив хуьн квез я (саймиш тавуна, ягьанатдалди) лугьузвай кас инанмишсуз жезва. Эгер ада цIийи кьилелай шагьада кIел тавуртIа, Ислам кьабул тавуртIа ва туба тавуртIа, ам гьамишалугъ жегьеннемдиз вегьеда.

Шариатдин себеб авачиз сив техвей кас квекай магьрум жезва?

Эгер инсанди Шариатдин себеб авачиз са юкъуз сив техвейтIа, ада вичи-вичиз гайи зиян акьван чIехи я хьи, ада гьатта амай уьмуьрда сив хвейитIани, ахъаяй сивин суваб хъжедач.

Аллагьдин Расулди лагьана: «Заз сив хуьн тавур инсанар азабрик кваз акуна, абур кIвачериз михер яна, кьилихъди куьрсарнавай, абурун сивер къазуннавай ва иви авахьзавай».

Сив хуьнин чарасуз паяр гьибур я?

Сив хуьниз кьве пай ава. Абурукай сад кьванни авачиз хьайитIа, сив чIур жезва.

1. Ният. Ам рикIяй ийида. Адан вахт алукьзава нянихъ ва давам жезва сив хуьзвай йикъан экв (пакаман азан) жедалди. Нагагь ният тавуртIа, сагъ са юкъуз тIуьнивай ва яд хъунивай жув хуьн лазим я. Амма и югъ къаза хъувуна кIанда.

Сив хуьнин тамам ният ихьтинди я: «За ният авуна и йисан Рамазан вацран пакадин юкъуз сив хуьниз Аллагь паталди».

Суннатдин сив хуьдайла, эгер няниз ният ийиз рикIелай алатнаватIа, ам сив кьазвай йикъан нисиналди авуртIа жеда.

2. Кьвед лагьай пай – им жув хуьн я сив чIурзавай вири затIарикай рагъ экъечIайдалай кьулухъ рагъ акIидалди.

Сив куь чIурзава?

Сив чIур жезва виликамаз къаст авуна тIуьн тIуьрла ва яд хъвайила (нагагь рикIелай алатайтIа). ГьакIни сив чIур жезва бедендиз тIебии тIеквенрай са затI фейила (месела, нерай, сивяй, япарай, гьаяйрай, кьулухъ патай). Нагагь япуз са куьн ятIани стIалар вегьейтIа ва я кьал туртIа, сив чIур жезва. Клизмадини сив чIурзава.

Эгер сиве шекер цIрана, ахпа цуькIуьн туькьуьнайтIа ва я пIапIрус чIугуртIа, сив чIур жезва. ЦуькIуьн туькьуьнна лагьана, я тахьайтIа сивяй ва я нерай къенез руг ва я гьашаратар фена лагьана сив чIур жезвач, эгер ибур виликамаз къастуналди тавунваз хьайитIа.

Нежес туькьуьнайла, месела, куручIрай атай иви цуькIуьндик акахьна ам туькьуьнайла, сив чIур жезва, амма са гьихьтин ятIани себебралди гьа кар тийиз четин жез хьайитIа, адалай гъил къачузва. Сив хуьзвай кас сиве ва нера яд экъуьрдайла мукъаят хьана кIанда. Эгер, сиве ва нера дериндай яд экъуьриз алахъна, къенез яд фейитIа, сив чIур жезва.

Нагагь чин тийиз ва я рикIелай алатна са затI къенез фейитIа, сив чIур жезвач. ГьакIни сив чIурзава виликамаз къаст авуна экъуьчаруни ва я месин алакъайри. Нагагь инсанди месин алакъаяр авуналди кьасухдай вичин сив чIурайтIа, вичелай гъил къачун патал (кафарат) ада кьве вацра са югъни ахъай тавуна сив хуьн лазим я.

Нагагь са югъ кьванни ахъаяйтIа, кьве вацран гьисабун цIийи кьилелай башламиш хъийида. КапI хьиз, сивни чIур жезва, эгер инсандин акьул фейитIа, диндай акъатайтIа (амалдалди, мецелди ва я рикIяй). Сив чIурзава дишегьлидин вацран кьилери, аял хайидалай гуьгъуьниз къвезвайбуру.

Нагагь рагъ акIана лагьана фикирна, сив хкудайтIа, ахпа ам акIун тавунвайди малум хьайитIа, а сив чIур жезва ва ам къаза хъувун лазим я. ГьакIни сив чIур жезва, эгер гьеле экв хьанвач лагьана фикирна тIуьн тIуьртIа, амма ахпа экв хьанвайди малум хьайила.

Сив хуьнин суннатар гьибур я?

Сив хуьнин суннатар агъадихъ галайбур я:

рагъ акIанмазди сив хкудун;

хурмадалди сив хкудун, нагагь ам авачиз хьайитIа, целди;

экв жедалди тIуьн нез къарагъун; экв жез мукьва вахтундалди хуьрек тIуьн кьулухъ ягъун;

гзаф Къуръан кIелун ва Аллагь Тааладиз зикир авун; вилер, япар, мез ва бедендин маса паяр гунагь крарикай хуьн;

месин алакъаяр хьайидалай кьулухъ экв жедалди тамам гъусулдин яд иличун;

мискIинда хьун (и`тикаф), иллаки вацран эхиримжи цIуд юкъуз;

гзаф дуьаяр авун (иллаки сив хкудайдалай кьулухъ);

лезетрикай магьрум хьун, иллаки хъсан ва тухдалди тIуьникай ва атиррикай;

жув лезетрикай хуьн, гьатта эгер абур ихтияр авайбур ятIани (гьарам тир лезетрин гунагь генани артух я ва абуру хуьзвай сивин суваб лап тIимиларда).

Мез гьуьжетрикай ва экъуьгъунрикай хуьн суннат я. Нагагь са касди ваз экъуьгъиз хьайитIа, адаз жаваб тагана (жуван къеняй) лагьана кIанда: «За сив хуьзва». Суннат я гьакIни гзаф садакьа паюн, мукьвал-мукьвал мискIиндиз фин ва маса хъсан крар авун. Винидихъ гъанвай суннатар ва эдебар кьиле тухвай касдиз сив хуьнай тамам суваб жеда.

Эгер гьакI тавуртIа, суваб тIимил жеда, иллаки нагагь жув тапаррикай, фитнейрикай, гунагь крарикай хуьн тавуртIа, сив хуьникай, жуваз каш гунилайни цихъ гьарарат хьунилай гъейри, адаз са сувабни жедач. Сив хуьнин варз – им лезетрикай ва беденди ял ягъуникай жув магьрум авуна кIанзавай варз я ва ибадат ийиз гзаф алахъун лазим я.