Зарарлу хесетар гьикI хкудда?
Гзаф инсанрик чпиз абурукай регъуь жедай хесетар ква ва гьар садаз абурукай азад жез кIанзава. Амма а хесетрин зиян ашкара ятIани, а кар тIимилбурулай алакьзава.
Вердиш хьанвай хесетдикай азад хьун регьят кар туш, иллаки ада инсандиз секинсузвал ва къулайсузвал арадал гъиз хьайитIа. Амма ятIани, нагагь алахъайтIа, куь уьмуьрда а зарарлу хесетар гьикьван яргъалди авайтIани, абурукай гьамишалугъ азад жез алакьда.
Чна квез меслятар гуз алахъда, мумкин я абуру квез зарарлу хесетрикай азад жез куьмек гуда. Амма фикирдиз къачун лазим я хьи, им са йикъан ва гьатта са вацран кар туш.
Психологри гьисабзавайвал, куьгьне хесет са цIийи ва хийирлудал дегишарун патал инсандиз юкьван жуьреда пуд варз кьван герек къвезва. Гьавиляй ахьтин рехъ регьятди жедач ва а рекьел экъечIайди сабурлу ва къастунал кIеви хьана кIанда.
Зарарлу хесетрикай азад хьун патал кIуьд кам
1. Вичик нукьсан квайди хиве кьун
Са гьихьтин ятIани нукьсандикай азад жез кIанзавай инсанди авуна кIанзавай сифте кар – им вичик зарарлу хесет квайди хиве кьун я. Эгер инсанди вичиз ахьтин месэла авайди рикIин сидкьидай хиве кьан тийиз хьайитIа, ада са чIавузни адахъ галаз женг чIугваз башламишдач.
2. Вири квелай аслу тирди аннамишун
ГьакIни квевай зарарлу хесетрикай къутармиш жез алакьдани, тахьайтIа алакьдачни анжах квелай аслу тирди аннамишун лазим я. Эгер къене патан сесини квелай алакьдайди туш лугьуз хьайитIа, адаз яб гумир. Руьгьдин къуват мягькемара, эгер квез дугъриданни кIан хьайитIа, квелай а кар алакьда.
3. Чпин гъалатIар хиве кьазвайбур Аллагьдиз ﷻ кIанзава
Халикь ﷻ Вичин къадагъаяр чIурзавай инсанрилай рази жедач, амма чпин гъалатIар хиве кьазвай ва абуз дуьзар хъийиз алахъзавайбур Адаз кIанзава. Вичин гунагьрин патахъай рикIин сидкьидай туба авур ва Раббидивай ﷻ багъишламишун тIалабайди гунагь тавурдаз ухшар я эхир.
4. Ният ва план
Жуван ният къейд ая ва авуна кIанзавай крарин тайин план туькIуьра. План туькIуьр тавунвай еке метлеб авай гьар гьи къарардихъ хьайитIани агалкьунар жедач. Чеб квачиз инсанди тайин тир къулайсузвилер гьиссзавай зарарлу хесетар туни галай-галайвал сад-садан гуьгъуьнлай къвезвай крар авун истемишзава.
Жуван къилих хъсан патахъ дегишарун патал, куьне ийиз эгечIна кIанзавай тайин тир крар ийиз гьазур хьухь. Кьилинди – месэлаяр гьялун патал вахтар эциг ва яваш-явашди са-са кам виликди алад. Эгер тадиз нетижаяр тахьайтIа, умудсуз жемир, амма нагагь гуьзлемиш тавур агалкьунар хьайитIа, кьилиз акъатай крарал акъвазмир.
5. Зарарлу хесетар хийирлубурал дегишарун
Зарарлу хесетрикай азад жез са кьадар регьят я, эгер куьн неинки абур куь уьмуьрдай акъудиз, гьакIни са гьихьтин ятIани хийирлу хесетралди ва краралди дегишариз алахъзаватIа.
Гзаф вахтара зарарлу хесетар инсандиз кьадардилай артух азад вахт хьайила ва хъсан гьиссер ва таъсирар бес тежедайла арадал къвезва. Гьахьняй алава ибадат авун жуваз хесет яз къачу, мукьвал-мукьвал дустарихъ, мукьвабурухъ галаз рахух.
6. Кьулухъ элкъуьнивай къерех хьухь
Зарарлу хесетрихъ галаз женг чIугунин карда, квез азад жез кIанзавай хесетрал элкъвена хкизвай вири краривай яргъа хьун, лап важиблу я. Зиян гузвай хесетдал квез элкъвена хквез кIан хьайила, куьн машгъул жедай са хийирлу кар фикирна жагъура.
7. Квехъ галаз акахьнавай инсанар дегишарун
Инсандин зарарлу хесетар, иллаки жегьил несилдин арада, гзаф вахтара пис юлдашрин эсердик кваз арадал къвезва. Гьаниз килигна, эгер куь хесетар гьа саягъда арадал атанвайбур ятIа, куьн акахьнавай инсанар дегишара ва куьн а крарал гъизвай дустаривай яргъа хьухь.
Нагагь ахьтин дустаривай яргъа хьун мумкин туштIа, абурухъ галаз жезмай кьван тIимил рафтарвал ийиз алахъ. Неинки ахьтин инсанривай яргъа хьун, гьакIни куьн хъсанвилихъ чалишмиш хьуниз къимет гудай диндар ва хъсан дустар кьун лап важиблу я.
8. Физический упражненияр ва михьи гьавадал къекъуьн
Зарарлу хесетар физический упражненийрал ва михьи гьавадал къекъуьнал дегишариз алахъ. Физический упражненияр зиян гудай хесетар квачирбурузни менфятлу я, амма абурухъ галаз женг чIугун патал абур лап хъсан кьазва. Гьамиша къайдадалди спортдал машгъул хьуни ва михьи гьавадал къекъуьни гуж гун алудиз куьмек гузва ва гьамиша гуьгьуьл хъсанарзава.
9. Пис хесетар сергьятламишун
Эгер квез пис хесетрикай азад жез кIанзаватIа, амма михьиз абур акъвазариз жезвачтIа, умуд атIумир, абур вахтунал ва чкадал кьванни сергьятламишиз алахъ. Сифте а хесетдал физвай рехъ жуваз четинара, ахпа яваш-явашди вахт тIимилариз ва чка яргъа ийиз алахъ, та михьиз адавай къерех жедалди.
Инсандиз гъалатI хьун ва алукьун хас я. Нагагь квевай гьасятда вири кьилиз акъудиз тахьайтIа ва кар кьиле тефейтIа, пашман жемир. Аксина, гьи нетижадиз хьайитIани гьазур хьухь; эгер куьне гьар юкъуз квел кIвалах тухуз хьайитIа, куьн авайдалай хъсан жезва.
Гьамиша Аллагьдивай ﷻ куьмек тIалаб. Квез куьмек гунин патахъай Адаз гьамиша дуьа авун куь дегишвилин галудиз тежер пай хьун лазим я. Куь вири дуьаяр рикIин сидкьидай ая ва рикIел хуьх: Рабби ﷻ чаз куьмек гуз гьазур я.
