Кьисмет дегишарай ич
Кьисмет дегишарай ич
Гьижрадин сифте асирра Аллагьдихъай ﷻ кичIе тир са жегьил гада яшамиш жезвай, ада вичин уьмуьр Ислам дериндай чируниз бахшнавай. Ам пара кесиб тир ва мукьвал-мукьвал каш чIугвазвай. Гьа икI каша гьатнавай са юкъуз ам ичерин багъдин патав акъатна. Ана авай тарарин са бязи хилер цлалай къецел куьрс хьанвай. Гишила авай жегьил нефсини муьтIуьгъариз алахънавай, адаз са ич атIана нез кIанзавай. «Садазни аквазвач кьван, са ич атIаналди багъдин иеси кесиб жедач…», - лугьуз фикирарзавай ада вичи- вичикди.
Ихьтин фикирар гьахълубур тирдахъ вичи-вич инанмишарай жегьилди, эхирни тарцелай са ич атIана ва ам цлан кIаник нез ацукьна. Ич тIуьна, каш секин хьайидалай кьулухъ, жегьилди вичи авур кIвалах гунагь тирди кьатIана ва ам вичиз туьгьметариз эгечIна: «Чарадан малдал гъил вегьез залай гьикI алакьна, за ич атIун патал адан иесидивай ихтияр къачуначир кьван?!».
Ихьтин фикиррик кваз, жегьил иеси жагъурун патал багъ галайвал рекье гьатна. Иеси гьалтайла, гадади адаз икI лагьана: «Халу, накь заз каша тади гузвай, гьавиляй за, вавай ихтияр къачун тавуна, ви багъдай са ич тIуьна. Гила зун вавай багъишламишун тIалабиз хтанва, заз вуна а ич гьалал авуна кIанзава».
«Кьин хьуй Аллагьдал ﷻ, за ваз и кар багъишдач. Чун Къияматдин юкъуз туьш хъжеда, гьа чIавуз лазим къарар кьабулда», - жаваб хгана иесиди. Жегьил шехьиз эгечIна ва метIерал акъвазна минетариз башламишна: «Зун вири ийиз гьазур я, вуна эцигдай шартIаралди ваз кIвалахни ийида, анжах заз ич тIуьнай багъишламиша». Амма иеси вичин гафунилай сакIани алатзавачир. Шехьзавай жегьил туна, ам вичин кIвал галайвал рекье гьат хъувуна. Жегьилди адан гуьгъуьниз зверна ва вичин тIалабун тикрариз эгечIна. Амма иесиди адан гафариз гьич ябни гузвачир. Гьа икI, ам кIвализ гьахь хъувуна, рак ахгална. Гада лагьайтIа ракIарин патав ацукьна, ада иеси кIваляй экъечIун гуьзетиз хьана. Адан вилерин накъвар акъваззавачир. Адан вилерикай Къияматдин юкъуз гьикI а багъдин иесиди Сад Аллагьдивай ﷻ вичиз ич тIуьнай жаза гун тIалабдатIа карагзавай. И кар сакIани фикирдай акъат тийиз гададин накъвар мадни артух жезвай. Иеси кIваляй экъечIнамазди, гадади адавай мадни тIалабиз башламишна: «Халу, зун уьмуьрлух и багъда гьакъи авачиз кIвалахиз гьазур я, анжах вуна заз а ич гьалал ая!». Гададин кIевивал акурла, иесиди фикирна хьиз, икI лагьана: «Я хва, зун исятда ваз багъиш ийиз гьазур я, амма са шартIуналди». Гададин чиниз экв хтана, ам гьихьтин шартI хьайитIани кьилиз акъудиз гьазур тир.
Багъдин иесиди лагьана: «Зи шартI ихьтинди я: вун зи рушал эвленмиш хьун лазим я. Амма зи руш бишини я, буьркьуьни я. Ам месел алкIанва, къекъвез жезвайди туш. За гзаф вахт я адаз гъуьл акваз. На адан къайгъу чIугун лазим я ва ам гьихьтинди ятIа, гьа жуьре кьабулна кIанда. Эгер вун и шартIунал рази ятIа, за ваз багъишда».
Жегьил ийир-тийир хьана. Ада вич набут папахъ галаз гьикI яшамиш жедатIа, квалихъ-йикъахъ гьикI гелкъведатIа фикирариз эгечIна. Амма дуьньядин и четинвал Къияматдин юкъуз Аллагьдин ﷻ вилик гана кIанзавай жавабдин четинвилихъ галаз гекъигна хьиз, жегьилди къарар кьабулна: «За и дуьньядал кечирмишзавай са гъвечIи вахт набут папахъ гелкъуьналди эхда, и карди зун Къияматдин юкъуз багъдин иесидин вилик ич тIуьнай гудай жавабдикай хуьда».
Ихьтин къарар кьабулай жегьилди багъдин иесидиз лугьуда: «Ви рушал эвленмиш хьунал зун рази я ва за еке умуд кутазва, Аллагь ﷻ зи ниятдай зав регьимдалди эгечIда».
- Лап хъсан, - лагьана иесиди, - хемис юкъуз зи рушан патахъай вун зи кьилив ша.
Хемис югъ алукьайла, икьрар хьайи вахтунда жегьил а багъдин иесидин кIвализ фена, вичин гележегдин папан патахъай. Мехъерин югъ гьар са жегьилдиз виридалайни шад вяде ятIани, жегьилдиз и югъ маса тегьерда аквазвай. И юкъуз ам гзаф сефил тир.
Гада вичин свас авай утагъдин патав гъана. Ада рак ачухна… Жегьилдиз ана лап са гуьрчег руш аваз акуна. Руш адан къаршидиз атана ва гададиз салам гана. Гада къах хьана вичин чкадал аламай, вучиз бубади рушан къамат гьакъикъатдихъ галаз кьан тийизвай тегьерда ачухнатIа, адан кьил акъатзавачир. Гадади квекай фикирзаватIа кьатIай руш адан япал милайим сесиналди рахана: «Зун буьркьуь я – гьарамдиз килигунал гьалтайла, лал я – къадагъа авунвай ихтилатрал гьалтайла, биши я – къадагъа авунвай суьгьбетрин ванцел гьалтайла. АлкIана, къекъвез тежедай гьалда ава зун – гьарам рекьиз финал гьалтайла. Зун авайни-авачир са аял я хизанда. Са шумуд йис хьанва бубади заз жуваз лайихлу итим жагъуриз. Ихтияр авачиз тIуьр ичинай багъишламиш тIалабиз, вилерай накъвар авахьиз вун адан патав атайла, ада лагьана: «Гьарам тир ич тIуьнай Аллагьдихъай ﷻ кичIезвай касдиз, зи рушахъ галаз авай алакъадал гьалтайла генани Аллагьдихъай ﷻ кичIе жеда (яни Аллагь ﷻ рази тежедай тегьерда ам а рушав эгечIдач).
Са йисалай и гуьрчег кьве жегьилдикай ибарат хьайи хизанда са хва арадал атана. А аял гележегда вичин чирвилерал гьалтайла вири дуьньядиз машгьур хьана. Куьне гьикI фикирзава, ам вуж я? Ам чIехи алим, Гьанафи мазгьабдин бине кутур Имам Абу Гьанифа я.
Идакай тарсар ва веревирдер:
1) Куьне а жегьилдиз Аллагьдихъай ﷻ кичIезвай тегьердиз фикир це. Адаз иесидин ихтияр авачиз тIуьр ичинай Аллагь Тааладин вилик акъвазунихъай кичIезвай, Халикьдиз гьикI жаваб гун лугьуз адак къурху акатнавай. Бес чна вучзава? Са касдин мал чуьнуьхдайла, къакъуддайла, алдатмишдайла ва маса гьарам кIвалахрик кьил кутадайла чна фикирзавани садра чунни Аллагьдин ﷻ вилик акъваз хъийидайдакай ва Адаз гьар са кардай жаваб гуниз мажбур жедайдакай?!
Сад Аллагьди пак Кьуръанда лугьузва (мана): «Квез куьн Аллагьдин ﷻ вилик хкведай йикъахъай кичIе хьухь, гьар са руьгьдив вичи вуч къазанмишнатIа гьам вахкуда (гьам хъсанвал, гьамни писвал), гьич са руьгьни бейкефдач (яни адалатлувилелди вахкуда)» («Аль-Бакъара» сура, 281-аят).
Са ич тIуьр гададиз а тегьерда кичIе хьайила, бес чпин вири уьмуьр Аллагьдин ﷻ рекьиз акси къайдада тухузвай гунагькарриз гьи жуьре кичIе хьун лазим я?!
Къияматдин юкъуз малаикри гунагькар лукIар чпин крарай жаваб гун патал Халикьдин вилик тухудай вахт гьихьтинди жедатIа, са легьзеда гьарда вичин фикирдиз гъваш. А вахтунда, гьатта чпин уьмуьр Аллагьдин ﷻ рекье аваз тухвай инсанар кичIевиляй ярх жез алукьда. Гьар сеферда малаикар атайла, чпин нубат агакьнавай хьиз жез абурук къалабулух акатда. Квевай а вахтунда гунагькардин гьал гьихьтинди жедатIа фикирдиз гъиз жедани, эгер Аллагьдин ﷻ рекье хьайи касдик а жуьре кичI акатзаватIа.
Аллагьди ﷻ Дувандин юкъуз гунагькаррикай икI лугьузва (мана):
«Им а югъ я хьи, чIуру крар авур инсанриз чпи авур крарай багъишламишар къахчуни са куьмекни ийидач. Лянет абуруз ва виридалайни пис чка» («Гъафир» сура, 52-аят).
2) Абу Зарр Жунуб ибн Жунада ва Абу Абдурагьман Муаз ибн Жабала агакьарзавайвал, садра Аллагьдин Расулди () икI лагьана:
«Аллагьдихъай ﷻ кичIе хьухь, вун гьина хьайитIани, къуй ви гьар са пис кардин гуьгъуьналлаз хъсан карни хъхьурай, ада виликан пис кIвалах михьи хъийидайвал, ва инсанрив хъсандиз эгечI» (Сунану Тирмизи, № 1987; Шиабуль Иманилиль Байгьакъи, № 8025; Муснаду Агьмад, № 21354; Арбауна Нававийя, № 18; Мужамуль Кабир ли ТIабарани, № 297).
Чна вирида и веси рикIел хуьн лазим я, ва жува жув мусурмандиз кутугай къайдада тухун герек я, чун гьина хьайитIани, тафават авач, маса континентдал хьайитIани, островдал хьайитIани Аллагьдиз ﷻ вун аквазва. Аллагьди ﷻ пак Къуръанда лугьузва (мана): «Аллагьдиз куьне вуч ийизватIа аквазва» («Аль-Мунафикъун» сура, 11-аят).
Фикир це куьне, Аллагьди ﷻ Вичихъай кичIе жегьилдиз гьихьтин савкьват ганатIа. Халикьди адаз Къияматдин йикъалди вичикай инсанриз хийир хкатдай хва багъишна. А жегьилдиз ахьтин чIехи алим багъишай Халикь къени ава. Ам эбеди я. Гьавиляй чна рикIел хуьн лазим я: Аллагьдиз ﷻ чи крарикай, фикиррикай, ниятрикай хабар ава ва Ада чна ийизвай хъсан крарай хъсанвилелди жаваб хгуда.
3) Фикир це куьне гьакIни рушан бубадиз, ада лап рикIивай эгечIна вичин рушаз хъсан итим жагъурзавай. Сифте ада фикир гайи кар, гададиз Аллагьдихъай ﷻ кичIе хьун я. Гьа и ери адаз виридалайни хуш хьана. Рушахъ илчияр гзаф атанвай - девлетлуярни, гьуьрмет авайбурни - амма ада абурукай садазни разивал ганач, вучиз лагьайтIа адаз вичин руш яргъалди бахтлу хьана кIанзавай. Рушан бахтлувал тек са и дуьньядал сергьятламиш жедайди ваъ, эбеди дуьньядани давам хъжедайди хьана кIанзавай бубадиз. Вичин рушаз лайихлу итим жагъурай бубади авур кар чи Пайгъамбардин () агъадихъ галай гьадисдихъ галаз лап хъсандиз кьазва (агакьарайди - Тирмизи №108): «Вичин динэгьливилелни ахлакьдал куьн рази тир инсан (илчи) куь патав атайла, адаз куь руш це».
Гилан диде-бубайрини чпин рушариз гьа и къайдада уьмуьрдин юлдашар хкягъун лазим я.
