Бязи къадагъаяр ва хъсан тушир амалар

Гузвай савкьват кьабул тавун хъсан туширдакай

1. Ибн Аббаса агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Багъишай шей кьулухъ къахчузвай инсан вичи экъуьчайди хъинезвай кицIиз ухшар я» (Пайгъамбарди ﷺ и гафар анжах а кар патал ишлемишзава хьи, ихьтин жуьредин крар такIан къведайбур тирди кьетIендиз къейд ийидайвал) (Аль-Бухари, Муслим).

2. Умар ибн аль-ХатIтIаба лагьана: «Са вахтунда за Аллагьдин ﷻ рекье дяведа иштирак ийиз кIанзавай касдиз балкIан багъишна, амма ам кутугай тегьерда адахъ гелкъвезвачир. А чIавуз за а балкIан адавай маса къачун кьетIна, ва за ада ам багьаз гудач лагьана фикирна. За и кардин патахъай Пайгъамбардивай ﷺ меслят тIалабна. Ада лагьана: «Ам маса къачумир ва вуна гайи садакьа кьулухъ къахчумир, гьатта эгер ада ам са диргьемдай гайитIани, вучиз лагьайтIа вичи гайи садакьа кьулухъ къахчузвай кас вичи экъуьчайди незвайдаз ухшар я!» (Аль-Бухари, Муслим).

Кьилин са пад кьун къадагъа я

1. Ибн Умара лагьана: «Кьилин анжах са пад кьун Пайгъамбарди ﷺ къадагъа ийидай» (Аль-Бухари, Муслим).
2. Ибн Умара лагьана: «Садра Аллагьдин Расулдиз ﷺ кьилин чIарарин са пай кьуна, муькуь пай тунвай гада акурла, ада абуруз (яни диде-бубадиз ва я адан чIарар а саягъда кьунвайбуруз) акI чIарар тун къадагъа авуна ва лагьана: «Я чIарар михьиз тур, я абурук гьич кямир» (Абу Давуд).
3. Абдуллагь ибн Жафара агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ Жафаран хизандиз пуд югъ гана (ина ихтилат физвайди 629-йисан августдиз ва я сентябрдиз Мут лугьудай чкада хьайи дяведа кьейи Пайгъамбардин ﷺ имидин хва Жафар бин Абу ТIалибахъ яс кьуникай я), ахпа ам абурун патав атана ва лагьана: «И йикъалай кьулухъ зи стхадихъ яс кьамир». Ахпа Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Зи стхадин рухвайриз зи патав эвера», - ва чун нуькIрен шарагар хьиз гъана. Ада буйругъна: «Зи патав деллекдиз (парикмахер) эвера», - ва адан буйругъдалди а деллекди чи кьилер туна (яни кьилер михьиз туна) (Абу Давуд).
4. Алиди лагьана: «Аллагьдин Расулди ﷺ папариз кьил тун къадагъа ийидай» (Ан-Насаи).

ЭрчIи гъилелди (гьажетханада) тIагьарат къачун ва ам къачудайла уьзуьрлу себеб авачиз эрчlи гъил гьаяйрихъ галукьарун нагьакьан кар я

1. Абу Къатадади агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Квекай сада цвар ийидайла, къуй ада са чIавузни эрчIи гъил гьаядик хкIун тавурай ва къуй эрчIи гъилел тIагьарат къачун тавурай ва хъвадайла къапуниз нефес акъуд тавурай» (Аль-Бухари, Муслим).

Са чекме алаз къекъуьн ва я уьзуьрлу себеб авачиз кIвачел акъвазна кIвачин къапар алукIун нагьакьан кар (карагьат) я

1. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Къуй квекай садни са сандал алаз къекъуьн тавурай: я кьведни алукIрай, я кьведни хутIунрай».

И гьадисдин маса жуьреда лугьузвайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «…я кIвачер кьецIил яз къекъуьрай» (Аль-Бухари, Муслим).

2. Абу Гьурайради лагьана: «Заз ван хьана Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «Нагагь квекай садан сандалдин чIул кьатI хьайитIа, ам са кIвачел сандал алаз къекъуьн тавурай, та кьатI хьанвай чIул хъийидалди» (Муслим).
3. Жабира агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ кIвачел акъвазна кIвачин къапар алукIун къадагъа ийидай» (Абу Давуд),

Ксудайла кIвале ачухдиз кузвай цIай тун къадагъа я

1. Ибн Умара агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ксудайла куь кIвалера цIай тамир» (Аль-Бухари, Муслим).
2. Абу Муса аль-Ашариди лагьана: «Са сеферда Мединада йифиз кIвал кана ва адахъ галаз санал ана яшамиш жезвай инсанарни. Идакай Пайгъамбардиз ﷺ хабар гайила, ада лагьана: «Гьакъикъатда, и цIай – куь душман я, гьавиляй ксудайла ам туьхуьра» (Аль-Бухари, Муслим).
3. Жабира агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Къаб кIева, целцин кIуф кутIуна, ракIар агала ва чирагъ туьхуьра, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, шейтIандивай я целцин кIуф ахъайиз жедач, я ракIар ахъайиз жедач, я къаб ахъайиз жедач ва гьатта квекай сада вичин къапунал Аллагьдин ﷻ тIвар кьуна кIарасдин са кIус эцигиз хьайитIа, ада акI авурай. Гьакъикъатда, акI жезва хьи, кьифре кIвале яшамиш жезвайбурни аваз кIвализ цIай язава» (Ина фикирда авайди кьифери цIай квай чирагъар ярхарзавай дуьшуьшар я) (Муслим).

Къиздирмадиз пис гафар лугьун карагьат я

1. Жабира лагьана: «Садра Аллагьдин Расул ﷺ Умм ас-Саибан (ва я: …Умм аль-Мусаййабан) патав фейила, ада хабар кьуна: «Я Умм ас-Саиб (ва я: …Умм аль-Мусаййаб), вун вучиз зурзазва?» Ада лагьана: «Къиздирма (ифин) себеб яз, Аллагь ﷻ адалай рази тахьурай!» Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Къиздирмадиз пис гафар лугьумир, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, ада, ракь михьи ийизвай чатун целци хьиз, Адаман рухвайрин гунагьар тухузва!» (Муслим).

Гаруз пис гафар лугьун карагьат я

1. Абу-ль-Мунзир Убаййа бин Ка`ба агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гаруз пис гафар лугьумир, амма эгер квез бегенмиш тушир кар акуртIа (яни, эгер гар лап къати жез акуртIа), лагь: «Я Аллагь ﷻ, гьакъикъатда, чна Вавай и гарун хъсанвал ва ада виче авай хъсанвал, ва адаз эмирнавай хъсанвал тIалабзава, ва и гарун писвиликай ва ада виче авай писвиликай, ва адаз эмирнавай писвиликай Вуна чун хуьн тIалабзава!» (Аллагьумма, инна нас`алюка мин хайри гьазигьи-р-ригьи, ва хайри ма фи-гьа ва хайри ма умират би-гьи, ва на`узу би-ка мин шарри гьазигьи-р-ригьи, ва шарри ма фи-гьа ва шарри ма умират би-гьи!) (Ат-Тирмизи).
2. Абу Гьурайради лагьана: «Заз ван хьана Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «Гар – Аллагьдин ﷻ регьимдикай я ва ада вичихъ галаз гьакI регьим, гьакI азиятарни гъун мумкин я. Нагагь квез ам къати жез акуртIа, адаз пис гафар лугьумир, амма Аллагьдивай ﷻ адан хъсанвал тIалаб ва адан писвиликай хуьн патал Аллагьдивай ﷻ тIалаб!» (Абу Давуд).
3. Аишади лагьана: «Гар къати жез гатIумдайла, Пайгъамбарди ﷺ лугьудай: «Я Аллагь ﷻ, гьакъикъатда, за Вавай адан хъсанвал, ада виче авай хъсанвал, ва ам вуч патал ракъурнаватIа, гьа хъсанвал тIалабзава, ва адан писвиликай, ва ада виче авай писвиликай, ва ам вуч патал ракъурнаватIа, гьа писвиликай Вуна чун хуьн тIалабзава!» (Аллагьумма, инни ас`алюка хайрагьа, ва хайра ма фи-гьа ва хайра ма урсилят би-гьи, ва аузу би-ка мин шарригьа, ва шарри ма фи-гьа ва шарри ма урсилят би-гьи!») (Муслим).

КIекрез пис гафар лугьун къадагъа я

1.Зайд бин Халид аль-Жугьаниди агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «КIекрез экъуьгъмир, ада куьн капI ийиз къарагъарзава хьи!» (Абу Давуд).

Аллагьдин ﷻ гьуьрметдай лугьуз тIалабайдаз ваъ лугьун тавун

1. Жабира агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Женнетдилай гъейри, Аллагьдин ﷻ гьуьрметдай са затIни тIалабун герек туш» (Абу Давуд).
2. Ибн Умара агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Аллагьдин ﷻ гьуьрметдай вич хуьн тIалабай кас хуьх, ва Аллагьдин ﷻ гьуьрметдай са шей тIалабайдаз ам це, ва квез теклифайдан теклиф кьабула (яни мехъерик ва ихьтин маса теклифар), ва квез хъсанвал авурдаз пишкеш це, амма нагагь квез адаз квелди пишкеш гудатIа жагъун тавуртIа, а касдин патахъай Аллагьдивай ﷻ тIалаб, та эвезда разивал агакьар хъувунвайди квез аквадалди (яни, та Аллагьди ﷻ куь дуьаяр кьабулнавайди ва квез хъсанвал авур касдиз хъсанвал эвез хъувунвайди аквадалди) (Абу Давуд, ан-Нисаи).

Аллагьдивай ﷻ тIалабдай къайда

1. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Къуй квекай садани са чIавузни лугьун тавурай: «Я Аллагь ﷻ, залай гъил къачу, эгер Ваз кIан хьайитIа, я Аллагь ﷻ, залай гъил къачу, эгер Ваз кIан хьайитIа (ИкI Пайгъамбарди ﷺ чаз къалурзава хьи, «…эгер Ваз кIан хьайитIа…» гафар Аллагьдин ﷻ патахъай лугьун виже текъвер гафар тирди, гьикI хьи Аллагь Таалади гьакIни гьамиша Вичиз кIандай кар ийизвайди я)», - амма кIевивал авурай, вучиз лагьайтIа садавайни гьакIни Аллагь ﷻ са кар авуниз мажбур ийиз жедач» (Аль-Бухари, Муслим).

И гьадисдин Муслима агакьарай жуьреда Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «…амма къуй кIевивал авурай ва а кар хьана гзаф кIанзавайди къалуррай, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, Аллагьди ﷻ гузвай са затIни Ада лап чIехиди яз гьисабзавач».

2. Хузайфа бин аль-Яманиди агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Лугьумир: «Аллагьдиз ﷻ гьикI кIан хьанатIа ва флан касдиз гьикI кIан хьанатIа», - амма лагь: «Аллагьдиз ﷻ гьикI кIан хьанатIа, ва ахпа флан касдиз гьикI кIан хьанатIа» (Абу Давуд).

Имам ан-Нававидин «Риязу-с-Салигьин» ктабдай.