Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдебар

эвел алатай нумрада

13. Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет тавун яз гьисабзава жуван ибадатдал, жуван хъсан крарал рази хьун, абур вири жуван лайихлувилер ва гьунарар хьиз кьабулун. Вири хъсан крар чна Аллагьдин ﷻ куьмекдалди ийизвайди са чIавузни рикIелай алудна виже къведач. Аллагьдин ﷻ куьмек рикIелай алатайла, чна чун чIехи инсанрай кьазва, амма гьа такабурвиляй ва вичин лайихлувилер чIехиз акунай шейтIан ягъалмишвиле гьатна, къуй Аллагьди ﷻ чун а кардикай хуьрай.

14. Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет тавун яз гьисабзава гьакIни инсанрихъай кичIе хьун ва я абурун куьмекдик умуд кутун. Ида Аллагьдиз ﷻ ибадат авуниз зарар гузва. Нагагь Аллагьдин ﷻ кьадар тахьайтIа, са инсандивайни квез я зарар гуз жедач, я куьмек.

Гьадисда лугьузва: «Эгер вири уммат ваз куьмек гун патал кIватI хьайитIани, адавай куьмек гуз жедач, нагагь ам Аллагьди ﷻ кхьенвачтIа. Гьа саягъда, эгер вири уммат ваз зиян гун патал кIватI хьайитIани, адавай зиян гуз жедач, нагагь ам Аллагьди ﷻ кхьенвачтIа (ат-Тирмизи, якъин гьадис).

15. Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет тавунай гьисабзава Ада ганвай няметрал рази тахьун, Аллагь Таалади чаз ракъурзавай бедбахтвилера сабур тавун ва муьтIуьгъвал къалур тавун.

Гьадисда лагьанва: «ЧIехи шадвал, бахт ва Женнетдин тар Туба а касдиз тайин авунва хьи, вуж Исламдин рекьел эцигнаватIа ва яшамиш хьун патал бес кьадар такьат ганватIа, вичел ам рази тир (ат-Тирмизи, якъин гьадис). Маса гьадисда лугьузва: «Аллагь ﷻ тIимил кьадардин хъсан крарал рази я а касдин, вуж тIимил ризкьидал рази ятIа» (Дайлами).

16. Аллагь Тааладиз ﷻ гьуьрмет тавун яз гьисабзава элкъвена чун кьунвай алемдиз, и дуьньядиз ва ана авай вири затIариз кьадардилай артух чIехи къимет гун. Аллагьди ﷻ и дуьнья са затIни туширдай, къиметлувал авачирдай гьисабзава ва низ и дуьнья чIехиди, метлеблуди хьиз аквазватIа, ада Аллагьди ﷻ асул кар алачирди, гьамиша амукь тийидайди яз гьисабзавайдан лайихлувал кьадардилай артухарзава. Аллагьди ﷻ ахьтин инсанар алчахарзава.
17. Аллагь Тааладиз гьуьрмет тавунай гьисабзава неинки Аллагьдикай ﷻ зарафатар авун, гьакI ахьтин гафар секиндиз кьабулунни. А акьулдикай кьери инсандиз (акI бязи вахтара гьатта мусурманрини зарафатар ийизва) акI жаваб гана кIанда хьи, ам вичин ягъалмишвилин гъавурда акьадайвал. Аллагьдин ﷻ тIварцIикай зарафат авун эдебсузвал я. Нагагь Аллагь ﷻ ажугълу хьайитIа, Адан хура акъваздай къуват авач хьи! (Къуй Аллагьди ﷻ чун ахьтин крарикай хуьрай!).
18. Аллагь Тааладиз гьуьрмет тавунай гьакIни гьисабзава Аллагь ﷻ дуьз тушир тIварцIелди лугьун, месела, Бог, Виридуьньядин акьул, Лап Тамам гьакъикъат ва икI мад. Аллагь гаф эхирдай «h» аваз лугьун лазим я (ингилис чIала «h» хьиз, украин чIала «г» хьиз ва я Дагъустандин чIалара «гь» хьиз). Кьасухдай гьарф чIурукIа лагьана виже къведач. Генани хъсан я Адан тIвар «Аллагь Таала» ва я «Аллагьу Азза ва Жалля», ва я «Аллагьу Субгьанагьу ва Таала» лугьун, яни сифетар галаз.
19. Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет тавун яз гьисабзава вич чIехиди яз фикирзавай инсандин такабурвал ва вич гзаф вине кьун. Аллагь Таалади пак гьадисда (гьадис аль-къудсида) лугьузва: «Такабурвал ва чIехивал – анжах Заз хас тир лишанар я ва ни Захъ галаз а хас тир лишанра акъажунар ийиз алахъайтIа, ам За ярхарда ва кьве патал хада» (Гьаким, якъин иснад).
20. Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет тавун яз гьисабзава Къуръан, Шариатдин ктабар, Къуръандин аятар, гьадисар ва Аллагьдин ﷻ тIварар кхьенвай чарар, газетар гьамамдиз, гьажетханадиз, цуриз ва нежесар хьун мумкин тир маса чкайриз жував гваз тухун ва я акатай чкайрал гадарун.
21. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухузвайдай гьисабзава Аллагь Тааладиз шукур авун, Адавай тIалабдайла, дуьа ийидайла Адан гзаф гуьзел тIвараралди ва лишанралди Адаз минет авун. Аллагьдивай ﷻ тIалабдайла, Ада куь дуьадиз жаваб гуда лагьана, инанмиш хьана кIанда. Адавай лап гзаф тIалабзава лагьана фикирна кIандач, вучиз лагьайтIа Аллагьдивай ﷻ тIалабдайла, лап гзаф са затIни жезвайди туш. Амма Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет тавун яз гьисабзава Адавай Аллагьди ﷻ халкьнавай шейэрин ва я гьаларин тIебиатдиз аксивал ийизвай затIар тIалабун. Месела, Аллагьдивай ﷻ тIалабна виже къведач, Ада къван чIалал гъидайвал, Аллагь Тааладивай Вичиз кIан хьайи вири крар ийиз жезватIани.
22. Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет авунин эдеб вилив хуьнай гьисабзава Аллагьдихъ ﷻ, Адан гафунихъ, Адан пайгъамаррихъ, малаикрихъ ва валийрихъ кIанивал хьун. Нагагь сада са гафунал кьванни, лап гъвечIи кардал кьванни Аллагьдин ﷻ а михьи, хъсан ва вафалу лукIариз зиян гайитIа, Аллагьдиз ﷻ адакай хъел къведа. Пак гьадисда лугьузва: «Ни Заз мукьва хъсан ксарин рикI тIариз ва абуруз душманвал ийиз хьайитIа, За адаз дяве малумарзава». Аллагь Таалади Вичи дяве малумарай инсандилай алчах ва бахтсуз инсан хьун мумкин туш эхир. Ахьтин буьгьтенчийрик къе вагьабитар кутаз жеда: абуру михьи шейхериз зиян гузва, абурал буьгьтенар вегьезва, имамрикай, алимрикай, гьакъикъи иман гъанвайбурукай фитнеяр ийизва. Къуй Аллагьди ﷻ чун Адан валийриз гьатта лап са жизви кьванни зарар гуникай хуьрай!
23. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб хуьнай гьисабзава инсанрихъ галаз регьимлу хьун, вучиз лагьайтIа абур Аллагьдин ﷻ махлукьатар я. Гьадисда лугьузва: «Чилел алайбурухъ галаз регьимлу хьухь ва квехъ галаз цавара авайбур регьимлу жеда».
24. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухун яз гьисабзава инсанриз хийир гун, абур Ада халкьнава хьи. Гьадисда лугьузва: «Вири инсанар халкьнава ва хуьзва Аллагь Таалади ва Аллагьдиз ﷻ абурукай виридалайни кIаниди ам я хьи, ни виридалайни гзаф инсанриз хийир гузватIа» (ТIабрани, Абу Я`ла).
25. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб вилив хуьнай гьисабзава инсанар Аллагьдин ﷻ регьимдин гъавурда тваз, Адан чIехивиликай, лайихлувилерикай ва лишанрикай, чилел алайбурухъ виридахъ авай (ва анжах иман гъанвайбурухъ эхиратда) Аллагьдин ﷻ регьимдикай ахъайиз инсанра Адахъ кIанивал тербияламишун.
26. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухун яз гьакIни гьисабзава инсанриз Аллагьдихъ ﷻ инанмиш хьунихъ, Аллагьдин ﷻ рекьихъ, Исламдихъ эвер гун.

Къуръанда лугьузва (мана): «Виридалайни гуьзелдиз рахадай инсан ам я хьи, ни халкьдиз Аллагьдихъ эвер гузватIа» (41:33).

27. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухун – им Адакай анжах хъсан фикир авун, Адав лап еке гьуьрметдивди эгечIун лагьай чIал я. Пак гьадисда Аллагь Таалади лугьузва: «Зун Закай Зи лукIра ийизвай фикир гваз ава» (Муслим).
28. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб вилив хуьн яз гьисабзава гьамиша Аллагь рикIел гъун (зикир авун). Аллагь Таалади пак гьадисда лугьузва: «Зун Зи лукIрахъ галаз ава, та адан пIузарар, Зи тIвар кьаз, юзазмай кьван» (Байгьакъи). Яни лукIра Аллагь Тааладиз зикир ийизмай кьван, Адан регьим ва куьмек виринра адахъ галаз жеда.
29. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб бегьемарунай гьисабзава гьакIни жуван зайифвал ва гьикьван тежер хьтин къуватар эцигайтIани, лазим къайдада Аллагьдиз ﷻ ибадат авун мумкин туширди хиве кьун.
30. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб хуьн – им Аллагьдиз ﷻ лайихлу шукур авун анжах Аллагьдивай ﷻ Вичивай жедайдахъ инанмиш хьун я, чавай лагьайтIа, лайихлу къайдада Адаз шукур ийиз жедач. Чи Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ мукьвал-мукьвал лугьудай: «Завай Ваз шукур ийиз жедач а саягъда, гьикI Вуна Ваз шукур ийизватIа» (Муслим).
31. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб вилив хуьнай гьисабзава гьамиша Аллагьдин ﷻ регьимдик умуд кваз хьун. Аллагьдин ﷻ регьимдикай умуд атIана виже къведач.

Пак Къуръанда лагьанва (мана): «Аллагьдин регьимдикай умуд атIумир, гьакъикъатда, Аллагьди вири гунагьрилай гъил къачузва» (39:53).

Къуръандин маса аятда лугьузва хьи, анжах ягъалмиш хьанвайбуру Аллагьдин ﷻ регьимдикай умуд атIузва.

Чи гунагьар гьикьван чIехибур ятIани, Аллагьдин ﷻ регьимдикай вил атIана, Аллагьди ﷻ гъил къачудайдакай вил атIана виже къведач. Амма идахъ галаз санал, Аллагьдин ﷻ регьимдик умуд кутуна, гунагьар авуна виже къведач. Аллагьдин ﷻ лукI гьамиша умуддин ва кичIевилин арада хьун лазим я.

32. Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет авун – им Аллагьдин ﷻ ахтармишунрихъай (макр) кичIе хьун я. Михьи Къуръанда лугьузва (мана): «Анжах ягъалмиш хьанвай инсанри Аллагьдин ахтармишунрикай (макр) игьтиятлувал ийизвач!» (7:99). Яни гьатта Аллагьдин ﷻ лукIра Ада лагьай кар тавурлани, Раббиди ﷻ ятIани адаз Вичин няметар гузва ва гьасятда жаза гузвач. А чIавуз лукIра гьамиша гьакI жеда лагьана фикир ийиз гатIумзава. Амма Халикьди ﷻ ада гуьзлемиш тийизвай вахтунда Вичин жаза ракъурзава. Гьавиляй чаз Аллагь Тааладин ажугъдихъай кичIе хьун лазим я.
33. Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухунай гьисабзава жуван вири крара Аллагьдивай ﷻ куьмек тIалабун. Гьадисда лугьузва: «Аллагьдивай ﷻ куьмек тIалаб жуван игьтияж кьилиз акъатун патал. Гьатта квекай садан кIвачин къапунин багъ кьатI хьайитIани, гьамни Аллагь Тааладивай тIалаб» (ат-Тирмизи, якъин гьадис). Аллагь Таалади Муса пайгъамбардиз ﷺﷻ лагьана: «Нагагь тини ишинун патал кьел герек атайтIа, амни Завай тIалаб». Гьавиляй начагъвиле ва муьгьтежвиле сифте нубатда Аллагь Тааладивай тIалабун лазим я. Виридалайни тамам лукI ам я хьи, ни гьамиша Аллагьдихъ ﷻ муьгьтежвал гьиссзаватIа.

Кьатl ама

«Мусурмандин эдебар» ктабдай