Аллагьдин кьадар – Адан лукIар патал хушбахтвал я

Разивал – им Аллагьдин кьадардал асаслу яз жезвай вири крарин патахъай рикIин шадвал я. Гьавиляй Аллагь Тааладин вири къараррал рази хьайи инсан чIехи пишкешдиз лайих жезва. Чал агакьнава хьи, Дувандин юкъуз Аллагьдин хабар гудайда эверда: «Зи лукIарикай михьибур, хкянавайбур гьинава?» А вахтунда малаикри хабар кьада: «Абур вужар я, Ви хкянавай лукIар?» Аллагь Таалади жаваб гуда: «Абур зи пишкешрал рази хьайи ва Зи кьадардал рази хьайи лукIар я».

Пайгъамбарди лагьана: «Аллагь Таалади Муса пайгъамбардиз u лагьана: «Вун Зи кьадардал рази хьунилай гъейри, маса генани кIани затIунин куьмекдалди Заз мукьва жедач»».

Имам Абуль-Гьасан ашШазалиди веси авуна: «Ви хкягъунихъай Аллагь Тааладин хкягъунихъ кат. Гьакъикъатда, ни вичиз са затI хкянатIа, адаз ам жедани, я тахьайтIа жедачни, чизвач.

Эгер хьайитIани, ам вичиз амукьдани, амукьдачни, чизвач. Нагагь уьмуьрдин эхирдал кьван амукьайтIани, адакай вичиз хийир авани, я тахьайтIа авачни, чизвач. Гьавиляй хушбахтвал анжах Аллагьди ваз хкягъай затIуна ава».

Гьусайн ибн Алидиз лагьана: «Абу Зарр асгьабди лугьузва: «Заз девлетдилай кесибвал кIани я ва сагъламвилелай – начагъвал». А чIавуз Гьусайна лагьана: «Аллагьди Абу Зарраз регьим авурай. Заз талукь яз лагьайтIа, за икI лугьуда: вуж Аллагьди виридалайни хъсанди хкязавайдахъ инанмиш ятIа, ада Раббиди хкягъайди амай вири затIарилай хъсанди яз гьисабда»».

Асгьаб Умар ибн аль-ХатIтIаба Абу Муса аль-Ашаридиз кхьена: «Вири хушбахтвал Аллагьдин кьадардал рази хьуна ава. Эгер вавай гьадал разивал къалуриз хьайитIа, гьа им виридалайни хъсан я, эгер тахьайтIа – муьтIуьгъвал къалура».

Аллагьдин къараррал рази хьун – им Аллагь Тааладикай хъсан фикир авунин нетижа я. Гьавиляй Ибн Машиша лугьудай: «Аллагьдин къараррикай гьич садални шак гъимир, вири крара Адакай хъсан фикир хуьх. Гьич са кардани Аллагьди хкягъай затIунин вилик жуван хкягъун хъсан яз гьисабмир».

Диндин алимри къейд авурвал, Аллагьдин кьадардал рази хьун – им хушбахтвал я, яни хъсан кар, ам авайла пис краривай зиян гуз жедач. ГьакIни абуру писвилин кьве жуьре чара ийизва, абур авайла гьатта гзаф кьадар хъсан крарикайни лап тIимил хийир жеда: Аллагьдин кьадардал рази тахьун ва Раббидин лукIариз зулум авун.

ГьакIни кьве нямет ава, абур авайла гьатта гзаф кьадар пис крарикайни тIимил зиян жеда: Аллагьдин кьадардал рази хьун ва гъил къачун, Аллагьдин лукIариз кIеви туьнбуьгь тавун. Алимри гьакIни къейдна хьи, ийизвай крарикай Аллагьдин къараррал рази хьун виридалайни къиметлуди я.

Бязи алимри лугьудай: «Виридалайни лайихлу кьуд кар ава: Аллагь Таала кIан хьун, Аллагьдин кьадардал рази хьун, дуьньядихъай рикI элкъуьрун (зугьд) ва вири крара Аллагьдик умуд кутун».

Гьакъикъатда, вуж Аллагь Тааладин кьадардал рази ятIа, ам рикIе чIехи шадвал ва секинвал аваз яшамиш жезва. Амма ни вичи хкязаватIа ва вичиз кIандайвал ийиз алахъзаватIа, секинсуз ва гьайиф чIугвадай уьмуьрдалди яшамиш жеда.

ЧIехи вали Сагьль ат-Тустуриди лагьана: «Са кар туькIуьрун патахъай фикир авун ва крар хкягъун хиве кьамир (акI авуртIа жеда, амма анжах эгерам Аллагьдин къарардихъ ва ихтиярдихъ галаз алакъалу авуртIа), вучиз лагьайтIа и кьве ериди инсанрин уьмуьр четинарзава».

Имам ибн АтIаиллагь аль-Искандариди лагьана: «Жуван нефсинив ял ягъиз тур, са кар туькIуьрун патахъай фикир авуникай ва идара авуникай жув азад. Ви паталай Масада ийизвай кардал машгъул жемир».

ЧIехи валийри и месэла вири куьлуь-шуьлуьярни кваз чирна. ГьакI, абуру гьисабна хьи, лукI тахсирлу авун – им адан Халикь тахсирлу авун я, вучиз лагьайтIа а пай адаз кьисмет авурди ва хкягъайди Аллагь я.

Имам ашШаараниди къейднай: «Чавай гаф къачуна, четинвиле, дарвиле авай инсан акурла, ам бахтсузди я лугьуз тади тийидайвал, вучиз лагьайтIа чна чун гьа саягъда тухуна Аллагь Тааладиз аксивал авунин мана ава. Аксина, чна Аллагьдивай адаз регьятвал гун, гъил къачун ва мергьямат авун тIалабун лазим я».

Аллагьдин кьадардал рази хьун ва Адаз тамамдиз муьтIуьгъ хьун – Раббидиз ибадат авунин виридалайни чIехи дережа я

Аллагьдин вири кьадаррал рази хьун ва Адаз тамамдиз муьтIуьгъ хьун (таслим) – Раббидин вилик лукIвал къалурунин ва Адаз ибадат авунин виридалайни чIехи дережа я. Гьа и ерийра: муьтIуьгъвиле ва вичин крар анжах Аллагьдин ихтиярда туна Исламдин лап тамамвал ава.

Гьакъикъатда, муьтIуьгъвилин ери авай кас, гьатта адал, шейтIандал хьиз, Аллагьдин лянет атайтIани, гьикI хьайитIани Аллагьдин гьахьтин кьадардал рази жеда, гьикI санлай кьурла ам вичин имандал ва Исламдал рази ятIа.

Гьахьняй рикIин сидкьидай ибадат ийизвай кас вичин крарал ваъ, гьамиша Аллагьдин къарардал ва кьадардал рази яз амукьзава. ГьакI, эгер инсан са гьихьтин ятIани рикIиз такIан жедай гьалдиз аватайтIа ва и карди адак тайин къалабулух кутаз хьайитIа, ам вичин нефсинин лукI я.

Нагагь адаз вич гьихьтин гьалдиз аватнатIа (хъсан ва я нагьакьан) тафават авачтIа, ам вичин Раббидин халис лукI я. Гьа им я гьар са кардин диб ва бине. Гьавиляй вун, эй Аллагьдин рекьел элячIнавай кас, гьамиша Раббидин лукI хьун лазим я, гьикI Виридалайни Михьи Аллагь Таала гьамиша ви Рабби яз амукьзаватIа. Гьикьван иердиз идакай агъадихъ галай кьве цIарцIикай ибарат тир бейтина лагьанва:

Айибар, тарифар… чара ийизвани абур вуна?!

ГьакI жув мушрикриз тешпигь ийизва вуна!

Вири винидихъ лагьанвайбур вири тIарикьатрин лап чIехи шейхер са гафунал атана рази хьанвай бине я.

Са сеферда имам аш-Шаараниди вичин устаз Али аль-Хаввасавай хабар кьуна: «АкьалтIай кесибрихъ галаз за зун гьикI тухуда: абуруз садакьа гуналди жумартвал къалурдани, я тахьайтIа абуруз гьа кесибвал хкянавай Аллагь Тааладиз эдеб авуналди, абур гьахьтин гьалда тадани?»

Али аль-Хавваса лагьана: «Зи фикирдалди, эдеб авуртIа хъсан я. Гьакъикъатда, Аллагь Таалади агьваллу касдикай кесиб авурла, ам Ада ачухиз кIанзавай арифдарвиляй ийизвайди я, и кар чир хьухь. ГьакI, Аллагь Тааладиз Алемда вири аквазва ва ван къвезва, гьавиляй Адан махлукьар ваз абур жагъай гьалда туналди Аллагьдиз эдеб ая.

Аллагь Тааладин патай ашкара тир ихтияр авачиз абурун гьал дегишариз алахъмир. АкI хьун мумкин я хьи, Адаз акьалтIай кесиб хьана кIан хьайи инсан вуна девлетлу авун тIалабуналди, вуна Аллагьдин патахъай эдебрин къайдаяр чIурда.

А чIавуз Аллагьди ваз кIани ва вун рази затI ваз такIан ва рази тушир затIуналди дегишарна гьа лукIран пай ваз гун мумкин я, гьикI вун гьа акьалтIай кесибдин гьал, Аллагьдиз а касдиз хьана кIанзавай, дегишариз алахънатIа.

Эгер Аллагьди валай гъил къачуртIа ва гьа саягъда ваз жаза тагайтIа, а гъил къачун вун патал амалдарвал жеда, ва ам вуна гьатта гьич гьиссни ийидач, нетижада телеф хьайибурухъ галаз санал руьгьдин телефвиле гьатда».

ДАГЪУСТАНДИН МУФТИЙ, ШЕЙХ АГЬМАД ЭФЕНДИ АБДУЛАЕВ