Регъуьвилин гьакъикъат
Квез чир хьухь хьи, «гьая» гафунин мана – им авур кар писди тирди аннамишна руьгьдиз регъуь хьун я. Суфийрин арада «гьая» - им рикIин регъуьвал я.
Суфийрин имам Жунайд альБагъдадиди регъуьвиликай икI лагьанва: «Им Аллагь Таалдин няметар аннамишун я, гьакIни ибадатда жува гьакъисагъвал тийизвайди хиве кьун я ва гьа и кар себеб яз регъуьвал хьтин гьал арадал къвезва. ГьакIни регъуьвал – им мад вуна Аллагьдин вилик вири везифаяр тамамарзавайди кьабул тавун я». Регъуьвал са шумуд жуьре ава:
1. Гафуниз яб тагайла жезвай регъуьвал. Ахъайзава хьи, Адам пайгъамбарди къадагъа тир емиш тIуьрла, ам Женнетда катиз гатIумна. А чIавуз Аллагь Таалади адавай жузуна: «Вуна Захъай катиз кIанз акI ийизвани?» Адама жаваб гана: «Ваъ, Вахъай регъуьвиляй».
2. Жуван къайгъусузвиляй жезвай регъуьвал. ГьакI малаикри Аллагьдиз лугьузва: «Чна Ваз лайихлу къайдада ибадат авунач».
3. Виниз акъудайла жезвай регъуьвал. Аллагь Тааладихъай регъуьвиляй вич луваралди кIевай Исрафил малаикдиз хьиз.
4. АкьалтIай намуслувиляй жезвай регъуьвал. Зайнабал эвленмиш хьайидалай кьулухъ Пайгъамбарди мехъерин къунагълух тешкилна. Ана асгьабар йифен геж вахтуналди ацукьна, Пайгъамбардиз лагьайтIа, абуруз ахлад лугьуз регъуьзвай.
Гьа чIавуз ихьтин аят ракъурнай (мана): «Эй инанмиш хьанвайбур! Эгер квез тIуьн нез теклиф тавунваз хьайитIа, Пайгъамбардин кIвализ фимир ва тIуьна вил аваз адан патав фимир. Амма квез эверайла адан кIвализ алад ва тIуьн тIуьрдалай кьулухъ, машгъулат патал ихтилатар тавуна, чукIукI. Куьне гьакI тухунин тегьерди Пайгъамбардиз къулайсузвал, зиян гун мумкин я, ва адаз идан гьакъиндай квез лугьуз регъуь жеда, амма Аллагьдиз гьакъикъатдихъай регъуь туш…» («АльАгьзаб» сура, 53-аят).
И аятди Пайгъамбардиз эдеб, гьуьрмет авун лазим тирди къалурзава. Пайгъамбардин кьилив фидайла кьетIен эдеб авун ва кутугай вахт хкягъун лазим я. И аятда лугьузва хьи, тIуьн анжах теклифайдалай кьулухъ ихтияр жезва. Яни, квез Пайгъамбардин кIвализ къведай ихтияр гайила ва тIуьн нез теклифайла, куьн адан кIвализ лайихлу тегьерда, Аллагьдин Расулдин патахъай кьиле тухвана кIанзавай чарасуз истемишунрал ва Шариатдин къайдайрал амал авуна алад.
«Ат-Тавила ан-Нажмия» ктабда лагьанва: «Куьне квез лазим тир вири кIвалахар авурла, къайгъусузвал тавуна экъечI. Къуй Пайгъамбардин хъсан къилихди квез манийвал тавурай Расулдиз гьуьрмет авун патал ва адан гзаф регъуьвилин гьиссди къуй квев Аллагьдин Расулдиз четинвал гуз тун тавурай. Мумкин я, Пайгъамбардин хъсан къилихди адан патав мугьмандиз атанвайбур Аллагьдин Расулдиз авуна кIанзавай эдеб чIурун патал гьевеслу авуна. Гьахьняй Аллагь Таалади гьахьтин аятни ракъурна».
Лугьузва хьи, акьуллу кас гьуьрметлу ксарин патав фейила, адан везифа гзаф рахун тавуна фад хъфин я, ахмакьдин лишан лагьайтIа – мугьманда герек вахтундилай артух акъвазун ва вахтсуз, кутуг тавур вахтунда атун я. АкьалтIай намуслувилиз килигна регъуь хьуникай Аллагь Таалади лагьанва (мана): «Адан патав регъуь къекъуьналди кьведакай сад атана» («Аль-Къасас» сура, 25-аят).
И аятда Шуайб пайгъамбардин кьве рушакай садан регъуьвиликай ихтилат физва. Адан регъуьвал Муса пайгъамбардихъ галаз алакъалу тир, вучиз лагьайтIа ада Муса пайгъамбардиз мугьмандиз эверзавай ва Мусади адан теклифдиз жаваб тагуз кичIевиляй регъуьвал ийизвай. Регъуьвал – им вичин кIвале мугьманар кьабулзавай касдиз чарасуз герек тир ери я эхир. Ихьтин регъуьвални акьалтIай намуслувал хьуниз килигна жезвай регъуьвилик акатзава.
5. Эдеблувиляй жезвай регъуьвал. Али ибн Абу ТIалибавай , Пайгъамбардин руш ФатIимадин гъуьл яз, регъуьвиляй, гьевес къарагъай вахтунда гьаядай акъатзавай затIунин патахъай Шариатдин къарар гьихьтинди я лугьудай суал Аллагьдин Расулдиз гуз хьанач ва ам хабар кьун Микъдад ибн аль-Асвадавай тIалабна.
6. Къуватсузвиляй жезвай регъуьвал. Са сеферда Муса пайгъамбарди Аллагьдиз лагьана: «Гьакъикъатда, заз дуьньядихъ галаз алакъалу тир игьтияжвал хьайила, заз Вавай са затI тIалабиз регъуь жезва, я Рабби !» А чIавуз Аллагь Таалади лагьана: «Завай тинидиз вегьедай кьелни тIалаб ва гьатта лапагриз емни»
7. Регьим яз дуьздал акъатзавай Виридалайни Михьи тир Раббидин регъуьвал. ЛукI СиратI муькъуьн а патаз акъатайла, адав муьгьуьр янавай кагъаз вугуда, ана икI кхьенваз жеда: «Вуна авур крар авуна, амма Заз регъуь я ви крар дуьздал акъудуналди вун беябур ийиз. Алад Женнетдиз, гьакъикъатда, За валай гъил къачуна!»
Пайгъамбарди регъуьвилин асул-мана икI ачухарзавай: «Эй инсанар, Аллагьдихъай регъуь хьухь гьакъикъатдин регъуьвилелди!» Инсанри лагьана: «Гьакъикъатда, чаз Аллагьдихъай регъуьзва, я Пайгъамбар ! Шукур хьуй Адаз – Аллагь Тааладиз!»
Пайгъамбарди лагьана: «Анжах гьакIан гафар лугьун гьакъикъатдин регъуьвал туш. Къуй Аллагь Тааладихъай гьакъикъатдин регъуьвилелди регъузвай касди вичин кьил ва адак акатзавай вири затIар: вилер, япар, мез ва икI мад, гьакIни вичин руфун ва адахъ галаз алакъалу тир затIар: рикI, кIвачер, гъилер, гьаяяр ва икI мад хуьрай. Къуй гьакъикъатда регъуьзвай касди мукьвал-мукьвал кьиникь ва вичин беден пуч жедайди рикIел хкурай. Ни и дуьньядин уьмуьрдилай эхират хъсан яз гьисабайтIа, ада Аллагь Тааладихъай гьакъикъатда регъуьзвайда хьиз ийида». Са арифдарди лагьана: «Чпихъай регъуьзвай ксарин патав хьуналди куь регъуьвилел чан хкваш».
Регъуьвал имандал бинеламиш жезва
Муьриддиз чарасуз герек тир асул кар алай шартIарикай сад – им Аллагьдин ферзер тамамардайла къайгъусузвал авуниз килигна регъуьвиляй гьамиша рикI кун я. Фудайль ибн Ияда лагьана: «Инсандин бахтсузвилин вад лишан ава: рикI кIеви къван хьиз хьун, вилер кьурун (Аллагьдихъай кичIе тахьуниз килигна вилерай накъвар авадарзавач), гьакIни ягьсузвал, дуьньядин няметрихъ чалишмиш хьун ва яргъи уьмуьрдик умуд кутун». Арифдарри гьакIни лагьана хьи, инсанда лап еке гьуьрметдин ва регъуьвилин гьиссер амачирла, ада гьич са хъсанвални амукьдач.
Аллагьдин вилик лукIран регъуьвилин дережа адан имандиз ва дуьньядин уьмуьрдихъай элкъуьниз барабар я. ЧIехи дережадин адалатлу ксари лугьудай: «Регъуьвилизни теселлидиз (Аллагьдиз зикир ийиз кIан хьун ва а чIавуз лезетдинни теселлидин гьиссер хьун) инсандин рикIиз гьахьиз кIанзава ва эгер абуруз ана дуьньядин лезетрихъай элкъуьн (зугьд) ва диндарвал (вараъ, яни диндин везифаяр тамамарунин карда, гьатта куьлуь-шуьлуьйрани кваз акьалтIай дикъетлувал авун ва шаклу крарик акатиз кичIевиляй ихтияр авай краривайни къерех хьун) жагъайтIа, абур ана яшамиш жез ацукьзава, тахьайтIа – ам гадарна хъфизва».
Аллагь Таалади лагьана (мана): «Адаз ам кIан хьана ва гьадазни ам кIан жедай, нагагь виликдай вичин Раббидин патай аламат такунайтIа» («Юсуф» сура, 24-аят). И аламатдин гьакъиндай лагьанва: Зулейхади кIвалин пипIе авай бутдал партал гадарна. И кар акур Юсуфа адавай жузуна: «Вуна вуч ийизва?» Ада жаваб гана: «Заз адан вилик гунагь ийиз регъуьзва». А чIавуз Юсуфа лагьана: «Ваз и бутдихъай регъуь хьунилай заз Аллагь Тааладихъай регъуь хьун генани гзаф кутугнава».
Суфийрин регъуьвиликай мисалар
Виликдай хьайи адалатлу ксарин уьмуьррикай чал абурун Аллагьдихъай авай регъуьвилин гзаф чIехи чешнеяр агакьна ва абур тIебии жуьреда, гьилле авачиз абурай акъатзавай. Абурукай бязибурувай, чпивай Аллагьдин вилик са гьихьтин ятIани гъалатI хьайила, Аллагь Тааладихъай регъуьвиляй мискIиндиз, Аллагьдин кIвализ физ жедачир.
Садра инсанриз мискIиндилай къеце капI ийизвай кас акуна. Абуру адавай жузуна: «Вун капI ийиз мискIиндиз вучиз физвач?» Ада жаваб гана: «Заз Аллагьдихъай регъуь я Адан кIвализ физ, вучиз лагьайтIа за Ада лагьай кар авунач».
Гьахьтин адалатлубурун арада Аллагьдилай гъейри масабурухъай кичIе жез регъуьбурни авай. Ахьтинбурукай сада ахъайзава: «Садра йифиз чун къалин тамай физвай ва ана чун ксанвай касдал расалмиш хьана. Адан патав адан балкIанди чIура векь незвай. Чна ам ахварай авудна ва адавай хабар кьуна: «Ваз ихьтин хаталу чкада ксуз кичIе тушни кьван, ина гзаф вагьши гьайванар авайди я эхир?» А касди кьил хкажна лагьана: «Заз Аллагьдихъай регъуь я Адалай гъейри масадахъай кичIе жез». ИкI лагьана, ада чахъ далу элкъуьрна ва мад ксун хъувуна.
Абу Бакр аль-Варрака лагьана: «Бязи вахтара за кьве ракат капI ийизва ва капI авур чкадилай хъфидайла, гуя за са затI чуьнуьхайди хьиз, регъуь жезва».
Вичин лукIран патахъай Аллагьдин регъуьвал
Квез чир хьухь хьи, Аллагь Тааладиз Вичин лукIарихъай регъуь жезва. Тавратда (Торада) кхьенва: «Гунагь ийиз регъуь хьухь, гьакъикъатда, Заз регъуь я ваз жаза гуз». Аллагьдин Ктабрикай сада кхьенва: «Зи лукI Захъ галаз гьахъсуз я: ада Завай тIалабдайла, Заз регъуь я адаз ваъ лугьуз, ада Заз яб тагудайла, гьатта Захъай регъуьни жезвач».
Пайгъамбардин гьадисда лагьанва: «Гьакъикъатда, Аллагь виридалайни регъуьди ва виридалайни жумартлуди я, Адан лукIра са затI тIалабиз гъилер хкажайла, Аллагь Тааладиз регъуь я гьа дуьадиз жаваб тагуз».
ДАГЪУСТАНДИН МУФТИЙ, ШЕЙХ АГЬМАД ЭФЕНДИ АБДУЛАЕВ
