Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдебар
Чаз чалай чIехи дережада авай инсандиз гьуьрмет авун, ам хъсанди, регьимлуди яз гьисабун адет хьанва. АкI хьайила чна чIехибурукай Виридалайни ЧIехидаз, хъсанбурукай Виридалайни Хъсандаз, регьимлубурукай Виридалайни Регьимлудаз, чаз кьадар авачир кьван няметар ва девлетар гузвай Къудратлу Аллагьдиз гьикI гьуьрмет авун лазим я!
Аллагь Таала – чи Рабби ва Пачагь я, Ам гьамиша чахъ галаз ава, чал чан алаз хьайитIани ва я кьенватIани, чун рекье аваз хьайитIани ва я кIвале аваз хьайитIани, Адаз гьамиша чун аквазва ва чи рикIе авай, чна лугьузвай ва ийизвай вири крарикай хабар ава, Ада чун халкьнава ва яшамиш хьун патал чаз герек затIаралди таъмин ийизва.
Гьавиляй Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет тавун анжах авамвал ва акьулсузвал хьиз кьабулиз жеда. Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет авунин эдебар тамамар тийизвай инсандилай и дуьньядани эхиратдани бахтсуз кас авач. Ахьтин инсан гьайвандин дережадилайни агъуз аватзава лагьайтIа жеда. Гьатта кицIиз вичин иеси чизва. Аллагьди ﷻ инсан, гьайвандилай тафаватлу яз, акьул аваз халкьнава хьи, бес ада Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет тавун – им гьайвандин дережадилай агъуз аватун тушни кьван?
Вири инсанри амал авуна кIанзавай, Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдебар
- Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин сад лагьай чарасуз шартI – Ам рикIяй инанмишвилелди кьабулун я. Аллагьдихъ ﷻ инанмиш хьун – им Ам авайдахъ, Адаз эвел ва эхир авачирдахъ, Ам гьамишалугъ тирдахъ ва дегиш тежезвайдахъ, Ам са затIунихъни ва са касдихъни муьгьтеж туширдахъ, амма Адан вири махлукьатар Адахъ муьгьтеж тирдахъ, Ам Сад тирдахъ ва са касдизни, са затIунизни ухшар туширдахъ инанмишвал я. Адаз я асул-манада, я чарасуз тир лишанра (атрибутра), я крара юлдаш авач. Ам вахтуниз муьтIуьгъ туш ва чкадихъ галаз алакъалу туш. Ам гьа Вичи халкьнавай вахт ва чка жедалди авай ва исятдани ава. Ам вахтуни дегишарзавач ва вахт Ада гьихьтинди яз яратмишнатIа, гьахьтинди яз амукьзава. Ада Вичиз кIандайвал ийизва. Адаз кIан тахьанмаз ва ихтияр авачиз са карни хьун мумкин туш, Адан къудратдин кьадар авач. Адаз вилин нинияр ва вилер авачиз вири аквазва. Чилел ва цавара Адаз таквазвай я лап куьлуь атом ва я руквадин гъвел авач. Адаз гьа са вахтунда вири аквазва, санлай, сагъ са затI хьиз. Адаз япар авачиз вири ван къвезва, цавара ва чилел Адаз ван текъвезвай гьатта лап жизви вишришни авач. Ам сесер ва гьарфар авачиз рахазвайди я, Адан гаф чIалахъ ва рахунихъ муьгьтеж туш.
Ам вири затIарин Халикь я, виридаз тIуьн, яшамиш хьун патал герек тир такьатар гузвай, вири хуьзвай. Адавай алем яратмишиз ва са легьзеда ам руквадиз элкъуьриз жеда. Гьатта Ада вири алем терг авуртIани, идалди Адан гьайбатлувилиз зарар жедач ва вири шейэрал гьукум хьун гьатта руквадин зерредин кьванни тIимил жедач. Адахъай я алатайди, я алай вахтунинди, я гележегдинди, я гьатта инсанрин рикIе авай фикирар чуьнуьх хьанвач. Адал чан ала ва Ам кьиникьдиз муьтIуьгъ туш. И кьил а кьил авачир агъавал, гьайбатлувал, лап тамамвал ва пачагьлугъ анжах Аллагь Тааладинбур я ва садавайни Ам лап тамамвилелди кьатIуз жедач. Ажугъда Ам къуватлу я ва Адан мергьяматлувилизни регьимдиз сергьят авач, амма Адан регьим ажугъдилай вилик ква. Аллагьдилай ﷻ гъейри са касни ва са затIни ибадат авуниз лайихлу туш, и дуьньяда Ам аквазвач, амма эхиратда рикIин сидкьидай иман гъанвай мусурманриз Ам аквада. Лап куьлуь атомри, планетайри ва Алемди, Ракъини, Вацра, гъетери, галактикайри, Аршди, Курсди – лап вирида Аллагьдин ﷻ гьакъикъатдикай ва Сад тирвиликай, кьадар авачир къудратлувиликай ва Вичин махлукьатрин яшайиш къулайдиз тешкил авунин карда Адан кьадардин лап тамамвиликай, Ам вири чизвайди тирдакай, даим чан алай Пачагь тирдакай шагьидвалзава.
Мусурман винидихъ лагьай Аллагьдин ﷻ вири хас тир лишанрихъ (сифатрихъ) рикIин сидкьидай инанмиш хьун лазим я. Лугьун, генани фикирун, Аллагь ﷻ Аршдал ала, Адаз бедендин паяр ава, месела, гъилер, чин ва икI мад, ва я Ам са гьихьтин ятIани жуьреда ва я кIалубда аваз фикирдиз гъун, гьикI ам вагьабитрин терефдарри ийизватIа, - чIехи ягъалмишвал я. Къуй Аллагьди ﷻ чун ахьтин ягъалмишвиликай хуьрай! ГьикI Адан Пак асул-манадиз эвел авачтIа, гьакI Адан вири хас тир лишанризни эвел авач, ва абуруз тешпигьвал авач. Гьадисра Аллагь Тааладин 99 гзаф гуьзел тIварарикай лагьанва. Абурулай гъейри, лап тамам тIварар ва хас тир лишанар ава, абурун гьакъикъат анжах Аллагь Тааладиз Вичиз чизва.
Вири дуьньяда, вири Алемда Аллагь Тааладин ихтияр авачиз ва Адаз кIан тахьанмаз са карни жезвач. Амма Ада инсандиз пис кар тийидай ва хъсан кар ийидай ихтияр ганва ва хъсанвал писвиликай тафаватлу ийидай ва хъсанвал хкядай акьул ганва. Ада гьакIни хъсан крар авунай суваб тайин авунва ва пис крар авунай – азаб гудай жаза.
Аллагьди ﷻ хъсанди ва писди халкьнаватIани, Ам пис крар ийизвайбурулай рази туш. Ахтармишун патал Ада гьакI авунва: Ада чун гъавурда твазва хьи, эгер чна пис кар авуртIа, адай гьикI хьайитIани жаза гуда. Аллагьди ﷻ чаз масабуруз кIандайвал ийиз ва абурун къарарриз муьтIуьгъ жедай ихтияр гузвач, амма Адан эмирдалди чун пайгъамбаррин, имамрин, валийрин гуьгъуьна аваз физва. Абуру чун анжах Аллагьдин ﷻ эмиррин гъавурда твазва ва Адан рекьихъ эвер гузва.
- Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдебрик Аллагь Таала авайди аннамишна ахтармишун акатзава. Адалайни артух яз, элкъвена чун кьунвай алемдикай, тIебиатдикай фикирар ийиз, инсан Аллагь ﷻ авайди чириз алахъун мажбур я. Ада чал Къуръандай ва гьадисрай агакьнавай Аллагьдин ﷻ хас тир лишанар ва тIварар чирун ва абурун куьмекдалди Халикь ﷻ чириз алахъун лазим я. Аллагь Тааладиз чарасуз хас тир вири къад лишан ва къад виже текъвер, хас тушир лишанар ва чал гьадисрай агакьнавай Аллагьдин ﷻ вири 99 лап гуьзел тIварар чирун лазим я. Аллагь Таала чирунин илимдилай пак ва важиблу илим авач, илимдин паквал ва важиблувал ада ахтармишзавай затIунин паквилелай ва важиблувилелай аслу я эхир. Аллагь Тааладилай пак ва гьайбатлу са затIни авач ва Ам чирунин илимдилай важиблу илим авач.
Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдебдай гьисабзава чун элкъвена кьунвай Аллагьдин ﷻ махлукьатрикай фикирар авун. Абу Нуайма ва атI-ТIабараниди агакьарнавай гьадисда лугьузва: «Куьне Аллагьдин ﷻ махлукьатрикай фикирар ая, амма Аллагьдикай ﷻ Вичикай фикирар ийимир, квевай Адан чIехивал кьатIуз жедач».
Атомдилай Ракъинал, Вацрал, гъетерал ва галактикайрал кьван са затIни авач – са лап куьлуь зеррени, вичи Аллагь Таала авайдан, Адал чан алайдан ва сергьят авачир къудратлувал авайдан, Адаз кIан хьайивал жезвайдан ва Адаз кьадар авачир чирвилер авайдан шагьидвал тийизвай. Элкъвена чун кьунвай тIебиатдикай чна гьикьван гзаф фикирар ийиз хьайитIа, гьикьван дериндиз чун а фикирриз гьахьайтIа, гьакьван гзаф чаз аквазва ва аннамишзава Аллагьдин гьайбатлувал, сергьят авачир къудратлувал ва регьимлувал.
Гьавиляй Къуръандин гьар са аятди чаз цав ва чил яратмишуникай, Аллагьди ﷻ халкьнавай тIебиатда авай кутугайвиликай ва сад-садахъ галаз туькIвей алакъа хьуникай фикир авунихъ эвер гузва. Месела, Пак Къуръанда лугьузва (мана): «Лагь (я Мугьаммад!): «Цавара ва чилел алай затIарал гуьзчивал твах, абурукай фикирар ая»» (10:101).
- Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдебрик Аллагьдиз ﷻ ибадат авун, къуллугъ авун, Адан чIехивилиз икрам авун, Адан кьадардиз муьтIуьгъ хьун акатзава.
Къуръанда лугьузва (мана): «За чинерар ва инсанар анжах абуру Заз ибадат авун патал халкьнава» (51:56).
Аллагьди ﷻ халкьнавай, Ада вири няметралди таъмин ийизвай, Адахъ муьгьтеж тир, Адан гьукумдик квай инсан Аллагьдиз ﷻ ибадат авун, къуллугъ авун мажбур я, адаз кIан хьайитIани ва я такIан хьайитIани. Ибадат – им инсандиз хас тир кьилин ва тIебии лишан я. Инсан и лишандикай азад хьун мумкин туш. Инсандиз «Аллагьдиз ибадат ийизвайди» лугьудай тIварцIелай хъсан тIвар авач.
Вичин такабурвиляй Аллагьдиз ﷻ ибадат тийизвай инсан, кIантIа ам гьатта къуватлу пачагь хьурай, - ам Аллагьдин ﷻ виридалайни алчах лукI я. Такабурлувилелди вичи Аллагьдиз ﷻ ибадат ийидач лугьузвай инсан гьикI хьайитIани тIебиатдиз, вичин гьевесриз, маса инсандиз, вичин папаз, пулуниз, къилихдиз, вичин нефсиниз, хуквадиз ва я шейтIандиз алчахвилелди ибадат авуниз аватда. Ахьтин инсанрикай Аллагь Таалади лугьузва (мана): «Ни такабурвал ийизватIа ва Заз ибадат ийизвачтIа, ам са тIимил вахтунилай алчах хьана Жегьеннемдиз фида» (Къуръан, 40:60).
Аллагьдиз ﷻ ибадат авун анжах капI авуналди ва я сив хуьналди, ва я Къуръан кIелуналди, ва я Аллагьдиз ﷻ зикир авуналди куьтягь жезвач. Аллагьдиз ﷻ ибадат авуник инсандин вири вич тухунин къайда, адан вири яшамиш хьунин тегьер акатзава. Аллагьдин ﷻ эмиррихъ галаз кьурвал вичин везифаяр тамамарун ва къадагъа авунвай вири затIарикай вич хуьн – имни Аллагь Тааладиз ибадат авун я. Са гафуналди, ферзер тамамариз ва вири къадагъайривай къерех жез Аллагьдин ﷻ истемишунрив кьурвал яшамиш хьун – гьа им Аллагьдиз ﷻ ибадат авун я. Гьикьван гзаф инсанди Аллагьдиз ﷻ ибадат ийиз хьайитIа, ферз тир ва суннатдин кпIар ийиз, ферз тир сивер хуьз, Къуръан кIелиз, дуьаяр ийиз, гзаф кьадар Аллагьдиз ﷻ зикир ийиз, - гьакьван гзаф лукIраз Аллагь ﷻ кIанзава ва Аллагьдиз ﷻ Вичин лукI кIанзава. Гзаф кьадар Аллагьдиз ﷻ зикир авун – им руьгьдин тIуьн я, ада инсандин руьгь михьзава, ам тамамвилихъ агакьарзава.
Кьатl ама
