«Фитне кьиникьилай пис я…»
И макъала кхьиниз зун Дагъустандин мусурманрихъ авай стхавилин кIанивили гьевеслу авуна. Чи уьлкведин Исламдин са центр гьикI суннитрин арада фитнеди ахтармишзаватIа, килигиз хажалат чIугвазва.
Зазни Дагъустандихъ галаз кIеви алакъаяр ава – неинки исятда, чна Дагъустан Республикадин Муфтиятдихъ галаз жуьреба-жуьре хилера санал менфятлу кIвалах ийидайла. За Махачкъалада Северо-Кавказский исламский университетда (гила – ДИУ) кIелайди я, ва Дагъустандин Муфтий Агьмад Эфенди Абдулаев чи ректор тир. Дагъустандин бязи мусурманар чпин Муфтийдиз, накъшубанди тIарикъатдин шейхиниз акси хьуни зи рикI иллаки тIарзава. Исламдин тарихда гзаф фитнеяр хьанва. Исламди уммат сад хьунихъ эвер гузва ва вири рекьералди фитнедикай кьил къакъудзава. Санлай къачурла, и крари зи рикIел алатай девирдин вакъиаяр хкана. Гьанафи мазгьабдин машгьур имам ва алим Ибн Абидина гьа замандин накъшубанди тIарикъатдин чIехи шейх Халид аль-Багъдадидин тереф хвена, ам пехил ксарин буьгьтенрин ва гзаф кьадар фитнейрин заланвилик акатнавай. Ада Халид аль-Багъдадидин тереф хуьн патал кхьена: «Сакк аль-хусам аль-хинди ли нусрати аш-шейх Халид ан-Накъшбанди». Вахтуни вири чпин чкайрал эцигна: буьгьтенчийрин тIварар садан рикIелни аламач, амма шейхдин ва адан муьруьд имам Ибн Абидинан тIварари гьамишалугъ яз Исламдин илимдин цавун тагъда гужлу экв гудай гъетери хьиз нур гуда. Амма гьа фитне авай вахтунда шейхдиз четинзавай. Къе гьадаз ухшар кар гьуьрметлу Муфтий Агьмад Эфендидин кьилел атанва, заз адан тереф хуьз кIанзава. Чна тарихда хьайи фитнейрикай тарсар хкудун лазим я, виликдай хьайибурун гъалатIар тикрар хъувуна кIандач.
Исламдин алимри фитнейрикай игьтиятлу ийизвай ва лугьузвай хьи, ахьтин вахтара мусурманри алимриз гьуьрмет ийизвач, намусдик хкIурзава, жуьреба-жуьре гунагьра тахсирлу ийизва. Са сеферда гьахьтин са фитне авайла Гьасан аль-Басридин патав инсанар атана ва лагьана: «Тахсир квачир инсанар рекьизвай ва къанунсуз абурун мал-девлет вичиз къачузвай, капI тийизвай ва маса гзаф пис крар ийизвай зулумкардикай (аль-Хажажакай) вуна вуч лугьуда?» Имамди жаваб гана: «За фикирзава хьи, куьн адаз акси яз экъечIун герек туш. Эгер адан гьакимвал Аллагьдин ﷻ патай жаза ятIа, квевай куь гапурралди Аллагьдин ﷻ жаза акъвазариз жедач. Эгер ам ахтармишун ятIа, эх акьван чIавалди, та Аллагьди ﷻ адан патахъай Вичин къарар кьабулдалди, Ам – къазийрикай Виридалайни Хъсанди я хьи». А вахтунда абур ихьтин гафар лагьана адан патавай хъфена: «И ламраз чна яб гудач!» Абуру а касдиз акI лагьана хьи, нин чирвилерикай инсанри къенин йикъалди менфят къачузватIа. Амма а тIварар малум тушир инсанар гьинава – ва мусурманрин руьгьдин чIехи муаллим шейх Гьасан аль-Басри гьинава! Инсанри имамдиз яб ганач ва Хажжажаз акси яз къарагъна. Нетижада граждан дяве хьана ва ана виш агъзурдилай гзаф инсанар кьена.
И кьисадани чаз тарс ава: имамди зулумкар хьиз тIвар-ван авай инсандиз акси яз къарагъ тавун патал эвер гана, бес исятда Дагъустандин мусурманрин регьбердин геле къекъуьнихъ эвер гузвайбурукай вуч лугьуда кьван? Аллагь Таалади Къуръанда лагьанва (баяндин мана): «Гьакъикъатда, Чна квез ачух тир гъалибвал гана». И «Аль-Фатгь» сурадин аят Пайгъамбардиз ﷺ, ам малум тир Худайбиядин ислягьвилин икьрар кутIунна хкведай рекье ракъурнай. Аллагьдин Расулдин ﷺ къарарди гзаф асгьабрин рикI ханвай ва адан буйругъ тамамариз кIанзавачир, вучиз лагьайтIа абуруз акI авай хьи, а икьрар мусурманриз акси яз туькIуьрнава. Амма Пайгъамбардин ﷺ жуьрэтлувили ва яргъал къвезмай крар акунин бажарагълувили адаз вичел а икьрардин чIехи жавабдарвал къачудай мумкинвал гана ва нетижада и карди Ислам ажайиб жедай йигинвилелди раиж хьуниз куьмек гана.
И кьисадин арифдарвал ам я хьи, чи дин анжах ислягь гьалара вилик фин мумкин я. Ислам анжах хъсан къуншивилин ва разивилин шартIара абад жеда. Аксина: дявеяр ва фитне авай чкада гьамиша Ислам такIан хьун ва душманвал жеда. Ингье къенин юкъузни Агьмад Эфенди, Ислам патал ва хайи республикада ислягьвал хьун патал, Дагъустан фитнеда батмишариз кIанзавай ва мусурманрин арада чуьруьк тваз алахъзавай футфачийри ийизвай гьужумрин хура лайихдаказ акъваззава. Зун инанмиш я хьи, вахтар фейила стхаяр гъавурда акьада хьи, Агьмад Эфендиди бязи вахтара кьабулзавай четин къарарра арифдарвал авайди. Ада вичел Аллагьдин ﷻ вилик Дагъустандин мусурманрин патахъай жавабдарвал къачуна ва ам викIегьдиз кьиле тухузва. Къуй Аллагь Таалади адаз къуватар ва сабур гурай, вичин михьи ниятар кьилиз акъуддайвал ва вичин дуьз къараррин нетижаяр аквадайвал!
Аллагьдин ﷻ разивал нефсинилай ва инсанрин тарифдилай багьа я. Татарстанда гзаф йисара кьилин къазидин къуллугъдал тIвар-ван авай ва гьуьрметлу татаррин диндин алим Жалиль-хазрат Фазлыева зегьмет чIугвазва. Татаррин имамриз ада са сеферда ихьтин насигьат гана: «Инсанри чпин нефс сад лагьай чкадал эцигун себеб яз, хизандани, кIвалахдани абурун арада чуьруькар жезва. Къе гзаф инсанар чпин нефсинин гуьгъуьна аваз физва. 2009-йисуз зун Татарстан Республикадин государственный советник Минтимер Шаймиевахъ галаз гуьруьшмиш хьана. Ада завай хабар кьуна хьи, вуч авун лазим я, инсанрин арада ругьанивал мягькем жедайвал. За жаваб гана: «Са кар вилик тухун патал, жемятдин итижар хсуси итижрилай вине эцигиз жедай инсанар герек я». Чна, имамри, диндин итижар хсуси итижрилай вине эцигун лазим я».
Махачкъаладин аэропортуна хьайи вакъиайрилай гуьгъуьниз Агьмад Эфендиди жемятдин итижар вичин хсуси итижрилай вине эцигнай: ам жегьилар, чпин туьнтвилиз килигна, дуьзар хъийиз техжер гъалатIрикай хуьз алахъна, амма вич адалатсуз критикадин хурук акатна.
Къуръанда идакай вуч лагьанва? Баяндин мана: «Эй иман гъанвайбур! Къуй са итимри масабурукай ягьанатар тавурай, абур чпелай хъсан хьун мумкин я хьи. Дишегьлийрини маса дишегьлийрикай рахшандар тавурай, абур чпелай хъсан хьун мумкин я хьи. Сада-садакай нукьсанар жагъурмир ва сада-садаз намусдик хкIадай лакIабар гумир. Иман гъайидалай кьулухъ гунагькар хьун пис я. Туба тавурбур, абур – пис ксар я (абуру чеб Жегьеннемдин азабриз кьисмет ийизва). Эй иман гъанвайбур! Гзаф шак гъуникай кьил къакъуд! Гьакъикъатда, бязи шаклувилер – гунагь я. Сада-садан гуьгъуьна жасусвал ийимир ва сад-садан далудихъ масадакай пис рахамир. Квекай садаз вичин кьейи стхадин як нез кIан жедани кьван? Квез ам такIан къведа! Аллагьдихъай кичIе хьухь! Гьакъикъатда, Аллагь – туба Кьабулзавайди, Регьим Ийизвайди (туба ийизвайбуруз) я («Аль-Гьужурат» сура, 11-12-аятар).
И кьве аятда Аллагьди ﷻ гъибет кьенвай инсандин як тIуьн хьтин мурдарвилихъ гекъигзава. Гьа икI, бязи вахтара жуван ва Дагъустандин Муфтиятдин тIварцIиз зарар яз, Агьмад Эфендиди четин, амма, мумкин я, авай тек са дуьз къарарар кьабулзавай ва абуру чи дин Ислам такIанзавайбурун туьгьметрикай, республика лагьайтIа, тамам къайдасузвиле гьатуникай хвена. Инша Аллагь (Аллагьдин ﷻ ихтиярдалди), вахтар фейила, рагъул яд михьи жеда ва а чIавуз виридаз Агьмад Эфендидин дуьзвал аквада. Инсанрин тарифдилай ва нефсинилай ада Аллагьдин ﷻ разивал вине кьуна хьи.
Инсанрин разивал къазанмишиз алахъунихъ метлеб авач – виридаз кIандайвал жедач, инсанри гьикI авуртIани багьна кьуна тахсирар кутаз алахъда. ЧIехи имам аш-Шафиидикай кьиса лап чешнелу я. Са сеферда кьве итимди ам алай чкадал сада-садаз экъуьгъунар ийиз хьана. Имамди абурукай садаз лагьана: «Дугъриданни вавай вири инсанриз кIандайвал ийиз жедач. Гьавиляй ви ва Аллагь Тааладин арада авай крар туькIуьр хъувунал машгъул хьухь. Ви ва Аллагь Тааладин арада авай крар туькIуьр хъувурла, инсанриз фикир хгумир». ГьакIни адан маса цIарарни малум я: «Зун хъуьрена ва абуру лагьана: «Белки, ваз са тIимил регъуь хьайитIа, хъсан ятIа?» Зун шехьна ва абуру лагьана: «Белки, ви кIуфук хъвер хьайитIа, хъсан ятIа?» Зи кIуф хъуьрена ва абуру лагьана: «Гила ада амалар ийизва». За чин чIурна ва абуру лагьана: «Ингье ада чуьньухзавайди дуьздал акъатна». Зун кисна акъвазна ва абуру лагьана: «Ам пис рахазва». Зун рахана ва абуру лагьана: «Гзаф рахазва». За сабур авуна ва абуру лагьана: «КичIедан амал я! Адаз къуват авайтIа, ада кьисас къахчудай!» Зун кичIевал авачиз рахана ва абуру лагьана: «Им акьулсузвиляй я! Ам акьуллу тиртIа, ада гьужумдачир!» Абуру лугьузва: «Рекьелай алатна», - за лагьайла: «Ваъ!» Эгер чпихъ галаз рази хьайитIа, заз гьи патахъ хьайитIани фидайди лугьузва. Зун инанмиш хьана хьи, зун гьикьван инсанриз кIандайвал ийиз алахъайтIани – зун гьикI авуртIани критика ийизва».
