Итижлу гьадисар
Итижлу гьадисар
1. Анаса агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Ахьтин пайгъамбар хьанач хьи, вичин уммат и какур тапархъандикай виликамаз хабардар тавур. Гьакъикъатда, адан са вил какур жеда, амма куь Къудратлу ва ЧIехи Рабби ﷻ , гьакъикъатда, какурди туш, ва мад (Дажалан) вилерин арада «каф», «фа» ва «ра» гьарфар кхьенваз жеда (И гьадисдин анжах аль-Бухариди гъанвай жуьреда агакьарнавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «…ва адан вилерин арада «имансуз» (кафир) кхьенваз жеда». Винидихъ тIвар кьур гьарфари араб «имансуз» (кафир) ва «имансузвал» (куфр) гафарин дувулар арадал гъизва) (Аль-Бухари, Муслим).
- Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «За квез Дажалакай са пайгъамбардини вичин халкьдиз ахъай тавур затI ахъайда. Гьакъикъатда, ам какур жеда ва, гьакъикъатда, ада вичихъ галаз Женнет ва Жегьеннем хьтин затIар гъида, ва ада Женнет лугьузвай шей Жегьеннем яз жеда (Аль-Бухари, Муслим).
- Абу Гьурайради лагьана: «Заз ван хьана Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «Инсанар, вичин виридалайни хъсан гьалда авай Мединадай экъечIна фида (им Дувандин югъ алукьдалди са тIимил вилик жеда) ва аниз са касни къведач, къвезвайбурулай гъейри», - гьайванарни къушар фикирда аваз. Пайгъамбарди ﷺ гьакIни лагьана: «КIватIайбурукай (яни, чан хкайбурукай) эхиримжибур Музайна тайифадай тир кьве чубан жеда. Абур чпин хипериз гьарайиз Мединадиз фида ва ана абуруз анжах вагьши гьайванар жагъида. Абур Саният аль-Вада (дагъдилай элячIдай гирведин тIвар) тIвар алай чкадал агакьайла, абур кьена чинихъди алукьда» (Аль-Бухари, Муслим).
- Абу Саид аль-Худриди агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Эхиримжи вахтара куь халифрикай сада гьисаб тийиз пулар пайда» (Муслим).
- Абу Муса аль-Ашариди агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «ГьикI хьайитIани инсанриз ахьтин вахт алукьда хьи, инсан, садакьа гуз кIанз, виринра вичин къизил гваз къекъведа, амма адавай ам кьабулиз рази жедай са касни жагъидач, ва аквада хьи, гьикI са итимдин гуьгъуьна яхцIур дишегьли аваз фидатIа, ада чеб хвена кIанз, итимрин кьадар тIимил хьуниз ва дишегьлийрин кьадар гзаф хьуниз килигна (итимар тIимил амукьда, вучиз лагьайтIа я абурун чIехи пай дявейра рекьида, я чIехи пай рушар хада) (Муслим).
- Абу Гьурайради агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Садра са инсанди масадавай мулк (поместье) маса къачуна. Ахпа а мулк къачурдаз анай къизилар авай кIуьцуь (кувшин) жагъана ва ада гьа мулк маса гайидаз лагьана: «Жуван къизилар къахчу, за вавай анжах чил маса къачурди тир ва къизилар маса къачурди тушир». Виликдай а чилин иеси тир касди лагьана: «Амма за ваз чил ана авай вири шейэр аваз маса ганай!» Адалай кьулухъ абур са инсандин патав и кардин патахъай дуван авун патал фена. Ада абурувай жузуна: «Квез аялар авани?» Абурукай сада лагьана: «Заз хва ава». Муькуьда лагьана: «Заз руш ава». А чIавуз а инсанди лагьана: «Ви руш адан гададиз гъуьлуьз це, пул абуруз харж ая, амукьайди кесибриз пая» (Аль-Бухари, Муслим).
- Абу Гьурайради агакьарайвал, адаз ван хьана Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «Кьве дишегьли авай чпин рухваярни галаз. Садлагьана жанавур атана ва абурукай садан хва тухвана. Ада муькуь дишегьлидиз лагьана: «Жанавурди ви хва тухвана!» Муькуь дишегьлиди лагьана: «Ваъ, ам ви хва тир!» Ахпа абур дуван авун патал Давудан патав фена. Ада ам дишегьлийрикай чIехидав вахкунин къарар акъудна. Ахпа абур Давудан хва Сулейманан патав фена ва адаз вири ахъайна. Сулеймана лагьана: «Заз чукIул гъваш, за ам абурун арада пайда». А чIавуз дишегьлийрикай гъвечIида гьарайна: «АкI ийимир, Аллагьди ﷻ вун регьимдик кутурай, им гьадан хва я!» Ахпа ада аял дишегьлийрикай гъвечIидав вахкунин къарар акъудна (Сулейман пайгъамбарди аялдин халис диде дишегьлийрикай гъвечIиданди тирди нетижа хкудна, вучиз лагьайтIа аялдиз зарар тагун патал ам вуч кIандатIани ийиз гьазур тир)» (Аль-Бухари, Муслим).
- Мирдас аль-Асламиди агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Хъсан ксар сад-садан гуьгъуьналлаз хъфида (яни, рекьида) ва эхирни Чилел мухан ва я хурмайрин хкатаяр хьтин менфятсуз инсанар амукьда, абурукай Аллагьди ﷻ са къайгъуни чIугвадач» (Аль-Бухари).
- Рифа`а бин Рафи аз-Зуракиди лагьана: «Са сеферда Жибрил Пайгъамбардин ﷺ патав атана ва хабар кьуна: «Квекай Бадрдин женгина иштиракайбур куьне вужар яз гьисабзава?» Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Мусурманрикай виридалайни хъсанбур», - ва я гьа идаз ухшар авай са вуч ятIани лагьана. Жабрила лагьана: «Гьахьтинбур Бадрдин женгина иштиракай малаикарни я» (Аль-Бухари).
- Ибн Умара агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Аллагь Таалади са халкьдал жаза ракъурайла, ам а халкьдик акатзавай виридахъ галукьзава (Къуръанда лагьанва: «Неинки са гунагь авурбурухъ галукьдай бедбахтвилихъай кичIе хьухь!» («Аль-Анфаль», 25), ахпа абурал чан хкида ва абуру авур крарай абурал эвез агакьарда» (Аль-Бухари, Муслим).
- Жабира лагьана: «Сифтедай Пайгъамбар ﷺ хутIба кIелун патал пальмадин кIанчIунал акъваззавай, амма адаз минбар туькIуьрайла, чаз а кIанчIунай акъатзавай сесерин ван хьана, абур бугъаз девейри акъудзавай сесериз ухшар тир. Абур анжах Пайгъамбар ﷺ чилел эвичIна адал гъил эцигайла акъваз хьана.
И гьадисдин маса жуьреда агакьарзавайвал, Жабира лагьана: «Жуьмя алукьайла, Пайгъамбар ﷺ минбардал ацукьна. А чIавуз ада виликдай вичин патав акъвазна вязер гузвай пальмади ахьтин гьараюнин ван акъудна хьи, ам кьве пад жез лап са тIимил амай».
И гьадисдин пуд лагьай жуьреда агакьарзавайвал, Жабира лагьана: «А чIавуз ада аялди хьиз гьарайна, Пайгъамбар ﷺ агъуз эвичIна, ам кьуна ва адахъ агатна, адалай кьулухъ а пальма, секинариз алахъзавай аял хьиз, угь ийиз шехьиз эгечIна, та секин жедалди. Ахпа Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ам, виликдай вичиз ван къвезвай Аллагьдиз ﷻ зикир ийизвай гафарихъ дарихмиш яз, шехьзавай» (Аль-Бухари).
- Абу Саляба аль-Хушани Журсум бин Нашира лагьана: «Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагь Таалади инсанрин хиве тайин тир мажбурнамаяр тунва, абуруз фикир тагана тамир, ва тайин тир сергьятар эцигнава, абурулай элячIмир, ва тайин тир шейэр къадагъа авунва, а къадагъаяр чIурмир, ва бязи шейэрикай, рикIелай алатна ваъ, квез регьим авуна, чуькьнавач, абур чириз алахъмир!» (Яни, Аллагь Таалади квекай чуькьнавачтIа, ам чириз алахъмир, вучиз лагьайтIа ада куь хиве алава тир четин мажбурнамаяр тунал гъун мумкин я) (Ад-Даракутни ва маса мугьаддисар).
- Абдуллагь бин Абу Авфа лагьана: «Чун Аллагьдин Расулдихъ ﷺ галаз ирид сеферда дяведиз фена (Пайгъамбарди ﷺ вири къадалай гзаф дявейра иштиракна), ана чна цицIер незвай».
И гьадисдин маса жуьреда лугьузва хьи, Абдуллагь бин Абу Авфади лагьана: «…ана чна адахъ галаз санал цицIер незвай» (Аль-Бухари, Муслим).
- Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Иман гъанвай кас гьа са тIеквендай кьве сеферда кIасдач (И гафарин мана ам я хьи, иман гъанвай касди вичин гъалатIар фикирдиз къачуз, абур тикрар тавун лазим я) (Аль-Бухари, Муслим).
- Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Дувандин юкъуз пудахъ галаз Аллагь рахадач, абуруз килигдач, абур михьдач ва абуруз азабар гудай жаза гьазурнава: къумлухда артухан яд авай ва рекье авайдаз ам тагузвай инсандиз, рагъдандин кпIунилай гуьгъуьниз (и вахт кьетIендиз чара авунва, вучиз лагьайтIа рагъдандин кпIунилай гуьгъуьниз йифен малаикар йикъан малаикрихъ галаз гуьруьшмиш жезва ва гьикьван ятIани вахтунда абур вири инсандихъ галаз санал амукьзава) са метягь маса гун патал маса инсандихъ галаз икьрар хьайи, вичи ам флан къиметдай маса къачунвайди я лагьана, Аллагьдал ﷻ кьин кьур ва маса къачузвай кас адахъ агъай инсандиз, амма гьакъикъатда акI туширтIани, ва халифдиз анжах дуьньядин няметар патал кьин кьазвай инсандиз, ва эгер халифди адаз абур гуз хьайитIа, ада вичин гаф кьилиз акъудзава, эгер тагайтIа, ам чIурзава» (Аль-Бухари, Муслим).
- Абу Гьурайради лагьана: «Са сеферда Пайгъамбарди ﷺ икI лугьузва лагьана за инсанрал агакьарна: «Турбадай гьарайдай кьве вахтунин арада яхцIур жеда». Абуру хабар кьуна: «Я Абу Гьурайра, яхцIур югъ?» Амма за жаваб ганач. Абуру мад жузуна: «ЯхцIур йис?» Амма за жаваб ганач. Абуру мад хабар кьуна: «ЯхцIур варз?»
Абу Гьурайради лагьана: «За жаваб ганач». Ахпа алава хъувуна: «Инсандин бедендин вири паярикай ктIана руг жеда, дунбукьулдилай (копчик) гъейри. Адалай Аллагьди ﷻ ам цIийи кьилелай яратмишда, ахпа Аллагьди ﷻ цаварай яд ракъурда ва абур (вири инсанрин беденар), векь экъечIзавайди хьиз, экъечIда» (Абу Гьурайрадиз Дувандин йикъакай ван хьанвай вири шейэр адаз Пайгъамбардивай ﷺ ван хьана) (Аль-Бухари, Муслим).
