Хъсанди писдал дегишармир!
Инсан гьамиша хкягъун мажбур жезва ва амни гьамиша хъсандан ва писдан, гьалалдин ва гьарамдин арада туш. Гзаф вахтара чна лап агъада авайдан ва лап вини дережада авайдан арада хкязава: регьят ва вердиш тирдан ва адалай чIехи мана авайдан.
Къуръанда Аллагьди ﷻ кьетIен регьим багъишнавай чувудрикай кьиса гъизва: абуруз залан зегьмет ва алчахвал авачиз ризкьи ганвай, абурун къайгъу авунин ва кьетIен рафтарвилин лишан хьиз. Амма вахтар финивай абуру ам адетдин чилин тIуьнал дегишарун тIалабна – чиляй экъечIзавай ва адетдин къайдада гьасилзавай. А чIавуз Аллагьди ﷻ абуруз туьгьмет авуна (баяндин мана): «…Яраб куьне хъсанди писдал дегишарзава жал?..» («Аль-Бакъара» сура, 61-аят).
И туьгьметдин гъавурда дуьз акьун важиблу я. Ам гунагь авунай ва гьарам кар кIан хьунай авунвай туьгьмет тушир. Абуру ихтияр авачир са затIни тIалабначир. Абуру авунвай хкягъуниз тугьмет атана: агъада авай шей патал вине авайди къерехда тун, адетдин шей патал пишкеш кьабул тавун, кьетIенди вердишзавайдал дегишарун.
Им кардин асул дибрик хкIазвай вахт я. Ихтилат дуьньядин затI къадагъа авуникай физвач, физвай рехъ, пад квахьуникай физва – инсанди са кар ийидайла сифтедай вири кIвалахдин са тайин пай хьун лазим тир кьадар, ахпа ада вичиз бес тирдай гьисабиз гатIумзава.
И асул фикир чакай гьар садаз талукь я. Гьар йикъан уьмуьрда чна гьамиша гьахьтин хкягъунар ийизва: метлебдин ва къулайвилин арада, са тIимил къуват эцигна кIанзавай кардин ва регьятдиз жезвай кардин арада, виниз акъудзавай затIунин ва гьакI рази ийизвай кардин арада. Лап гзаф вахтара инсанди «писди» ваъ, «тIимилди» хкязава ва адалай гзаф герекни туш лугьуз, вич инанмишарзава.
Амма руьгьдин къайдади къейд ийизва: Аллагьдиз ﷻ куьлуь ва агъада авайди ваъ, вине авай ва лайихлу крар кIанзавайди я. «Са жуьреда» ийизвай крар ваъ, чпе михьи ният, физвай пад ва тамамвилихъ агакьунин чалишмишвал авайбур. Ина винизвал иердиз къалуруна ваъ, мураддин ерида ва рикIин сидкьидай тир зегьметда ава.
Месэла инсан и дуьньяда яшамиш хьуна ва адан няметар ишлемишуна авач. Месэла а вахтунда арадал къвезва хьи, дуьньядин няметар мураддив агакьун патал ишлемишзавай алатар тахьана, гьа дуьньядин няметар къазанмишун мурад хьайила; вахтунал тир шейэри важиблубур чуькьвена арадай акъуддайла; инсанди вичин хушуналди чалишмишвал тийидайла ва а гьалдихъ вердиш хьайила.
Шаир аль-Мутанаббиди себеб авачиз лагьанач: «Заз инсанрин нукьсанрин арада а ксарин нукьсандилай чIехиди акунач хьи, нелай тамамвилихъ агакьиз алакьзаватIа, амма адахъ чалишмиш жезвачтIа».
И нукьсан – мумкинвилер тахьуна авач, ам вичин хушуналди вини дережадин кар къулай кар патал кьабул тавуна ава. Гьа идакай арифдар асул фикирди игьтиятлу ийизва: кукIушдихъ физвай рехъ ачухзамай кьван вини дережадинди лап усалдал дегишар тавун.
