Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдебар
эвел алатай нумрада
- Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет авунин эдеб вилив хуьнай гьисабзава са кар ийидани ва я ийидачни лугьуз шаклу хьайи дуьшуьшда истихарадин капI авун. Арифдаррикай сада лагьана хьи, истихара авурди лап хъсанди авачиз амукьдач. Аллагьдин Расулди ﷺ вичин асгьабриз Къуръан хьиз истихарани чирзавай. Истихара гьикI ийидатIа Шариатдин ктабра кхьенва.
- Аллагь Тааладиз гьуьрмет тавун яз гьисабзава лукIра гьамиша гунагь тикрарун. Гунагь авурдалай кьулухъ гьасятда туба авун лазим я. Гьатта лукIра суткада пудкъанни цIуд сеферда туба чIуриз хьайитIани, ада пудкъанни цIусад лагьай сефердани туба авуна кIанда.
Гьадисда лугьузва: «Гунагьдикай туба авурди гьич гунагь тавурдаз ухшар я» (Ибн Мажагь).
ЛукIра гунагь ийизва, амма ада туба авун лазим я, амма ада акI тийиз хьайитIа, ам Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет авунин эдеб чIурайдай гьисабзава.
- ГьакIни Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб бегьемарун яз гьисабзава Пак Къуръан кIан хьун. Ам кIелун лазим я, адаз гьуьрмет авун, ам кIелдайла кIанивилелди ва ашкъилувилелди адаз яб гун, вуна адаз яб гузвайди агъзур лагьай сефер яз хьайитIани, мумкинвилиз килигна адан истемишунрихъ галаз кьурвал крар ийиз ва яшамиш жез, алахъун, адан аламатдин манадикай фикир авун, ам гьуьрметдивди ва кIвачел акъвазна гъиле кьун, адаз темен гун. Къуръандин винел са затIни эцигна виже къведач, ам дуьз кIелиз алахъна кIанда, гьакI масабурузни чирна кIанда, дастамаз гвачиз ам гъиле кьуна кIелна виже къведач. Къуръан – им Аллагьдин ﷻ келимаяр, Адан атрибут (сифет) я. Гьавиляй Къуръан кIан хьун – им Адан атрибут кIан хьун я, Халикьдин ﷻ атрибут кIан хьун лагьайтIа, Аллагь ﷻ вич кIан хьун лагьай чIал я.
- Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб бегьемарунай гьисабзава иман гъанвай касди Аллагьдиз ﷻ вич гьамиша аквазвайди аннамишун, ада хъсан кар ийидайлани ва пис кар ийидайлани ва вири крарикай хабар авайди.
Къуръанда лугьузва (мана): «Куьн гьина аваз хьайитIани, Аллагь квехъ гала» (57:4). Яни Ам чахъ галаз Вичин вири чир хьуналди ва къудратдалди ава.
- Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухунай гьисабзава Аллагь ﷻ рази жедай, амма инсанар ажугълу ийидай кар авун. Аллагь Тааладин разивал гьамиша вине кьун лазим я. Аллагьдиз ﷻ гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухунай гьисабзава гьакIни Аллагьдин ﷻ ажугъ арадал гъизвай, амма инсанар рази ийизвай кар тавун. Гьадисда лагьанва: «Аллагьдин ﷻ разивал патал халкьдиз ажугъ гъизвай са кар ни авуртIани, Аллагь Таала адалай рази жеда ва инсанарни адалай рази жедайвал ийида. ГьакIни ни инсанрин разивал патал Аллагьдиз ﷻ ажугъ гъидай са кар авуртIа, Аллагь Тааладиз адакай хъел къведа ва инсанризни адакай хъел къведайвал ийида» (Ибн Гьаббан). Инсанри адетриз килигна (мехъеррик, инсан кьейила ва икI мад), гзаф вахтара, инсанриз кIандайвал авун патал, Аллагь Таала ажугълу ийидай крар ийизва.
- Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухунай гьисабзава гьадисда лагьанвайвал авун: «Вуна Адаз ибадат ая, на лугьуди Ам ваз аквазва, гьатта ваз Ам такваз хьайитIани, Адаз, шаксуз, вун аквазва» (Муслим). Ихьтин тегьерда ибадат авуниз игьсан (рикIин сидкьивал) лугьузва. Игьсандин манадив кьурвал инсан суфизмди тербияламишзава («Фатгьу-ль-Мубин», 41-чин).
- Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб вилив хуьнай гьакIни гьисабзава Аллагьдиз ﷻ ибадат авун ва Адаз яб гун анжах Адан разивал патал, уьмуьрда вичин асул кар алай буржи Адан эмирар тамамарун гьисабиз, Жегьеннемдикай къутармиш хьун ва я Женнетдин няметар къазанмишун ваъ. Мусурмандиз Женнет кIан хьана, аниз физ алахъна кIанда ва Жегьеннемдихъай кичIе хьана кIанда. Ни вичиз Женнет кIанзавач ва Жегьеннемдихъай кичIезвач лугьузватIа, адакай имансуз жезва, вучиз лагьайтIа Аллагьди ﷻ чаз Женнет къазанмишунин умуд гана ва Жегьеннемдикай игьтият авун эмирна. Амма Аллагьдиз ﷻ ибадат ийидайла, чна Аллагь – Пачагь ва чун Адан лукIар тирди, ва къуллугъ, муьтIуьгъвал – им лукIран буржи тирди аннамишна кIанда. Аллагь ﷻ кIанивиляй, Адан разивал къазанмишун патал Адаз къуллугъ авун лазим я. Ни Аллагьдиз ﷻ Женнет къазанмишун патал ва Жегьеннемдихъай кичIела къуллугъ ийизватIа, ам эгер бубади пул гуз хьайитIа, яб гудай, эгер тагайтIа – адан истемишунар тамамар тийидай терс хциз ухшар я.
- Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдебда виридалайни кьилинди – гьамиша Ам рикIе хуьн я. И кардиз тIарикъатдин (суфизмдин) рекьиз гьахьуни ва винидихъ лагьай Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин вири шартIар вилив хуьни куьмек гуда.
Са гафуналди, чаз Къуръанди ва гьадисри тамамарун эмирзавай крар кьиле тухун ва абуру къадагъа ийизвай вири крар тун – гьа им Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб я. Аксина, Къуръанди ва гьадисри къадагъа ийизвай крар авун ва абуру истемишзавай крар тавун – Аллагь Тааладиз гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухун тавун я. Къуй Аллагьди ﷻ чаз виридаз Вичин вилик эдебдин къайдаяр тамамдиз кьиле тухуз куьмек гурай. Амин!
