Регьимлувилин важиблувиликай
Регьим вуч я ва инсанрин гьихьтин крара ам дуьздал акъатзава? Исятда авай дуьнья чIехи еришралди вилик физва, технологийри чакай гьар садан уьмуьр кьезиларна. Дуланажагъдин няметрихъ калтугиз чаз масабурун четинвилер, месэлаяр ахквазмач. Вучиз регьимдин паталай чна къайгъусузвал хкязава? Аквадай гьалда, чакай гьар сада виче авай къайгъусузвилин лишанриз фикир гана жеди. Ам гьинай атана? Амачир регьим чна гьикI хкида?
Регьимлувал гьамиша россиянвийрин галудиз тежер кьетIенвал тир. Урусрин гзаф савдагарри ва карханайрин иесийри куьмек гунин центраяр ва азарханаяр ачухдай. Хъсан крар патал цIуд, виш агъзурар ва гьатта миллионралди манатар садакьа яз гузвай.
Дяве, жазаяр гун (репрессии), инкъилабдилай кьулухъ девир – и вахтунда регьимлувилин важиблувал квахьна. Исятда и михьи ери цIийи хъувунихъ чун гьич садрани хьиз муьгьтеж я!
Къе чаз хазвай аялрин тIимилкьадар, лап гзаф кьадар етимар ва ялгъуз тир кьуьзуьбур, чкIизвай хизанар, бейгьушардай затIар ишлемишзай инсанар ва саки виртуальный дуьньяда яшамиш жезвай жегьилар аквазва. Ихьтин жезвай крариз чна фикир тагана тун лазим туш. Чун вири са уьлкведа яшамиш жезва ва чаз виридаз са гележег ава.
Анжах чи виридан къуватар сад авуналди чавай миллет яваш-явашди агъуз аватун акъвазариз жеда. Халкь сад хьуна чIехи къуват ава. Чи виридан мурад патал – амачир регьимлувал хкун - чун сад хьана кIанда. Халис мусурманар гьамиша тежер хьтин сад хьуналди ва вини дережадин ахлакьдин ерийралди тафаватлу тир. Гьахьняй анжах Исламдивай вири сад ийиз ва регьимлувал мад цIийи хъийиз жеда.
Мусурманар патал регьимлувал диндин тежрибадин виридалайни важиблу паярикай сад я. Мусурманар гьамиша гьазур я гьи инсандиз хьайитIани, адан миллетдилай ва диндилай аслу тушиз, куьмек гуз. Исламдин тарих акьалтIай кесибрихъ ва лукIарихъ галаз регьимлу хьунилай арадал атана.
Абу Бакра сифтебурукай сад яз Ислам кьабулна ва вичин вири пул есирда авай лукIар пул гана азад авун патал харжна. Ада пул гана къахчур ва азад авур лукIарин жергеда Билал , Амир ибн Фухейра, Зунейра, Умм Убейс ва масабур авай.
Чи Мугьаммад Пайгъамбардин хъсанвал ва регьимлувал себеб яз гзаф инсанри Ислам кьабулна. Вири инсанрихъ галаз юмшагъвал авун, инсандин яшдилай аслу тушиз низ хьайитIани гьуьрмет авун ва куьмек гун, тежер хьтин регьимлувал авун Пайгъамбар авай вири чкайра гегьенш жезвай. Идакай гзаф гьадисра лагьанва.
Дугъриданни, чи Мугьаммад Пайгъамбар - вини дережадин регьимлувилин чешне я. Анас ибн Малика ахъайзавай: «Заз зи уьмуьрда чи Пайгъамбардилай гзаф инсанрин язух къведай ва абуруз регьим ийидай кас акунач».
Адан гьа и юмшагъвиле ва регьимлувиле – Аллагьди инсанда халкьнавай ва чна жуван Халикьдиз мукьва хьун патал абуралди жув тербияламишна кIанзавай виридалайни хъсан ерийрин чан алай шикил ава.
Регьимлувал гъвечIи крарилай башламишзава
Эгер куь аялдиз гъвечIи вахар ва стхаяр аватIа, ам абурухъ гелкъуьн патал желб ийиз алахъ. Хайи чIехи дидейризни ва чIехи бубайризни куьмек гун чарасуз я. Яшлу къуншидиз куьмек гун, къари рекьин муькуь патаз акъудун, алукьай инсандиз къарагъиз куьмек гун – ибур вири куьлуь-шуьлуьяр хьиз аквазва, амма абурукай регьимлувилин тербия арадал къвезва.
Жуван аялдиз ам къугъвазвай затIарин са пай абурухъ муьгьтежбуруз гун теклиф ая – белки бязи аялрин диде-бубайривай чпин аялриз багьа къугъвадай затIар къачуз жезвач жеди. Анжах гудайла, квез гадариз кIанзавайбур ваъ, хъсан къугъварганар (игрушки) це.
Маса инсанриз куьмек гудайла аялриз чарадан тIал ва шадвал аквазва. Абуру аннамишзава хьи, абурун крар маса инсанрин шадвал патал себеб хьанвайди. Гьахьтин вахтунда ада авунвай кар квез бегенмиш хьанвайди къалура, ам гьихьтин хъсанвал ятIа, адаз ахъая.
Аялдини, куьне адаз куьмек гузвайди ва куьн адан крарал шад тирди гьиссиз, жезмай кьван мукьвал-мукьвал хъсан крар ийида.
Аялдиз чир хьун лазим я хьи, хъсан крар ва регьимлу амалар инсанри тариф авун патал ваъ, Аллагь Тааладин разивал къазанмишун патал авуна кIанзавайди.
ГъвечIи чIавалай аялра регьимлувал тербияламиша. Куьнени и асуллу ери къалуриз ва чIехи жезвай несилдиз чешне жез рикIелай ракъурмир. Эгер чакай гьар сада виче регьимлувал ачухайтIа ва ам маса инсанриз авуртIа, чи жемят ахлакьдин жигьетдай кьакьан дережада жеда.
АДЕЛИНА ХЕГАЙ
