Жуван алвер зарар гудайди ийимир!
Чи девирда алверчийриз ва муьштерийриз куьмекдиз электронный терезар ва гзаф маса гаджетар атанва. Амма таб анжах заланвиле чуьнуьх хьун мумкин яни кьван?
Лугьузвайвал, мукъаят хьухь! КIвал, багьа шейэр, машинар, техника къачудайлани алдатмишун мумкин я. Багьа метягьдикай вуч лугьуда кьван, эгер гьакIан парталар ва электроникани кваз абурук кимивилер квани, квачни жува дикъетдивди ахтармишун лазим тирла. Бязи фабрикайра ва заводра метягь акъудун ужуз акъваздайвал, адак инсандин бедендиз хийир авачир жуьреба-жуьре алава шейэр акадарзава. Инал меслят ийиз жеда хьи, метягь къачудайла лупадикай хийир къачуна дикъетдалди адак квай затIар кIелун герек къведа.
Са сеферда Аллагьдин Расулди ﷺ къуьл авай шешелдал гъил яргъи авуна, къачуз кIанзавай къуьл гьихьтинди ятIа килигун патал. Амма шешелда авай къуьл ламуди яз хьана. Пайгъамбарди ﷺ а кардин себебдикай хабар кьурла, алверчиди, къуьл марфади кьежирна, лагьана. А чIавуз Пайгъамбарди ﷺ жузуна: «Бес вучиз вуна кьеженвай къуьл винел эцигзавач? Адалай кьулухъ алава хъувуна: «Ни чун алдатмишзаватIа, ам чакай туш» (Муслим). Маса гьадисда лагьанва: «Нагагь инсанди са затI адан нукьсанар чуьнуьхна маса гайитIа, ам Аллагь Тааладин ажугъдик жеда ва малаикри адаз гьамиша лянет гъида» (Ибн Мажагь).
Пак Къуръанда лагьанва (баяндин мана): «Терезрал алдатмишзавайбуруз бедбахтвал я. Масабурувай къачудайла тамамвилелди истемишзавай, амма чпи масабуруз алцумдайла, абуруз зарар гузвайбуруз. Абуру фикирзавач жал, ЧIехи югъ патал абурал чан хкидайди (ва вири крарай гьахъ-гьисаб авуна кIан жедайди)?!» («Аль-МутIаффифин» сурадин 1-5-аятар). Метягьдикай лугьудайла адан лайихлувилерикай лагьайтIа жеда, амма адаз авачир ерияр лугьун гьич виже текъвер кар я. Иллаки тапан кьин кьун пислемишзава. Гьадисда лугьузва: «Тапан кьин кьуни метягь маса гуниз куьмек гун мумкин я, амма берекатдикай магьрум ийизва» (Аль-Бухари, Муслим).
Алвердал машгъул тир ва я маса кIвалах ийизвай инсандин ният михьиди ва хъсанди хьун лазим я, иллаки эгер ихтилат адан хизандин агьваллувиликай физватIа. Алверчидин ният Аллагь Таалади хиве тунвай жемятдин ферз – фарз аль-кифая – тамамарун хьана кIанда. Нагагь вири инсанри алвер ийидач лагьайтIа, ида жемят телеф хьунал гъида.
Къенин юкъуз базаррал ва туьквенра алвер авун лап машгьур хьанва. Гьавиляй гьар са алверчи ва гьар са муьштери алвердин кар алай шартIарикай хабардар хьун лазим я. Жуван алвер эхират патал зарар авайди ийимир! Алвердин бинеяр чир тавуна адал машгъул жезвай инсан гунагьдик акатунин хатавал ава, ва а кар аннамиш тавуна гьарам кIвалахар авун ва файдачивилел машгъул хьун мумкин я.
Алай девирдин дуьньяда дуьзвилелди алвер авунин месэла къвердавай важиблуди жезва. И карди неинки гьасилзавайбурун ва маса къачузвайбурун рафтарвилер фикирдиз гъизва, гьакI жемятдин адалатлувилин, дурумлувилин ва ишлемишунин эдебрин месэлайрихъни хкIазва.
Къуй Аллагьди ﷻ алвердин эдебдин къайдаяр кьиле тухуз куьмек гурай, квехъ агалкьунар хьурай! Амин.
