Диде-буба кьуьзуь хьайила…
Са кьадар яшлу диде-бубаяр – аял чIавуз чаз тамам са дуьнья тир гьа дидени буба я. Чаз гьамиша абурун патав жез кIанзавай. Чаз абур рекьиз кичIезвай.
Диде-бубадихъ галаз жезвай чи рахунар гьамиша несилрин рахунар тир. Амма а кардин гъавурда чун анжах гила акьазва. ГьакIни диде-бубадихъ галаз хъсандиз рахуни сабур истемишзава, бязи дуьшуьшра тIимил тушир.
Амма нетижа сабур авуник ква: чими рафтарвилер, чи аялриз менфятлу чешне ва, эхирки, диде-бубдихъ галаз хъсандиз туькIвейвиляй Аллагьди ﷻ гуда лагьанвай пишкеш.
Хъсан рафтарвилерин замин
Амма аял чIавуз диде-бубайри авур хирерилай гьикI элячIда? Эгер буба ва я диде зегьерламиш хьанвай инсан яз хьайитIа вуч ийида? Гьайиф хьи, лап кичIе жедай сагъсуз хизанар ва лап бахтсуз аялар ава. Амма, рази хьухь, абур сагъсуз, адетдилай къецез акъатнавай дуьшуьшар я, абур гзаф хьунухь мумкин туш.
ЧIехи пай инсанар – адетдин диде-бубайрин адетдин аялар я. Шукур хьуй Аллагьдиз ﷻ, чIехи хьайила, абур чпин диде-бубайри авур гъалатIрай абурукай хъел кьан тийиз алахъзава. Гила чпин аялриз тербия гудайла абур чебни гъалатI хьун мумкин я хьи.
Та чун чIехи жезмай кьван, вири крар кьиле тухузвайбур чи диде-бубаяр тирдахъ чун вердиш жезва. ЧIехи хьайила ва абурувай чара хьайила, чаз абур аял чIавуз гьихьтинбур яз чизватIа, гьа къамат рикIел хуьн давам жезва. Чи рикIел хкунрилай аслу тушиз, дидени буба ана гьамиша жегьилар я.
Амма вахтуни вири дегишарзава. Ингье диде-бубадин къекъуьнар заланбур, зигьин ихтибар ийиз тежерди хьанва. Амма гьакI вердиш хьанвайвал, чи вилик саки кьуьзуь инсанар квайди чна фагьумзавач. Аквадай гьалда, им четин кар я – чи уьмуьрдин виридалайни чIехи инсанар чаз мад даях туширди аннамишун. Гила абур чахъ гзаф муьгьтеж я…
Эгер чавай чи диде-бубайрин яшдихъ галаз алакъалу тир дегишвилер кьабулиз ва хьайи гъалатIрилай гъил къачуз хьайитIа, чи арада разивал мягькем жеда. Им чазни абурузни уьмуьрдин даях я.
Менфятлу алакъайрин къайдаяр
Лап кьуьзуь диде-бубайрихъ галаз рахадайла, абурун бязи кьетIенвилер фикирда кьун хийирлу я. Месела:
1. Аставал
Гила диде-бубаяр аставилелди юзазва ва фикирзава. Нагагь куьн абурухъ галаз духтурдин патав ва я са маса чкадиз физ хьайитIа, куьне гзаф вахт серф жедайди фикирда кьуна кIанда.
ГьакIни абурухъ галаз рахадайлани са тегьерда рахун лазим я. Кар неинки абуруз пис ван атуна ава, гьакIни фад-фад рахадайла абуруз гафарин мана кьатIуз четин жезва.
2. Гьа са суалар тикрар
хъувун
Дидедини бубади чи кефиник хкIурун патал туш чавай мад хабар кьан хъийизвайди, мумкин я, фикирдин чкIайвиляй я жеди. Жаваб секиндиз гун лазим я, кIантIа са шумудра тикрар хъувуртIани.
Гьа кар талукь я диде-бубайриз тикрар ийиз кIандай уьмуьрдин вакъиайризни. Абурун гаф атIун герек туш, къуй рикIел хкурай.
3. Жезвай крарикай чир
жез кIан хьун
Ина вуч лугьудатIа, вуч лугьудачтIа, чара авуна кIанда. Им кваз такьун туш, им диде-буба чпивай куьмек гуз тежедай месэлайра къалабулухрикай хуьн я.
Амма гьич са затIни ахъай тавунни хъсан туш. Аялар, яни чун ва куьн – им абурун гилан уьмуьр ацIурзавай кьилин ксар я хьи. Гьавиляй диде-бубайрихъ галаз гьатта куь гъвечIи гъалибвилерикайни ихтилат ая.
4. Чпин тежрибадикай
чириз алахъун
Беден зайиф жезватIани, чи бубайрини дидейри чпин уьмуьрдин чIехи тежриба хуьзва. Идал абурун кIанивални алава хъия. И чIавуз абуруз чаз куьмек гуз кIанзавайди чир жеда ва чпин чирвилералди куьмекни гузвайди. Чна абуруз дикъет гуни абурук генани руьгь кутазва.
Куьне тIалаб тавур меслят гайила, гьакI разивал къалура.
Эхиримжидини. Куь диде-бубайрин нукьсанрикай ва къарибвилерикай инсанриз ахъаймир – я вилик хьайи, я гилан. Абурун намус хуьх. АкI хьайила – жуван намусни.
