Аллагь Таала кIан хьунин важиблувал
Бязибуру фикирзавайвал, Аллагь Таала кIан хьун Адан буйругъур кьилиз акъудунал ва Адаз ибадатар авунал куьтягь жезва. Адахъ суьрет авач, чаз Ам аквазвач, Адан ван къвезвач, чаз Ам гьикI кIан жеда лугьуз тестикьарзавайбурни ава.
Эгер Къуръандихъ ва гьадисрихъ элкъвена хьайитIа, анай чаз аквазва хьи, Аллагь Тааладиз Вичин лукIар кIанзава ва лукIаризни Ам кIанзава. Месела, Къуръанда лугьузва (мана): «Аллагьдизни гьабур кIан я, гьабурузни Аллагь кIан жеда» («Аль-Маида» сура, 54 - аят).
«...Инанмиш ксариз Сад тир Аллагь кIан я ва гьамиша Адаз муьтIуьгъ жезва...» («Аль-Бакъара» сура, 165 - аят).
Аллагь ﷻ ва Адан Пайгъамбар ﷺ кIан хьун имандин бине тирди хабар ганва чаз Аллагьдин Пайгъамбарди ﷺ. «Я Аллагьдин Пайгъамбар ﷺ, иман вуч затI я?» - хабар кьуна Абу-Разим аль-Укъайлиди. «Иман – им Аллагь ва Адан Пайгъамбар ﷺ кIан хьун я, им амай кIанивилерилай вине я», - жаваб гана Пайгъамбарди ﷺ. «Амай затIарилай виридалай гзаф Аллагь ﷻ ва Адан Пайгъамбар ﷺ кIан жедалди куьн инанмиш жедач», - лугьузва маса гьадисда.
Аллагьдин Пайгъамбардиз ﷺ хипен хам галчукнавай Мусъаб ибн Умайр акуна. Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «И касдиз килиг, адан рикIе Аллагьди ﷻ нур тунва. Заз ам вичин диде-бубадихъ галаз яшамиш жезвай чIавуз акурди тир, ада хъсанди незвай, хъсанди хъвазвай ва хъсанди алукIзавай. Гуьгъуьнлай Аллагь ﷻ ва Пайгъамбар ﷺ кIан хьуни ам и квез аквазвай гьалдал гъана».
Мусъаб ибн Умайр агьваллу хизанда яшамиш жезвай, диде-бубади вири патарихъай адаз кIандайвал ийизвай. Ада диде-бубадин дин туна Ислам кьабулай чIавуз, абуру ам кIваляй чукурна. Аллагь ﷻ ва Адан Пайгъамбар ﷺ гзаф кIанивиляй, ада гьалтзавай четинвилериз фикир гузвачир. Ам Угьуддал хьайи женгера Аллагьдин Пайгъамбар ﷺ къутармишна, вич рагьметдиз фена.
Къуръанди ва гьадисри инанмиш тир лукIариз Аллагь Таала кIанзавайдакай ачухдаказ тестикьарзавайди аквазва. ЛукIраз гьикьван Аллагь ﷻ кIан хьайитIа, гьакьван ам Адаз муьтIуьгъ жеда. Чаз Ам аквазвач ва я ван жезвач, Ам гьикI кIан жеда кьван лугьун дуьз туш. Гьиссерин органралди кьатIиз, кIан жез ва я кеф хкудзавай ксар агъуз дережадинбур я. Михьи рикI авай акьуллу ксари гьиссерин хушвилиз кьетIен фикир гудач. А ксари къецепатан кIанивилелай къенепатан кIанивилиз къимет гуда. Месела, Пайгъамбардин ﷺ женгинин юлдашар, имамар, авлияяр, шейхер, гьатта абурун арада абурдиз гуьрчег туширбур аватIани, чаз абур гзаф кIан я. Чаз абур чпин руьгьдин гуьрчегвиляй, гьахълувиляй, сабурлувиляй, Аллагьдихъай ﷻ кичIе тирвиляй, масабуруз хийир гунай ва маса хъсан ерийриз килигна кIан я.
Аллагь Таалади инсандиз кIан хьунин са шумуд себеб халкьнава.
Сад лагьайди, инсандиз вичиз вич кIан хьун. Месела, инсандиз вичин уьмуьр, тIуьн-хъун, беден кIан я ва сагълам жез кIан я.
Кьвед лагьайди, инсандиз вичиз хъсанвал авур кас кIан хьун. Абу-Нуаймалай, Байгьакъидилай ва Ибн Жавзидилай атанвай гьадисда лугьузва: «РикIер чпел регьимлу тирбур кIан хьун патал халкьнавайди я».
Пуд лагьайди, жуваз тавуртIани, амай вири инсанриз хъсанвилер ийизвайбур кIан хьун. Месела, чавай яргъа, дуьньядин са маса кьиле жумартлу, инсанриз хъсанвилер ийизвай, абуруз хийир гузвай са кас авайдан ван хьайила, гьатта адан хъсанвилер чав агакьзавачтIани, чаз а кас кIан жезва.
Кьуд лагьайди, Аллагь Таалади инсанда гуьрчегвал кIан хьун тунва. Гуьрчегвал кьве жуьре ава: къецепатан, вилериз аквазвайди ва къенепатан - руьгьдинди. Инсандиз кьве жуьредин гуьрчегвални хуш я ва кьведакайни лезет хкудзава. Амма акьуллу, михьи рикI авай ксари къецепатан гуьрчегвилелай къенепатан гуьрчегвилиз къимет гузва.
Винидихъ лагьай гафариз фикир гайила, чавай веревирд ийиз жеда - анжах Аллагь Таала гьакъикъи кIан хьуниз лайихлу тирдаз вичин себебар ава.
Гьакъикъидаказ кIан хьуниз вуж лайихлу ятIа килигин.
Инсандиз вичин гьакъикъатдилай Аллагь ﷻ гзаф кIан хьана кIанда, гьикI лагьайтIа адан гьакъикъат ва амай затIар вири Аллагьди ﷻ халкьнава. Инсандин гьакъикъат Аллагь Тааладилай аслу я. Аллагьдин ﷻ гьакъикъат лагьайтIа, гьич са куьнилайни аслу туш. И себебдиз килигна, инсандиз Аллагь ﷻ кIан тахьана жедач, гьикI лагьайтIа инсан Ада халкьнава ва инсандин гьакъикъатдин гьамишалугъвал Адалай аслу я.
Инсандиз вичиз гьуьрметзавай кас кIан хьунин себеб. Гьакъикъатда, кIан хьуниз анжах Аллагь Таала лайихлу я, гьикI лагьайтIа инсан хана рекьидалди гьар са декьикьада Аллагьди ﷻ адаз аквадай ва таквадай, кьилди вич ва гьакI вири патални няметар гузва. Ни гьихьтин хъсанвал авуртIани, ам Аллагьдин ﷻ патай я, гьикI лагьайтIа гьа хъсанвал ва гьам ийизвай инсанар Аллагьди ﷻ халкьнава.
Вири инсанар патал регьимлу ва абуруз хъсанвилер ийизвай кас кIан хьун. Гьа инални гьакъикъатда кIан хьуниз лайихлуди Аллагь Таала я, вучиз лагьайтIа вири инсанри санал гузвай хийир ва ийизвай хъсанвилер Аллагьдин ﷻ няметрихъ галаз гекъигайла, гьуьле авай са стIал хьиз жезва. Гьакъикъатда, хъсанвилер инсанрилай къвезвайбур туш, вучиз лагьайтIа гьа хъсанвилер ва абур ийизвай ксар вири Аллагьди ﷻ халкьнава, ва Ада абурув хъсанвилер ийизни тазва. Гьаниз килигна, и себебдалди Аллагь ﷻ кIан хьуниз лайихлу я. Пайгъамбарар, малаикар, имамар, маса алимар чаз кIан жезвайди, абуруз амайбурулай гзаф Аллагьдикай ﷻ чирвилер ва амай ксар дуьз рекьел гъидай алакьунар авайвиляй я. Абур чIуру гьиссерикай, чIуру ерийрикай михьи я, абурухъ хъсан ерияр ава.
Виридалайни тамам ксариз Аллагьди ﷻ ганвай ерияр гила Аллагь Тааладиз хас тир михьивилихъ, зурбавилихъ ва чирвилерихъ галаз гекъигин.
Малаикриз, пайгъамбарриз, алимриз, авлияйриз ва амай вири ксариз санлай вири чинерризни ганвай чирвилер Аллагьдин ﷻ чирвилерихъ галаз гекъигайла, гьакъикъи туширбур я. Къуръанда кхьенвайвал, эгер вири гьуьлер рангуниз элкъвейтIа ва вири тарарикай къелемар хьайитIани ва гьабурун куьмекдалди Аллагь Тааладин чирвилер кхьиз башламишайтIа, рангни куьтягь жеда, къелемарни кьурада, амма Аллагьдин ﷻ чирвилер кхьена куьтягь жедач, вучиз лагьайтIа абуруз кьадар авач. ГьакI хьайила, гьакъикъатда чирвилерай кIан хьуниз лайихлуди тек тир Аллагь ﷻ я.
Инсанрин алакьунрикай рахайтIа, абур Аллагьдин ﷻ алакьунрихъ, зурбавилихъ галаз гекъигайла, гьакъикъи туширбу я. Гьакъикъатда, зурбавал анжах Аллагь Тааладихъ ава, амма халкь авунвай затIарихъ авайди Аллагьди ﷻ ганвай зурбавал я, Адавай ам гьи вахтуна хьайитIани къахчуз жеда. Зурбавал маса жуьреда къачуз жедайди туш, ам анжах Аллагьдин ﷻ патай я. Яни зурбавиликай рахайтIа, кIанивилиз лайихлуди анжах Аллагь Таала я.
Гьакъикъи гуьрчегвал, тамамвал, чирвилер ва зурбавал - ибур Аллагь Тааладин лишанар я, абур анжах Адаз хас я. Гьакъикъатда, кIанивилиз лайхлуди Гьам я.
Им гьуьрметлу Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ, маса пайгъамбарар, авлияяр, малаикар ва маса хъсан ксар кIан жемир лагьай чIал туш. Абур кIан хьана кIанда, вучиз лагьайтIа абур Аллагьдиз ﷻ кIан я.
Са тIимил хьайитIани Аллагь ﷻ кIанивилиз шак гъизвай кас мусурман туш, гьикI лагьайтIа мусурмандин диндин дережа Аллагь ﷻ кIан хьунин дережадилай аслу я. ГьакI хьайила, чаз жезмай кьван Аллагь Таала кIан хьана кIанда.
Кlанивал гьикl кlеви ийида?
Аллагь Таала кIан хьун артухарун патал, сад лагьайди, рикI дуьньядин крарин кIанивиликай михьи авуна кIанда. Имам аш-Шафииди лагьана: «Вичиз Аллагь ﷻ ва и дуьнья кIанзава лугьузвай касди тапарарзава». Им дуьньядин крар гадара лагьай чIал туш. Им дуьньядин няметар хьуналди шад жемир ва тахьуналди пашман жемир лагьай чIал я. Чи фикирда гьамиша дуьньядин крар хьана кIандач. Аллагьдиз ﷻ ибадат авуниз зиян тагана, Шариатдин шартIар кьиле тухвана, масабуруз зиян тагана, Аллагьдик ﷻ умуд кутуна, михьи ниятдалди дуьньядин крарал инсандин гъилер ва беден машгъул хьурай.
Гьамиша дуьньядин крарал машгъул рикIе Аллагьдиз ﷻ чка амукьдач. «Аллагьди инсандиз кьве рикI халкьнавач», - лугьузва Къуръанда. Аллагьдин чIехивал, тамамвал, зурбавал ва маса ерияр чир хьайи касдиз Ам кIан тахьана акъвазиз жедач. Халкь авунвай затIар чир хьайила, чаз Халикьни ﷻ чир жезва, Халикь ﷻ чир хьайила, чаз Ам кIан жезва.
Дуьнья ахтармишиз ва гьикI хьайитIани Аллагь ﷻ авач лугьуз тестикьарзавай ксар кьве сеферда авам ксар я. Сад лагьай авамвал Аллагь ﷻ чир тахьун я, кьвед лагьайди – чпиз Аллагь ﷻ чир тахьайвиляй, Ам авач лугьун. Халикь ﷻ авайди тестикьарзавай делилар гьа инсанда виче агъзурралди ава.
Къуръанда лагьанва (мана): «Чирвилер авайбур патал гьа чилин винелни, гьа чпени лишанар ава.
Квез абур аквазвачни мегер?»
«Аллагьди халкьнавай затIариз фикир це», - лагьана Пайгъамбарди ﷺ. «Са йисуз ийизвай ибадатрилай са сятина ийизвай фикирар хъсан я», - лагьана мадни Пайгъамбарди ﷺ. Гьикьван чна гзаф фикирар авуртIа, гьакьван чаз Аллагь ﷻ гзаф чир жеда. Ам чаз гьикьван гзаф чир хьайитIа, гьакьван гзаф кIан жеда. Гьикьван гзаф кIан хьайитIа, гьакьван Ада къалурнавай рекье аваз фида. Чун гьикьван Ада къалурнавай рекьел хьайитIа, гьакьван кьве дуьньядани бахтлу жеда.
Аллагь ﷻ кIан хьун артухарунин мад са жуьре ава – гьамиша Адан няметар ва регьим рикIел гъун. Чаз регьим ийизвай ва няметар гузвай кас чаз кIан жезва, гьикьван чаз хъсанвилер авуртIа, гьакьван кIан жезва. ГьакI хьайила, Аллагьдин ﷻ кьадар авачир кьван няметрикай фикирна кIанда.
«Аллагь кIан хьухь, Ам квез няметар гузвайди я», - лугьузва гьадисда (Тирмизи).
Аллагьдин ﷻ няметриз кьадар авач: абур цавайни къвеза, чиляйни къвезва, абур гьа чи къенени ава.
Аллагь ﷻ кIан хьун артухурзавай мад са жуьре – мукьвал-мукьвал Ам рикIел гъун я. Эгер са нин ятIани зурбавиликай, лайихлувилерикай мукьвал-мукьвал рикIел гъиз хьайитIа, гьатта абур чав агакь тийиз хьайитIани, чаз а кас чарасуз кIан жеда.
Аллагь ﷻ кIан хьун артухарунин мад са жуьре – Пайгъамбардиз ﷺ мукьвал-мукьвал салаватар кIелун, адан уьмуьр чирун я. Инсанрив Аллагьдин ﷻ зурбавиликай чирвилер, Адан гуьрчег ерияр, тIварар агакьарнавайди, инсанриз Аллагьдиз ﷻ ибадат йииз чирнавайди Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ тушни мегер?
Аллагь ﷻ кIан хьун артухарунин мад са жуьре – а кIанивал артух хьун патал ийизвай дуьа я. «Я зи Аллагь ﷻ, заз амай затIарилай гзаф Вун кIанара», - лугьудай гьамиша Пайгъамбарди ﷺ.
Аллагь ﷻ кlан хьунин бязи лишанар
Аллагьдихъ ﷻ галаз гуьруьшмиш жез чалишмиш хьун. Жуваз кIани касдихъ галаз гуьруьшмиш жез кIан тахьана жедайди туш. Пайгъамбардин ﷺ женгинин юлдашар рекьидайла, абуруз шад жезвай. Фадамаз Аллагьдихъ ﷻ галаз гуьруьшмиш жедайвал, шагьидвиле рекьиник умуд кваз, абуру гъазаватда иштиракиз гьерекатдай.
Аллагьдиз ﷻ кIани затIар кIан хьун ва такIан затIар жувазни такIан хьун. Аллагьди ﷻ гьалал авунвай крар авун ва къадагъа авунвай крарикай яргъа хьун.
Гьамиша Аллагь ﷻ рикIел алаз хьун. Инсанди гьамиша вичиз кIани кас рикIел гъида ва гьадакай фикирда. Яни рикIел гъуни кIанивал артухарзава ва кIанивили мукьвал-мукьвал рикIел гъизва.
Кьилди жез кIан хьун. Аллагьдихъ ﷻ галаз рахаз кIандай кас амайбур ксайла йифиз къарагъна Аллагь ﷻ рикIел гъида, Адаз минетда, кпIар ийида, Адан Пак Ктаб – Къуръан кIелда.
Аллагь ﷻ кIандай кас дуьньядин крариз килигна сефил жедач.
Бедбахтвилера, татугайвилера сабурлувал Аллагьдин ﷻ патай я.
Пак Къуръан кIан хьунни Аллагь Таала кIан хьунин лишан я, вучиз лагьайтIа, Къуръан – им Аллагьдин ﷻ Калам я.
Аллагь ﷻ кIан хьунин лишан Ам кIанзавай ксар кIан хьун я: пайгъамбарар, авлияяр ва масабур.
Месела, Аллагь ﷻ кIан хьана, Адаз виридалайни кIани тир Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ гьикI кIан жедач кьван?
Аллагь ﷻ кIан хьунин лишанрикай сад – Адан Пайгъамбардин ﷺ Суннадал амал авун я. Пак Къуръанда Аллагьди ﷻ лугьузва (мана): «Лагь: Эгер квез Аллагь кIан ятIа, зи гуьгъуьнал хьухь, Аллагьдизни куьн кIан жеда ва куь гунагьрилайни гъил къачуда».
ГьакI хьайила, мусурман динди къалурнавай вири шартIар кьилиз акъудун ва хъсан къилих хьун – Аллагь Таала кIан хьунин лишанар я.
