СУАЛ-ЖАВАБ
Шумуд йисалай аялриз капI ийиз чирна кIанда?
Веледдин ирид йис хьайила бубади адаз капI ийиз чирун лазим я. Эгер адаз ийиз кIанзавачтIа, ширин мецелди эвер гуда, гьелбетда, жуван чешнедалди ва маса шейэрин куьмекдалди ам гьевеслу ийида. ЦIуд йис хьайи веледди капI тийиз хьайитIа, бубади ам капI ийиз мажбурна кIанда, гьатта герек атайтIа явашдиз, хер-кьацI тийидайвал, гатунни авуна кIанда. Мугьаммад Пайгъамбаради ﷺ лагьанва: «Ирид йис (вацран календардин гьисабунралди) хьайила куь веледриз капl авун эмир ая, цlуд йис хьайила, гьатта гатут (ам тийиз хьайитlа) ва веледар кьилди-кьилихъ месерал ксура» (Агьмад, Абу Давуд). Инал лагьайвал тавур, яни ирид йисалай чпин веледриз капI чир тавур бубайриз гунагь жезва ва абуру чпин веледрин гьакъиндай Къияматдин юкъуз Аллагьдин ﷻ вилик са шакни алачиз жаваб гуда («Мингьажу-тI-тIалибин»).
Пайгъамбардин ﷺ тIвар кьадалди лугьудай махсус гафар авани?
ТIвар кьадалди лугьудай гафар авач. Анжах тIвар кьурдалай кьулухъ салават гъун, месела, «салляллагьу аляйгьи ва саллям» ва я «аляйгьи-с-саляту ва-с-салям» лугьун Сунна я. Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Зи тIварцIин ван хьайидалай кьулухъ зал салават кIел тавур инсан шкьакьди я» (Тирмизи, Агьмад) («Ианату-тI-тIалибин»).
Пуд сеферда капI гадардай ихтияр авач лугьузва. Им гьахъ яни?
Ваъ, капI гьич садрани гадардай ихтияр авач. КапI тавун чlехи гунагь я. Ам ийидай къайда чиз-чиз тавун генани чlехи гунагь я. Бязибуруз капI ийиз башламишиз кичIезва. Ахпа ам за гадарайтIа гунагь жеда лугьузва. Гьуьрметлубур, бес капI тавун гунагь тушни? Капl тийизвай инсанди йикъанни йифен къене вад чlехи гунагь ийизва. Чилер, цавар халкьнавай, ваз уьмуьр, гъилер, кIвачер ва вири няметар ганвай Аллагь Тааладин вилик пел чилел эцигиз ваз гьакьван четин яни? Я тахьайтlа вун такабурлу жезвани? Башламиша капI ийиз, са сеферда кьванни камилдиз (кпIунал алаз) Аллагьдин ﷻ вилик пел чилел эцигна рикIяй лагь: «Зун Ви лукI я, Вун – зи Халикь ﷻ!» Дуьньядин няметар фикирда аваз, вич хъсан кас яз къалурун патал капI ийиз эгечIай инсанди адан ширин дад гьиссдач ва нетижада ада капI гадарни авун мумкин я. ИкI тежедайвал, капI анжах Аллагь ﷻ патал, Ам рази хьун патал авуна кlанда.
Вацран кьилер авай дишегьлидиз сив кьадай ихтияр авани?
Адаз неинки ферз тир сив, гьакl сувабдин сиверни хуьдай ихтияр авач. Вацран кьилер себеб хьана ахъа хьайи Рамазандин вацран сивер дишегьлиди къведай Рамазан алукьдалди къаза хъувун лазим я. Нагагь Шариатди кьабулзавай себеб авачиз абур къаза хъувун тавуртlа, адаз гунагь жеда ва ада кесибриз жерме гун лазим я. Гьар йикъан паталай 600 грамм михьи къуьл. Амма а сивер адан хивяй акъатзавач, абур гьикl хьайитlани мад къведай Рамазан вацралди къаза хъувуна кlанда («Фатгьу-ль-Муин»).
Дишегьлидиз вацран кьилер авайла, гъуьлуьз адак кядай ихтияр авани?
Вацран кьилер авай дишегьлидихъ галаз гъуьлуьз месин алакъаяр авун къадагъа я, гьатта адан метIеринни пицIинин арада авай (манийвал ийидай шей-партал алачир) чкадик кядай ихтияр авач. И амалар вацран кьилер куьтягь хьайила ва дишегьлиди жендек чуьхвейдалай кьулухъ гьалал жезва («Фатгьу-ль-Муин»).
Азан кIелна куьтягьайла мискIиндай «аль-Фатигьа» лагьана кIанзавани?
Ваъ, азан кIелна куьтягьайла «Ас-саляту ва-с-саляму гIаляйка я саййидана, я Расуляллагь, ас-саляту ва-с-саляму гIаляйка ва гIаля алика ва асхIабика аджмагIин» гафар лугьуда ва и дуьа кIелда: «Аллагьумма рабба гьазигьи-д-дагIвати-т-таммати ва-с-саляти-ль-къаимати ати саййидана МухIаммадани-ль-василята ва-ш-шарафа ва-д-даражата-ль-гIалията-р-рафигIагь. Ва-бгIасгьу макъаман махIмудани-л-лязи вагIадтагьу, я архIама-р-рахIимин».
Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «Азандин ван хьайила куьне адан чlалар тикрара («анжах хlаййа гlаля-с-солягь» ва «хlаййа гlаляль фаляхl» гафарин паталай «ля хlавля ва ля къуввата илля биллягь» лугьуда), ахпа зал салават гъваш. Гьакъикъатда, зал са сеферда салават гъайи касдал Аллагьди ﷻ цlуд сеферда ам гъида (яни а касдиз регьим ийида). Гуьгъуьнлай куьне заз «василят» тlалаба (яни винидихъ чна салаватдилай кьулухъ гъанвай дуьа кlела). «Василят» – Женнетда Аллагьдин ﷻ вири лукlарикай анжах садаз кьисмет жедай (вини) дережа я. За (Пайгъамбарди ﷺ) умуд кутазва ам заз жеда лагьана. Гьаниз килигна заз «василят» тlалабай инсанриз за шафаат ийида (абурун тереф хуьда)» (Муслим). Играми стхаярни вахар, им зурба муштулух я, Пайгъамбарди ﷺ тереф хвена кlанзаватlа, чна гьар сеферда азандилай кьулухъ винидихъ галай дуьа («Аллагьумма рабба гьазигьи-д-дагIвати…») кlелна кlанда.
