Дармандин набататар
Шарчикьалар
Шарчикьал (тысячелистник) хер хьанвай чкадай авахьзавай иви акъвазардай хъсан дарман яз гьисабзава. Мадни, дамардин пеш хьиз, и набататни хер хьанвай чкайрал эцигда.
Шарчикьал тандин яргъивилел 20-65 сантиметр ва кукIва куьлуь лацу ва я жегьре цуьквер жедай набатат я. Ам июндинни августдин варцара цуькведа жеда. Шарчикьалар къалин векь авай чкайрани, рекьерин къерехрани, кул-кусрин арайрани, дагъдин гуьнейрани экъечIда.
И набататди чIулав жигеррин, хуквадинни ратарин, рикIин, нервийрин азарар сагъаруниз куьмекда. И набататдихъ кьилин тIалдиз, агъургъандиз ва хейлин маса азарриз хъсан патахъай таъсирдай къуват ава. Адак иви михьи ийидай такьатарни ква, тромбоцитрин кьадарни артухарзава. Гьавиляй гзаф чIавара ам иви тIимил хьуникди арадал къвезвай азар квайбуруз ишлемишун теклифзава. Шарчикьалари иштягьни ачухарда. Адан пешер якIун ва салан майвайрин хуьрекрик кутадай тIям хъсанардай затIунин еринда ишлемишиз жеда.
Шарчикьалар инсандин бедендик жедай гьашаратар хкудун патални хъсан дарман я. И делил адал халкьдин арада акьалтнавай тIварцIини успатзава. Пешекаррин фикирдалди, гьар юкъуз шарчикьаларин гьалима пуд сеферда (фу недалди вилик) 50 миллилитр кьван хъуникди инсандин бедендик квай зиянлу гьашаратар хкатда. Беден шарарикай тамамвилелди азад хьун патал шарчикьаларин гьалима 10-14 юкъуз хъун теклифзава.
Дарман жедай такьатар арадал гъун патал набататдикай гьазурай хаммалдин 15 грамм са стаканда авай рганвай циз вегьеда ва са юкъуз пуд сеферда фу недалди вилик хуьрекдин вад тIуруна авайди хъвада. Кьилелай чIар физ хьайитIа, кьве гьафтедин къене йикъа садра шарчикьаларикай хкудай миже кьилин хамунив гуьцIун теклифзава.
Шарчикьаларикай гьазурнавай дарманар медицинадин тежрибада гегьеншдиз ишлемишзава. Абурукай дарманар гьазурунин ва арадал гъайи такьатар ишлемишунин жигьетдай пешекаррин меслятрихъ яб акалун хъсан я.
Къунж
Инжи векьин са жинсиник акатзавай люцерна гафунин таржума лезги гафарганра къунж, спах яз къалурнава. Бязи нугъатра адаз юнжа лугьуда.
Гзаф алимри-химикри къейднавайвал, и набататдикай инсандин сагъламвал мягькемарунин карда менфят къачуз жеда. Къуват, цицIивал хуьнин, гьакIни бязи азарриз аксивал къалурунин кардани къунж ишлемишуни куьмек гуда.
И набатат халкьдин медицинада фадлай ишлемишзава. Мисал яз, шекердин диабет авайла, къунждин гьалимадикай менфят къачуз жеда. Ам икI гьазурда: чайдин 2 тIуруна авай кьурурнавай ва куьткуьнна куьлуь авунвай векь шир алай къапуниз вегьеда, адал са стаканда авай кузвай (рганвай) яд иличда, ахпа ам 20-25 декьикьада кузвай яд авай маса къапуна эцигда. Идалай кьулухъ са сятдин къене тада. Гуьгъуьнлай арадал атай гьалима куьзда ва йикъан къене тIимил-тIимил хъвада.
Къунжди жалгъайрин тIални секинарда.
Къунж иммунитет хкаждай дармандин ериндани ишлемишиз жеда. И кар патал векьин таза пешер салатдик кутун теклифзава. ГьакIни ада геморрой азарди акIажарзавайбурузни куьмек гуда.
И набататдихъ иштягь зайифардай къуватни ава, гьавиляй адакай яхун жез кIанзавайбурувай хийир къачуз жеда. Набатат дармандин еринда ишлемишиз кIанзавайбуру пешекарривай меслятар къачун чарасуз я.
