Азад кIвалер эцигдайди

Диде яшамиш жезвай кIвалин патав чIехи дараматар эцигзава. Ана меркездин машгьур азарханадин цIийи са хел тир дараматар хкажзава. Ана гзаф гьерекат, ван ава, жуьреба-жуьре гзаф техника ва инсанар ава. Инсанар сад хьиз аквазва: вили комбинезонар, туракь каскаяр. Абуру сад хьиз кIвалахни ийизва – акъваз тийиз, йифди-югъди. Амма анал хьанвай вахтунин кьадардин нетижа гьардаз анжах вичинди жеда.

Патав чIехи са затI эцигдайла, инсанди вич яшамиш жезвай чка гьикI дегиш жезватIа, къалуриз алахъзава. Гьавиляй эцигзавай чкадин патав гвай кIвалерин агьалийривай адаз фикир тагана акъвазиз жезвач. Ингье зунни, гьа мукьвара дидедин патав фейила, кIанзни-такIанз дакIардай килигна: ана кIвалахар гьикI физватIа яраб? Вири гьа авайвал тир. Саки…

Масад

Зи фикир эцигзавай чкадин пипIе авай итимдин къаралтуди желбна. Комбинезондиз килигайла, ам анал кIвалахзавай дарамат эцигзавай кас тир. Итижлу кар ам тир хьи, ада вич чуьхуьзвай. Ваъ, ам душдик квачир ва ведродай яд иличзавачир. Са гьихьтин ятIани табуреткадал ацукьна, инсанди яд авай шуьше ишлемишиз, чин чуьхуьзвай. Ахпа хилер къакъажна ва кьуьнтерал кьван гъилер чуьхвена. Адалай кьулухъ солдатрин чекмеяр хутIунна, кIегьебрал кьван кIвачер кьецIиларна ва абурулай яд иличиз гатIумна.

А юкъуз 10 градус къай авай. Амма и карди адаз вири къайда тирвал ийиз манийвалзавачир. Шак авачир, ада кпIуниз гьазурвал аквазвай. Ферз тир михьивал авуна куьтягьайдалай гуьгъуьниз, ада кIвалахзавайла алай куртка алукIна, арматурайрин арада са гъвечIи чкадал картондин чар эцигна ва вичин кпIунив эгечIна…

Инсанди вуч ийизватIа килигун, яргъай ятIани, абурсуз тирди зи фикирдиз атана. Амма зи эдебсузвилин себеб садлагьана арадал атай жуьреба-жуьре гьиссерикай ибарат тир: им акурдан патахъай тажуб хьунни, капI ийизвайдахъ галаз фикирар сад хьунни ва адаз Раббидин Регьим хьана кIан хьунни тир.

Къе гьар жуьредин динар гвай инсанриз капI ийизвай мусурмандин къамат хъсандиз чизва. КпIуникай гзаф шикилар ва видеояр ава: мискIинра, гьаждал, суваррик (диндин). ЯтIани сифте къаял дастамаз къачур, гуьгъуьнлай живедин маргъалрин ва стройматериалрин арада капI ийизвай инсандин акунри итижлу тавуна тун мумкин тушир. Неинки са зун. Къунши кIвалин балкондал кьве кас акъвазнавай ва пIапIрусар чIугвазвай.

Абурни капI ийизвайдаз килигзавай. Аквадай гьалда, маса гуьзчиярни авай – патав гвай кIвалерай ва офисрай. Чидач, кьилди капI ийизвай касдиз килигиз гьар са касди квекай фикирзавайтIа. За лагьайтIа фикирзавай хьи, авуна лазим тир кар ахпадал вегьин тавуна, инал ва исятда ийизвай инсандиз акьван къенепатан азадвал гьинай къвезва?

Я Аллагьдихъай кичIе хьана кIанда, я «дуьнья физвайвал чам гана кIанда»

Малум я хьи, гьикI ятIани садра Мугьаммад Пайгъамбарди вичин женгинин юлдашрихъ галаз ихтилат ийидайла «Аллагьдихъай кичIевал ина ава» гафар лугьуз, пудра вичин хур къалурна. Къарарар чи рикIи кьабулзава. Ана Раббидин ажугъдихъай руьгьдин кичIевал, ана вич Адан лукI тирди аннамишун аваз хьайитIа, рикIин къарарар дуьзбур жеда. Абурун патахъай я и дуьньяда, я эхиратда хажалат чIугвадайвал жедач.

Ам Аллагьдихъай кичIе касдин рехъ я, ахьтин касдин рехъ я хьи, вуж къастуналди виридалайни важиблу месэладал – Халикьдин къанунрал амал авунал – машгъул ятIа. Им регьят кIвалах туш. Амма Вичин лукIран чалишмишвилериз жаваб яз, Къудратлуда адаз кьетIен хуьнуьх багъишда. Ахьтин хьи, инсан «дуьньядин кIаник акIаж жедач». Ам дугъриданни аслу туш. Вични инсанрин ва вакъиайрин аксиниз экъечIуналди ваъ.

Амма жезвай крар Халикьди ракъурнавайбур хьиз кьублуналди. Гьа идакай я халис азадвал жезвайди. Азадвал – инсанри къимет гуникай, илитIнавай гьазур чешнейрикай, эхирки, жуван хесетрикай… И азадвили тIебии жуьреда инсандин уьмуьрда къайда твазва ва, Аллагьдин кьадардалди, Адан къанунрал амал авунин мумкинвилер гегьеншарзава. Гьа амалда, малум тирвал, инсандин руьгь кьве дуьньядани пашманвилерикай къутармиш хьун ава.

КIеви алакъа

…КапI куьтягьна, ада вичин капI авур «халича» жугъундихъ агалдна акъвазарна, кьилел туракь каска алукIна ва цIуд камунилай анал кIвалахзавайбурук акахьна. А кас гьинай ва гьи миллетдикай я? Адан шумуд йис я ва адаз хизан авани? Ибур вири важиблу туш. Кьилинди, ам чи уьмуьрдин гьамишан гьерекатди ягъалмишардач. Ам гьиниз фейитIани: кIвалер эцигзавай маса чкадал, маса шегьердиз, маса планетадал – вич гьамиша Халикьдин лукI тирди адан рикIел жеда. АкI хьайила, адан уьмуьрда дегиш тахьана амукьна кIанзавай анжах са кIвалах ава – Аллагьдихъ галаз авай алакъа ва Адаз ибадат авун.

Чи уьмуьрда вири дегиш жезва: чкIай кIвалерин чкадал цIийибур эцигзава, куьгьне девирар цIийибуру дегишарзава. Амма Аллагьдихъай кичIе рикIи ахьтин дегишвилериз фикир гузвач, вучиз лагьайтIа абур дегиш жезва ва гьамишанбур туш. Гьа са вахтунда «зун ва зи Халикь » тIвар алай вилериз таквазвай алакъа эхиримжи нефесдалди чакай гьар садахъ галаз амукьзава. Ам са затIуналдини терг ийиз жедач. Ам чи вири уьмуьрдай физва. Эгер инсандиз адаз фикир гуз кIанзавачтIа, ада шаксуз вичиз зарар гузва ва идакди азаб чIугвазва. Нагагь ам рикIел алаз хьайитIа ва ам мягькемариз алахъзаватIа, адаз Раббиди куьмек гуда ва адавай азаддиз ва дуьз кьилин идара эцигиз жеда – вичин уьмуьр.

ГУЬЗЕЛ ИБРАГЬИМОВА