Къуръандин варз
Къуръандин варз
Аллагь Таалади Вичин Калам Рамазан вацра сад лагьай цаварал авудна ва анай тlимил-тlимил, гьар са вакъиадиз кутугай аятар Жабраил малаикди Мугьаммад Пайгъамбардал ﷺ агакьариз хьана. Гьакlни Аллагьди ﷻ Вичин Каламдин сифте аятар Рамазандин вацра ракъурна. Гьаниз килигна Рамазандиз Къуръандин варз лугьузва. Чи Халикьди ﷻ лагьана (мана): «Рамазан вацра Къуръан авудна инсанриз дуьз рехъ къалурзавайди ва гьакъикъат ачухзавай делил яз» («Аль-Бакъара» сурадин 185-аят).
Рамазан Къуръандин варз хьуниз килигна, и вацра Къуръан гзаф кlелун ва вацран къене ам кlелна акьалтlарун (хатму) меслят къалурзава. Виликдай яшамиш хьайи чи хъсан ата-бубайри и кардиз кьетlен фикир гудай. Лугьузва хьи, абуру неинки вацра садра, гьатта гьафтеда ва йикъан къене сагъ Къуръан кlелна акьалтlарзавай. Гьакlни чал делилар агакьна хьи, бязи алимри сагъ Къуръан са йикъанни йифен къене кьве сеферда кlелна куьтягьзавай.
Къуръан кlелунин фазилатлувал
Пак Къуръан кlелун – виридалайни хъсан зикир (Аллагь ﷻ рикlел гъун) я. Къуръан кlелунин важиблувиликай гзаф гьадисри хабар гузва.
Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Квекай виридалайни хъсанбур абур я хьи, ни вичиз Къуръан чирна ахпа ам масабуруз чирзаватIа» (Аль-Бухари).
Маса гьадисда лагьана: «Къуръан кIела, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, Дувандин юкъуз ам вич кIелайдан тереф хуьз экъечIда» (Муслим).
Мад Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Къуръандай са гьарф кьванни кIелай касдиз са хъсан кар кхьида ва гьар са хъсан кардай цIуд сеферда артух гуда. За лугьузвач хьи, «Алиф, Лям, Мим» са гьарф я, ваъ, «Алиф» - гьарф я, «Лям» - гьарф я ва «Мим» - гьарф я» (Ат-Тирмизи).
Гьакlни Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Къуръан чизвай касдиз лугьуда: «КIела, хкаж хьухь ва гафар ачухдиз лагь, вуна дуьньядин уьмуьрда гьикI ийизвайтIа, ва, гьакъикъатда, ви чка вуна кIелай эхиримжи аятдихъ галаз дуьз къведа» (Абу Давуд, ат-Тирмизи).
Зайифдиз Къуръан кlелзавайбурун патахъай Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Ни Къуръан кIелзаватIа, вич и карда устад яз, ам михьи ва секин кхьидайбурухъ (малаикрихъ) галаз жеда. Ни Къуръан мез галкIиз ва четинвилелди кIелзаватIа, адаз кьве пишкеш гьазурнава» (Муслим).
Къуръандин хатму
Къуръан кlелиз гатlумзавай касди вичи ам кlелна акьалтlардай муддат (вахт) тайинарун хъсан яз гьисабзава. Мисал яз, са вацран къене.
Къуръан йикъан ва я йифен сифте кьиляй кlелна акьалтlарун (хатму) меслят къулурзава. Гьа юкъуз сив хуьн хъсан я. Чал агакьнавайвал, асгьабри Къуръан хатму ийизвай юкъуз сив хуьдай тир.
Виликдай чи бубайри Къуръан кlелна акьалтlарзавай юкъуз гурлу межлисар ийидай. Къуръандин хатму мярекатдиз мукьва-кьилияр ва къуни-къуншияр кlватlдай, абурун вилик чи бубайри эхиримжи сураяр кlел хъувуна хатму ийидай. Ахпа вирида санал Аллагьдивай ﷻ чпиз дуьньядинни эхиратдин хъсанвилер тlалабдай. Гьелбетда, и берекатлу межлисар чи бубайри Пайгъамбардин ﷺ асгьабрилай чешне къачуна ийизвай. Сабита агакьарна: «Анас бин Маликаз Къуръан кlелна акьалтlариз кlан хьайила, ада вичин хизан кlватlдай ва ам кlелна куьтягьайла, абуру вирида Аллагьдивай ﷻ чпиз тlалабунар ийидай» (Тlабарани, Ад-Дарими). Гьакlни Къуръан кlелай касдин дуьайриз адан Иесиди ﷻ жаваб гудайдак еке умуд ква, гьикl хьи кьуд агъзур малаикди адан тlалабунриз «амин» лугьузва. Идан патахъай гьадис ава: «Къуръан кlелай касди Аллагьдивай ﷻ тlалабдайла, кьуд агъзур малаикди «амин» (жаваб це, Аллагь) лугьуда» (Ад-Дарими). Икl хьайила, Къуръан хатму авунвай касди кьилди дуьа ийизвач, ада Къуръандин берекатдик вичиз кlанибур вири кутазва. Ам кlел тавурбурузни дуьа ийидай ва «амин» лугьудай мумкинвал жезва.
Гьи дуьа кlелда?
Винидихъ гъайи делилрай чун гъавурда акьурвал, Къуръан кlелай касдиз, гьатта ада са аят кьванни кlелнаватlа, Аллагьдивай ﷻ тlалабун меслят къалурзава. И меслят Къуръан михьиз кlелай касдиз генани талукь я. Амма гьихьтин дуьаяр авун хъсан я? Авайвал лагьайтlа, Къуръан хатму ийидай чlавуз ва гьакl ам кlелайдалай кьулухъ ийидай, чал Мугьаммад Пайгъамбардилай ﷺ ва я адан асгьабрилай агакьнавай, махсус дуьа авач. Яни гьакъикъи делилар авач. Лугьузва хьи, Пайгъамбарди ﷺ ва асгьабри Къуръанда ва Суннада тайинарнавай вири жуьредин тlалабунар ийизвай. Гьакlни инсандивай вичин фикирдиз атай гьи хъсанвал хьайитlани – гьам дуьньядин ва гьамни эхиратдин – авуртlа жеда.
Гьа са вахтунда бязи Къуръанрин эхирда «Къуръандин хатму дуьа» лугьудай тlвар ганвай тlалабунар ава. А тlалабунар вири хъсанбур я, абур Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ вичин уьмуьрдин къене авурбур я. И тlалабунар гьи вахтунда хьайитlани авуртlа жеда, гьа жергедай яз Къуръан кlелайдалай кьулухъни. Гьавиляй чна агъадихъ абур гъида. Мад тикрар хъийизва, хас яз Къуръан кlелайдалай кьулухъ Пайгъамбарди ﷺ абур кlелна лугьудай делил авач, гьакl ятlани чаз ада авур дуьаяр мус хьайитlани ийидай ихтияр ава, гьа жергедай яз, Къуръан кlелайдалай кьулухъни.
دُعَاءُ خَتْمِ القُرْآنِ الكَريمِ
اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي بالقُرْءَانِ وَاجْعَلهُ لِي إِمَاماً وَنُوراً وَهُدًى وَرَحْمَةً •
اللَّهُمَّ ذَكِّرْنِي مِنْهُ مَانَسِيتُ وَعَلِّمْنِي مِنْهُ مَاجَهِلْتُ وَارْزُقْنِي تِلاَوَتَهُ آنَاءَ اللَّيْلِ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ وَاجْعَلْهُ لِي حُجَّةً يَارَبَّ العَالَمِينَ •
اللَّهُمَّ أَصْلِحْ لِي دِينِي الَّذِي هُوَ عِصْمَةُ أَمْرِي، وَأَصْلِحْ لِي دُنْيَايَ الَّتِي فِيهَا مَعَاشِي، وَأَصْلِحْ لِي آخِرَتِي الَّتِي فِيهَا مَعَادِي، وَاجْعَلِ الحَيَاةَ زِيَادَةً لِي فِي كُلِّ خَيْرٍ وَاجْعَلِ المَوْتَ رَاحَةً لِي مِنْ كُلِّ شَرٍّ •
اللَّهُمَّ اجْعَلْ خَيْرَ عُمْرِي آخِرَهُ وَخَيْرَ عَمَلِي خَوَاتِمَهُ وَخَيْرَ أَيَّامِي يَوْمَ أَلْقَاكَ فِيهِ •
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ عِيشَةً هَنِيَّةً وَمِيتَةً سَوِيَّةً وَمَرَدًّا غَيْرَ مُخْزٍ وَلاَ فَاضِحٍ •
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ خَيْرَ المَسْأَلةِ وَخَيْرَ الدُّعَاءِ وَخَيْرَ النَّجَاحِ وَخَيْرَ العِلْمِ وَخَيْرَ العَمَلِ وَخَيْرَ الثَّوَابِ وَخَيْرَ الحَيَاةِ وَخيْرَ المَمَاتِ وَثَبِّتْنِي وَثَقِّلْ مَوَازِينِي وَحَقِّقْ إِيمَانِي وَارْفَعْ دَرَجَتِي وَتَقَبَّلْ صَلاَتِي وَاغْفِرْ خَطِيئَاتِي وَأَسْأَلُكَ العُلَا مِنَ الجَنَّةِ •
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مُوجِبَاتِ رَحْمَتِكَ وَعَزَائِمَ مَغْفِرَتِكَ وَالسَّلاَمَةَ مِنْ كُلِّ إِثْمٍ وَالغَنِيمَةَ مِنْ كُلِّ بِرٍّ وَالفَوْزَ بِالجَنَّةِ وَالنَّجَاةَ مِنَ النَّارِ •
اللَّهُمَّ أَحْسِنْ عَاقِبَتَنَا فِي الأُمُورِ كُلِّهَا، وَأجِرْنَا مِنْ خِزْيِ الدُّنْيَا وَعَذَابِ الآخِرَةِ
اللَّهُمَّ اقْسِمْ لَنَا مِنْ خَشْيَتِكَ مَاتَحُولُ بِهِ بَيْنَنَا وَبَيْنَ مَعْصِيَتِكَ وَمِنْ طَاعَتِكَ مَاتُبَلِّغُنَا بِهَا جَنَّتَكَ وَمِنَ اليَقِينِ مَاتُهَوِّنُ بِهِ عَلَيْنَا مَصَائِبَ الدُّنْيَا وَمَتِّعْنَا بِأَسْمَاعِنَا وَأَبْصَارِنَا وَقُوَّتِنَا مَاأَحْيَيْتَنَا وَاجْعَلْهُ الوَارِثَ مِنَّا وَاجْعَلْ ثَأْرَنَا عَلَى مَنْ ظَلَمَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى مَنْ عَادَانَا وَلاَ تجْعَلْ مُصِيبَتَنَا فِي دِينِنَا وَلاَ تَجْعَلِ الدُّنْيَا أَكْبَرَ هَمِّنَا وَلَا مَبْلَغَ عِلْمِنَا وَلاَ تُسَلِّطْ عَلَيْنَا مَنْ لَا يَرْحَمُنَا •
اللَّهُمَّ لَا تَدَعْ لَنَا ذَنْبًا إِلَّا غَفَرْتَهُ وَلَا هَمَّا إِلَّا فَرَّجْتَهُ وَلَا دَيْنًا إِلَّا قَضَيْتَهُ وَلَا حَاجَةً مِنْ حَوَائِجِ الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ إِلَّا قَضَيْتَهَا يَاأَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ •
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ وَصَلَّى اللهُ عَلَى سَيِّدِنَا وَنَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ الأَخْيَارِ وَسَلَّمَ تَسْلِيمًا كَثِيراً.
«Къуръандин хатму дуьа»
«Я Аллагь, Къуръандин гьуьрметдай заз регьим ая, ам зун патал имам (зун адан гуьгъуьнаваз фидай), дуьз рехъ къалурдайди, экв ва регьим ая!
Я Аллагь, зи рикlел хкваш Къуръандай вуч рикlелай алатнатlа ва заз адай тийижир чирвилер це, ам югъди-йифди кlелдай мумкинвал це ва адакай зи тереф хуьдай делил ая, Алемрин Рабби!
Я Аллагь, зи дин (иман) хъсанара, ада зи вири кlвалахар хуьзва. Зи дуьньядин гьалар хъсанара, ана зи майишат ава. Зи эхиратни хъсанара – зун хъфизвай чка. Уьмуьр себеб яз зи хъсан амалар артух хьурай, зи кьиникь зун патал вири пис амалрикай ял ягъун хьурай! Зи уьмуьрдин эхир хъсанди ая, зи эхиримжи амаларни хъсанбур ая, Вахъ галаз гуьруьш жедай югъ зи йикъарикай виридалайни хъсанди ая.
Я Аллагь, за Вавай тlалабзава лайихлу уьмуьр, хъсан эхир ва элкъвена хтайла (Къияматдин юкъуз) беябур тахьун!
Я Аллагь, За Вавай тlалабзава хийирлу дуьа, хъсан къутармишвал, хъсан чирвилер, амалар, сувабар и дуьньяда ва кьейидалай кьулухъни! Зун диндал кlеви ая, терезрин хъсан амалрин пад залан ая, зи иман кlеви ая, зи дережаяр гьуьндуьр ая, кьабула зи дуьа, зи гунагьрилай гъил къачу ва Женнетда заз кьакьан дережа це!
Я Аллагь, Ви регьим ва гъил къачун къазанмишдай амалар ийиз заз куьмек це. Хуьх зун гунагьрикай ва мумкинвал це вири жуьредин хъсан амалар ийидай! Зун Женнетдиз ракъура ва Жегьеннемдикай хуьх!
Я Аллагь, зи амалрин эхир хъсанди ая, хуьх Вуна зун и дуьньяда беябур хьуникай ва пис жазадикай эхиратда!
Я Аллагь, це чаз гунагьрикай чун хуьдай кичlевал, Женнетдиз рекье твадай муьтlуьгъвал, дуьньядин бедбахтвилер эхиз жедай якъинвал! Куьмек це чаз вилерин ишигъ, ван атун ва къуват рекьидалди лайихлудаказ ишлемишдайвал. Чаз зулум (писвал) ийизвайбурулай Вуна кьисас вахчу ва куьмек це чаз чи душманриз акси яз!
Я Аллагь, диндин месэлайрин патахъай чун четинвилерикай хуьх, дуьньядин патахъай чаз гзаф къайгъуяр (фикирар) жедайвал ийимир (сад лагьай чкадал дин хьурай), чи кьилел чlехибур яз чаз регьим тийидай инсанар эцигмир!
Я Аллагь, чи гьар са гунагьдилай гъил къачу, чи къайгъуйриз чара ая, куьмек це чаз чи буржар вахкуз, дуьньядинни эхиратдин гьар са четин месэла гьяла, Регьимлуди!
Я Рабби, це чаз хъсанвилер дуьньядани эхиратда ва хуьх чун Жегьеннемдин цlукай!»
