Ражаб вацран лайихлувилер
«Ражаб» гаф «ар-ружуб» гафуникай арадал атанва, ам «виниз акъудун» хьиз таржума ийизва. Им а кардихъ галаз алакъалу я хьи, гьа и берекатлу вацра Аллагьди ﷻ Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ, виридалайни машгьур аламатрикай сад тир, Исра ва Мираждалди (са йифиз Меккадай Иерусалимдиз куьчирмишун ва анай цаварал хкажун) виниз акъудна.
Ражаб гьакIни дявеяр авун къадагъа авунвай кьуд вацракай са варзни (ашгьур аль-гьурум) я. И къадагъа гьеле Ибрагьим (Авраам) пайгъамбардин ва адан хва Исмаил (Измаил) пайгъамбардин девиррилай кардик ква. И пайгъамбаррин илимдин рекье аваз физ, Ислам къведалди авай арабрини дявеяр ийизвачир.
Къуръандин са аятда лугьузва (баяндин мана): «Гьакъикъатда, Аллагьдин ﷻ варцарин кьадар (йиса авай) – цIикьвед я, ва им Аллагьдин Ктабда (Хуьзвай Кьулуна) Ада цаварни чил яратмишай юкъуз кхьенвай. Абурукай кьуд (варз) къадагъа алайбур я (Зуль-Къаада, Зуль-Гьижа, Мугьаррам ва Ражаб). Им дуьз дин я, гьавиляй абура (а варцара) куьне-квез адалатсузвал ийимир (гунагьар ийиз)…» («Ат-Тавба» сура, 36-аят).
Сагърай лугьунин гьаждин вахтунда, Арафа дереда авайла, Раббидин Расулди ﷺ ана авайбуруз вяз авуна. Гьа вяздани ада а варцарин къадагъавилиз фикир гун буйругъ авуна: «Гьакъикъатда, вахт Аллагьди ﷻ цаварни чил яратмишай йикъалай авай къайдадиз хтанва. Йис 12 вацракай ибарат я, абурун арада кьуд – къадагъа алайбур я. Пуд варз сад-садан гуьгъуьналлаз къвезва: Зуль-Къаада, Зуль-Гьижа, Мугьаррам ва Ражаб «Музар» (и тIвар кьетIен жуьреда, а вацра дявеяр тавуналди, адаз гьуьрметзавай арабрин тайифадин гьуьрметдай ганва), вич Жумад уль-Ахир ва Шабан варцарин арада авай» (Аль-Бухари, Муслим).
Пайгъамбардин ﷺ «гьакъикъатда, вахт Аллагьди ﷻ цаварни чил яратмишай йикъалай авай къайдадиз хтанва…» гафари жагьилиядин вахтунда (Исламдилай вилик авай девир) арабри ийизвай крар, яни къадагъа алай варз маса вацрал хкун, эгер абуруз ам лазим тирди акунайтIа ва икI мад, виликан гьалдиз хтанвайди къалурзава. Идан гьакъиндай «ат-Тавба» сурадин 37-аятдин баянда лугьузва (мана): «Къадагъа алай варз маса вацрал хкуни (месела, Мугьаррам варз Сафар вацрал хкизвай) анжах имансузвал артухарзава…».
Ражаб вацра, къадагъа тир гьи вацра хьайитIани хьиз, сив хуьн хъсан я, вучиз лагьайтIа Пайгъамбарди ﷺ вичин якъин гьадисда лагьанва: «Къадагъа алай варцара сив хуьх ва сив хкуд, къадагъа алай варцара сив хуьх ва сив хкуд, къадагъа алай варцара сив хуьх ва сив хкуд» (Абу Давуд).
Имам аль-ХатIиб аш-Ширбиниди идан патахъай вичин «Мугъни аль-Мугьтаж» ктабда кхьизва: «Рамазандин вацралай кьулухъ сив хуьн патал виридалайни хъсан варцар къадагъа алай варцар (ашгьур аль-гьурум) я, абурукай лагьайтIа, виридалайни лайихлуди Мугьаррам варз (вацран календардин сад лагьай варз) я, имам Муслима гъизвай гьадисдал асаслу яз: «Рамазандин вацралай кьулухъ сив хуьн патал виридалайни хъсан варз Аллагьдин ﷻ къадагъа алай Мугьаррам варз я». Адалай гуьгъуьниз сив хуьн патал виридалайни лайихлу варз Ражаб яз гьисабзава ва ахпа муькуь къадагъа алай варцар къвезва (Зуль-Къаада ва Зуль-Гьижа)».
ГьакIни Ражаб вацра «атира» тIвар алай къурбанд авун хъсан я.
Атира – им Ражаб вацран сифте цIуд юкъуз ва гьакIни маса варцара ийизвай къурбанд я.
Ибн Гьажар аль-Гьайтамиди «Тугьфат аль-Мугьтаж» ктабда кхьизва хьи, «атира» авун – Ражаб вацран сифте цIуд юкъуз къурбанд авун – хъсан я, гьикI хьи идан патахъай якъин гьадисри шагьидвал ийизва, гьикI имам ан-Нававиди вичин «аль-Мажму» ктабда адан гьакъиндай гъавурда тунватIа.
ГьакIни «фараа» авун хъсан я. Фараа – им дидедин некIедихъай галатнавай сифте дул (кIел, дана) тукIун я. Им а гьайван (диде) берекатлуди хьунин ва ада гзаф несил гунин лишан яз гьисабзава.
Кьве къурбандни авун хъсан я, вучиз лагьайтIа абурун мурад – муьгьтежбуруз як паюн я.
Чаз виридаз малум тирвал, Ражаб варз шад Рамазан варз алукьуникай хабар гузвай чархачи я. Ражабдин цIийи варз акурла, Аллагьдин Расулди ﷺ ашкъилу яз ихьтин дуьа кIелдай (мана): «Я Аллагь ﷻ, чаз Ражаб ва Шабан варцара Ви разивал це ва Рамазан къаршиламишдай мумкинвал це» (АтI-ТIабарани).
Лугьузва хьи, и дуьа Ражаб ва Шабан варцара гьамиша къайдадалди кIелун хъсан я, гьа икI руьгьдин жигьетдай жув йисан кьилин вацраз гьазурдайвал.
Къуй Ражаб варз Аллагьдиз ﷻ гьакъисагъвилелди ибадат ийиз, сив хуьз ва вири муьгьтежбуруз садакьа пайиз лайихлудаказ кьиле тухудайвал Аллагь Таалади чаз регьим гурай!
