Агъзур вацралай хъсан йиф

Лайлату-ль-Къадр лайихлу, виридалайни виняй ва кIани тир йиф я. А йифиз Лайлатуль-Къадр лугьунин метлебни гьа и йифиз кьисметар, крар ва девлетар тайинарун я. Пак тир Лайлату-ль-Къадрдин йифекай Аллагь Таалади кьилдин са сура ракъурнава. А сурада Аллагь Таалади лугьузвайвал, и йифиз Къуръан агъада авай цаварал авудна. И йиф агъзур вацралайни багьа я. Гьа и йифиз Жабраил малаик маса малаикарни галаз агъадавай цаварал эвичIзава. Экуьнин ярар ядалди инсанриз Аллагьдин патай саламар ракъурзава («аль-Къадр» сурадин мана).

Муджагьида лагьана: «Бану Исраил несилдай тир са касди яракь гъиле аваз агъзур вацра Аллагьдин рекье женг чIугуникай Пайгъамбарди инсанриз ихтилатнай. Мусурманар и кардал тажуб хьанай. Гьа и чIавуз винидихъ тIвар кьур сура ракъурна».

Мадни лугьуда хьи, Муджагьида юкъуз Аллагьдин рекье женг чIугваз ва агъзур йиферин къене къарагъиз ибадатар авур касдин тарифар ийидай чIавуз Лайлату-ль-Къадрдин йифиз ийизвай ибадат гьа касдин крарилай багьа я лагьана. А сурадин манани гьа им я (Ибну Кассир», 3- т., 569 - чин).

Абу Гьурайради Пайгъамбардин гафар гъана: «Аллагьдин сувабрик умуд кутуна Лайлатуль-Къадрдин йиф ибадатар ийиз акъудай касдин гунагьрилай гъил къачуда».

Маса гьадисда лугьузва: «…гуьгъуьнлай хъийизмай гунагь крарилайни гъил къачузва».

И йифен лайихлувилерикай лугьузвай гзаф аятар ва гьадисар ава. Гьа гьадисрал бинеламиш хьана Мустафа Мугьаммад Аммарата «ат-Таргьиба» гьикаяда кхьизва: «Йифен ибадатди рикI ва вилер секинарзава, руьгьдиз регьят жезва, иблисди янавай тIвал ахъа жезва ва ибадат авуниз беден кьезил жезва.

Ада Женнетдин ракIарар ахъайзава ва Жегьеннемдикай хуьзва, Арасатдал Къияматдин йикъан суал кьезиларзава. Адан дуьа Аллагьди жаваб гузвай сятинал ацалтзава ва тIалабунар кьилиз акъатзава. Йифиз ибадат авурла инсан сагълам жезва, азарар къакъатзава.

Эгер гъуьлуь ва я папа сада-сад йифиз ибадатар авун патал ахварай авудайтIа, абуруз садаз-сад масан жеда ва Аллагьди абуруз няметар ракъурда. Йифериз ибадат авуни инсан вини дережадиз акъудда, ам Аллагьдин регьимдик ва бахтлу жеда».

Лайлату-ль-Къадрдин йифиз ксун тавунин лайихлувал

Ка’ба лагьана: «Сидрату-льМунтагьада Аллагьдиз ибадат ийиз малаикар ава, абурун кьадар тек са Аллагьдиз чида. Абурун юкьва Жабраил малаик ава. Абур муъминар патал милаим ва регьимлу я. Лайлату-ль-Къадрдин йифиз абур чилел эвичIзава. Чилин винел малаикри сажда тийизвай гьич са чкани амукьдач. Гьар са малаикди гьахълу мусурман патал хийир-дуьа ийида.

И йифиз Аллагь Тааладиз ибадат ийизвай гьар са касдиз Жабраил малаикди гъил кьаз салам гуда. Муъминдиз ада салам гунин лишанар беденда зурзун гьатун ва вилерал накъвар атун я. Малаикар инсанрин бедендиз килигзава. Инсанриз гуьрчег абур бегенмиш тирвал, малаикризни регьимлу руьгь хуш я, абуруз ахьтин касдихъ галаз гуьруьшмиш жез кIан жеда».

Имам аль-Гъазалиди «Игьяъда» лугьузва: «Пайгъамбарди Рамазандин эхиримжи цIуд юкъуз мес элкъуьрна кIватIдай ва юкьва авай чIул тIарамардай. Вичин женгинин юлдашризни ибадатар авун эмирдай, гьикI лагьайтIа а цIудакай сад Лайлату-ль-Къадрдин йиф жезва».

А йиф амай агъзур вацралай багьа я, лугьузва Аллагь Таалади. Агъзур варз - им кьудкъанни пуд йисни кьуд варз жезва. Яни и йифиз ийизвай ибадат гьа и йиф авачир амай маса варцара ийизвай крарилай багьа я.

Эгер ибадат ийизвай касдиз Лайлату-ль-Къадр такуна хьайитIа, адаз сувабар къведа, эгер ам акуртIа, адаз тамам сувабар кхьида».

«ЛайлатульКъадр» сура ракъурунин себеб

Малум тирвал, гьар са аят ва сура ракъурунихъ махсус себеб ава. «Лайлату-ль-Къадр» сура ракъурунин себебни чал Ибн Аббаса агакьарна: «Жабраил малаикди Мугьаммад Пайгъамбардиз Шам’ун аль-Гъази лугьудай касдикай ахъайна: Ада кафиррихъ галаз женг тухуз агъзур варз кьван вахт хьанвай. Гьа икI, са юкъуз кафирри адан папаз эгер, ада вичин итим кьейитIа, адаз са кур ацIай къизилар гуда, лагьана.

Ада вичивай ам рекьиз жедач лагьана. «ЯтIа, - лагьана кафирри, вуна адан гъилерни кIвачер кутIуна, чна ам рекьида». Йифиз, итим ахварал фейи арада ада кIеви епер къачуна, итимдин гъилерни кIвачер кутIуна. Шам’ун ахварикай кватайла, ада вичин гъилерни кIвачер инихъ-анихъ ялна, са четинвални гьисс тавуна епер кьатIна.

Ада папавай хабар кьуна: «Вун яни зун кутIунайди?». Ада эхь, заз ви къуват ахтармишиз кIанзавай, лагьана. Пакадин юкъуз кафирри адав зунжурар вугана ва итим абуралди кутIуна лагьана. И йифизни вилик йифен вакъиа тикрар хъхьана. Идалай кьулухъ Шам’уна лагьана: «Я зи паб, зун Аллагьдин валийрикай сад я, зи чIарчIелай гъейри и дуьньяда авай са шейинивайни зал гъалибвал къачуз жедайди туш».

Папаз, чIар акурла, хвеши хьана ва йифиз гьа чIарчIелди ам кутIуна. Итим ахварикай кватна гъилер, кIвачер инихъ-анихъ ялна, амма чIар кьатI хьанач. И кардикай папа гьасятда душманриз хабар гана. Кафирар атана, ам кьуна чпин гьайванар тукIвазвай са дестек квай кIвал хьтин чкадиз гъана.

Шам’ун абуру гьа и дестекдал кутIуна, адан япар атIана, вилер акъудна, гъилер ва кIвачер кьатIна. И арада Аллагь Таалади адаз лагьана: «Лагь, ваз вуч кIандатIа, За абуруз гьа кар ийида». Ада дарамат кафиррал аватдайвал, вич кутIунавай дестек юзурдай къуват гун тIалабна.

Аллагьди адаз къуват гана ва ада дестек юзурна дараматдин къав михьиз чукIурна ва вири кафирар, абурухъ галаз адан пабни, адак акатна кьена. Шам’ун лагьайтIа, Аллагь Таалади кьиникьикай къутармишна ва адаз сагълам беден багъиш хъувуна. Идалай кьулухъ ада мад са агъзур вацран къене, юкъуз сивер хуьз ва йифизни ксун тавуна кпIар ийиз Аллагьдиз ибадат авуна».

И риваятдин ван хьайи асгьабрин вилерилай накъвар атана, абурузни Аллагьди чпиз Шам’уназ хьиз жигьад ва ибадат ийидай мумкинвал гана кIан хьана ва лагьана: «Я Расуляллагь ! Ваз адаз гьикьван сувабар хьанатIа чизвани?» Расулюллагьди вичиз чидач, лагьана. И арада Аллагьди «аль-Къадр» сура гваз Жабраил малаик ракъурна. Ада лагьана: «Аллагь Таалади лугьузва: «Я Мугьаммад! За ваз ва ви умматдиз Лайлату-ль-Къадр гана, а йифиз авур ибадатдин суваб 1000 вацра авур ибадатдилайни гзаф я!»

Лайлату-ль-Къадр гьи йифел гьалтзава?

Лайлату-ль-Къадр гьалтзавай йифен гьакъиндай алимрин гаф сад туш. «Итгьаф» ктабда ихьтин фикирар гъизва: «Лайлату-льКъадр йисан гьи йифел хьайитIани гьалтда ва я йисан къене дегиш жеда; Рамазандин гьи йифел хьайитIани гьалтда; адан сад лагьай йифел гьалтда; юкьван цIуд йикъал гьалтда; эхиримжи цIуд йикъал гьалтда; эхирмижи цIуд йикъакай тек йикъарал; гьа цIуд йикъакай жуьт йикъарал; 17, 19, 21, 23, 24, 25 - йикъарал гьалтун мумкин я; 23 ва 27-йикъарал; 29-лагьай ва я эхирмижи йифиз».

ЧIехи пай алимри лугьузвайвал, Лайлату-ль-Къадрдин йиф гьа Рамазандин вацран кьиляй-кьилиз жеда. Абурукай гзафбуру ам Рамазандин эхирмижи цIуд йифекай садал гьалтзава лугьузва. Абурун фикирдай, ам вацран юкьвалай алатайла авай тек йиферал гьалтзава - 23, 25, 27, 29 - лагьай йифер. Имам Шафиидин фикирни гьа инал акъваз жезва. Эгер а йиферикай сад жуьмядин вилик гьалтайтIа, ам пак йиф жезва лугьуз кхьизва.

Адалай гъейри, алимри лугьузвайвал, Рамазандин вацран гьа сад лагьай йифиз килигна Лайлату-льКъадрдин йиф чириз жеда. Месела, эгер Рамазандин сад лагьай югъ гьяд ва я арбе йикъарал гьалтайтIа, пак йиф кIуьд лагьай йиф жезва, эгер ислендал гьалтайтIа - 21-йиф, эгер саласа ва я жуьмядин йикъарал гьалтайтIа - 25-йиф, хемис йикъал гьалтайтIа – 25-йиф, киш йикъал гьалтайтIа - 23-йиф жезва.

Муьгьиддин Ибн аль-Арабиди маса жуьре лугьузва. Эгер вацран сифте кьил жуьмя йикъал гьалтайтIа, 29-йиф пак йиф жезва, эгер киш йикъал гьалтайтIа - 21-йиф жезва, гьяд йикъал гьалтайтIа - 27- йиф, ислеяндал - 29-йиф, саласадал - 25- лагьай йиф, арбедал гьалтайтIа - 27-лагьай йиф, хемисдал -23-лагьай йиф. Эгер ам жуьмя йифел гьалтайтIа, а йиф пак йиф жезва.

«Ан-Насаигьу аддиният» ктабда шейх Ислам Алави аль-Гьаддада кхьизва: «Мусурманди Рамазандин вацран вири йифериз хъсан крар авуна кIанда ва Лайлату-льКъадрдин йиф гуьруьшмишиз гьазур яз кIанда. Ам дуьньядин крарал ягъалмиш хьана кIандач».

«Заважирдал» бинеламиш хьана «Шаргьу-ль-Мафрузда» кхьенва: «Аллагь Таалади кпIарикай сад, жуьмядин йикъан дуьадин жаваб гузвай вахт, Аллагьдин пак тIвар, Лайлату-ль-Къадр сир яз авунва, мусурманри абур рикIин сидкьидай чириз чалишмиш хьун патал» (218 чин).

Лайлату-ль-Къадрдин йиф секин, я чими, я мекьи туширди, экуь, варз алай йиф жеда. Гьа юкъуз рагъни ахьтин экуь нурар галачиз экъечIда. Гьа йифиз Къуръанар кIелна, зикирар авуна, кпIар авуна кIанда, йифен ва экуьнин кпIар мискIинда жемятдихъ галаз авуртIа, хъсан я, Пайгъамбардиз салаватар гъида, тIарикъатдин вирдер тамамарда, тасбигь кпIар ийида ва дуьаяр кIелда.

Гьа йифиз Пайгъамбарди агъадихъ галай дуьа кIелун меслят къалурна: «Аллагьумма иннака гIафуввун тухIиббу-ль-гIафва фагIфу гIанни». Таржума: «Я зи Аллагь! Вун гъил къачудайди я. Ваз гъил къачуз кIанда, залай гъил къачу». ГьакIни гзаф кьадарра «Ла илагьа илла ллагьу вагьдагьу ла шарикалагьу…» кIелун меслят къалурнава.

И йифиз кьуд ракатдин суннат-капI авур касдиз чан гуз регьят жеда, ам сурун азабрикай азад жеда. И кпIуна «аль-Фатигьа» сурадилай гуьгъуьниз гьар са ракатда «Алгьакумму…» ва пуд сеферда «аль-Ихлас» кIелда». Лайлату-ль-Къадр акур касди а кар масабурукай чуьнуьхна кIанда.

КЬУРАМУГЬАММАД РАМАЗАНОВ