Вуч? Гьина? Мус?
Цин хуруз фин балугъриз гьикьван четин я?
Балугъри цин хуруз фидайла, абуру секин це сирнав ийизвайдалай тIимил къуват харжзава. Идаз яд элкъвезвай чкайрикай балугъриз менфят къачудай алакьун хьунал баян гуз жеда. Абуру асул кар алай жакIумриз лап тIимил гуж гуз са патай муькуь патаз къекъуьрунар ийизва. Сирнав авунин ихьтин къайда елкен алай чIехи луьткве гарун къаншардиз финихъ галаз гекъигиз жеда.
Вучиз микьнатIисдин (магнитдин) компасди кефер пад дуьз къалурзавач?
Адетдин микьнатIисдин компасди кефер пад дуьз къалурзавач, вучиз лагьайтIа кефердин микьнатIисдин полюс географиядин полюсдал ацалтзавач. Адалай артух яз, ам гьамиша са чкадай маса чкадиз физва. Исятда ам гьеле Канададин Арктикадин сергьятра ама, амма йисан къене 64 километрдин йигинвал аваз Таймыр галай патахъ физва.
Чайдикай ва къагьведикай (кофе) авай гекъигунин зиян чпел тежрибаяр тухузвай (подопытные) кьветхверрал чириз алахъайди вуж я?
Шведрин пачагь III лагьай Густава са сеферда вичи ахтармишун кьетIна – инсандиз квекай гзаф зиян ава: чайдикай ва я къагьведикай? И кар ахтармишун патал, кьиникьин жаза ганвай кьве кьветхвер хкяна. Сад лагьайдаз йикъа пуд сеферда чIехи фенжанда авай чай гузвай, кьвед лагьайдаз – къагьве. Пачагь вич ахтармишун акьалтIдалди амукьнач, ам яна кьена. Кьветхверар яргъалди яшамиш хьана, амма абурукай 83 йисан яшда аваз сифте кьейиди чай хъвазвайди хьана.
Гьеле Пирр пачагьдал къведалди фад Пирран гъалибвал ни къачунай?
«Пирран гъалибвал» ибара – им кIаник акатуниз барабар гъалибвал я – арадал атун дегь заманадин Грециядин Эпир гьукуматдин пачагь Пирраз талукь я. Чи эрадал къведалди 279-йисуз адан кьушунди римвийрихъ галаз хьайи женгина гъалибвал къачуна, амма чпиз хьайи телефвилер акурла, Пирра лагьана: «Мад ихьтин са гъалибвал хьайитIа, зун кьушун амачиз амукьда».
Амма гьеле и дяве жедалди къадим заманадин авторри кхьей затIара «кадмейдин гъалибвал» ибара гьалтзава. Им гьадаз тешпигь тир, Фива шегьердин бине кутур кьисайрик квай хьтин, Кадмадин кьушунди аргиввийриз акси тир дяведа къачур четин гъалибвал я.
