Везифа тамамариз жеда!
ЧIехи пай инсанри чеб машгъул жезвай кардикай шадвал къачуз алахъзава. Сифте и лезет аялрин «кIанда-кIандачди» ийиз тазва. ЧIехи инсандиз авур кардин шадвал «хийир ава-хийир авач», «герек я-герек туш» жуьрейралди таъмин жезва.
Куьне фикир ганани, са гьихьтин ятIани важиблу карда чахъ агалкьунар хьайила, ида чаз гьикьван хушвал гъизватIа? Ам гьич са рикI аладардай кардихъ ва машгъулатдихъ галаз гекъигиз жедач. Амма чун мад ва мад рикI гваз гьа и кардал машгъул жезва. Гьа икI уьмуьрдин везифа ва я тайинвал ачух жезва. Эгер инсандиз абур жагъайтIа, ада авур кIвалахдин нетижада бахтлувал арадал къведа. Амма чаз анжах жуван игьтияжар рази авуналди тайинвал жагъидач.
Абур анжах чи нефсини лезет хкуддай крар жеда. Везифа маса инсанрин итижрихъ рикI кукIуна ава. Им виридаз хъсан хьун патал, Халикь патал ийизвай кар я. Вичин уьмуьрдин везифа ихьтин виридаз талукь тир карда акур инсан акьван дегиш жезва хьи, адан крарин менфят, ам масабур патал тайин авунватIани, адан вичин руьгьдизни чарасузди жезва.
Инсандив гвай ихьтин фикирди адаз къуват гузва, адал гьалтзавай четинвилер агалкьунралди алудиз куьмек гузва ва, кьилинди, уьмуьр метлеблуди ийизва. Амма вичин везифа гьеле аннамиш тавунвайди са кардик сифте кьил кутаз тахьуналди, къарар кьабулдайла четинвиле гьатуналди тафаватлу жезва, адавай вичин уьмуьрдикай шадвал къачуз алакьзавач.
Уьмуьрдин везифа ачух авунин крарин арада (автор таниш хьайи) ихьтинбур фикирдиз гъизва: жуван асул-несилдин тарих чирун, кIватIнавай тежриба веревирд авун, фикир авун: «Бес за инсанриз вуч тада?» ва икI мад. Авай методикайриз къимет тагана, ша чун инсандин везифадин месэла Исламда гьикI ачухнаватIа килигин (са кьадар кьванни).
Яратмишун
Пак Къуръандай малум тирвал, Аллагь Таалади са затIни метлеб авачиз ва я дуьшуьшдай яратмишнавач, генани Вичин виридалайни хъсан яратмишун – инсан. Чавай Аллагьди Адам ва адан несилар и дуьньяда уьмуьр гьикI тухудатIа чир тавуна и дуьньядиз ракъурна лагьана, фикир ийиз жедани?
Ваъ, ам мумкин кар туш. Халикьди инсанриз надир тир акьул ва гьар жуьредин алакьунар гана. Амма квел машгъул жедатIа лугьуз, рехъ квахьна къекъуьн патал ваъ. Бес вуч патал? Идан патахъай Къуръанда лагьанва (мана): «За чинерарни инсанар анжах Заз ибадат авун патал яратмишна» («Аз-Зарият» сура, 56-аят).
Халикьдихъ инанмиш хьун ва Адаз къуллугъ авун инсандин уьмуьрдин везифа я. Ам вири инсанриз талукь я. Ам тамамаруниз жуьреба-жуьре къайдаяр ава: ферз тир ибадатдин жуьрейрилай эгечIна, мукьвабурун, яргъабурун, вири чилин къайгъу чIугуналди куьтягьна.
Вичин везифа гьа ихьтинди яз кьабулзавай кас, дуьнья гьикьван дегиш хьайитIани, ам вич гьикьван дегиш хьайитIани, вичивайвич квахьдач. Ам тIимил яз, адаз вичин тайинвал жагъурунин муьгьтежвал авач, акI хьайила, ам патал къуват ва вахт харж авун герек къвезвач. Им зарафатдин месэла туш. Инсан вичин уьмуьрдин са паюна «вичинди тушир» кардихъ фин мумкин я. Нетижада – барбатI хьайи умудар, кьиле тефей крар…
Аллагьдиз инсан ихьтин бедбахтвилин гьалдиз аватна кIанзавач. Чпин уьмуьр анжах Къуллугъ авун хьиз аквазвай Вичин лукIариз Аллагьди еке бажарагъвал ачух жедай мумкинвилер гуда. Ина кьилинди – инсанди вичиз ганвай уьмуьр вичинди ятIани, амма гьа са вахтунда маса инсанриз хъсанвал авун патал ганвайдини аннамишун я.
Халиф
Амма гьикI алай девирдин инсандиз, гзаф вахтара анжах вичин нефс патал яшамиш жезвай, уьмуьрдин мана маса инсанриз менфят гун яз аквада. Амма ам гьакI я. Идакай фикирна кIанзавайди вирида кьатIузвач. Жуван тIебиатдин ван виридаз къвезвач. Ада лагьайтIа, уьмуьрдин мана жагъайла, цуьк акъудзава.
Халикьдихъ галаз авай рафтарвилерилай гуьгъуьниз Адан махлукьатрихъ галаз авай рафтарвилер къвезва. Ина Аллагьди инсандиз дегиш тежедай важиблу везифа тайин авунва: «Ингье ви Раббиди малаикриз лагьана: «За чилел сердер тайинарда»» («АльБакъара» сура, 30-аят).
Къуръандиз баян гузвайбуру лугьузва хьи, «сердер» гафуни (араб чIалалди – «халиф») гьакIни Аллагьдин эмирар тамамарзавай ва масабуруз абур тамамарун патал эвер гузвай касни къалурзава. Ашкара я, Халикьдин эмирар анжах Адан махлукьатрин менфят патал я.
Инай ачух жезвайвал, и дуьньяда инсандин (халифдин) тайинвал – са затI арадал гъун я! Маса инсанрихъ ва алемдихъ галаз адалатлу ва дуьзгуьн рафтарвилерин къайгъуда хьун, дуьзвал ва ахлакь хуьн, гьамиша хийирлу хьун.
Эхир
Уьмуьрдин везифа кьве гужлу рангуналди къалуриз жеда. Са патахъай, им Халикьдихъ инанмиш хьун ва Адаз ибадат авунин инсандин мажбурнама я.
Муькуь патахъай – чилел «Аллагьдин халиф» тIвар намуслувилелди кьиле тухун. Гьа са вахтунда тайинвилин жуьреяр яшдиз, яшамиш жезвай чкадиз, патав гвай инсанриз ва маса шартIариз килигна дегиш хьун мумкин я.
Амма и тIебии дегишвилери инсандиз дуьз, аннамишнавай рекьелай элячIдай мумкинвал гудач. Вучиз лагьайтIа Аллагьдин алемдиз ва, эхирки, жуван руьгьдиз менфят гунин карда вердишвал ва тух хьана рикI ягъун авач.
ГУЬЗЕЛ ИБРАГЬИМОВА
