КьетIен кьисметдин инсанар
И нянин вахтунда туьквенда, адет яз, гзаф инсанар авай. КIвалахдилай хкведайла и туьквендин патарив яшамиш жезвай инсанар недай затIар къачун патал иниз къвезвай.
Вири лазим затIар гъилин арабада эцигна ва чпин пуд йис хьанвай аялни гьана ацукьарна, жегьил гъуьлни паб метягьрин жергейрин ва гзаф кьадар инсанрин арадай кассадал хквезвай. Гьа са вахтунда абур вилералди тIимил инсанар кIватI хьанвай кассирдихъ къекъвезвай. Яргъалди учирда акъвазиз кIанзавачир.
Абуру юкьван яшарин са дишегьли хкяна. Ада чинал хъвер алаз, туьквендин дезгедал (прилавок) телевиденидай реклама ийизвай газ квай яд, чипсар, попкорн эцигнавай чкадин аялрин игьтияжриз къуллугъ ийизвай.
- Диде, зазни кIанзава! – калар авай къати рангарин пакетар къалурна, тIалабна аялди.
- Абурун къимет куьн я? – хабар кьуна жегьил дидеди кассирдивай. Амма ада, вичин кIвалахдал машгъул яз, са жавабни ганач.
- Дишегьли, за квез лугьузвайди я! – хъел кваз гьарайна жегьил дишегьлиди. Кассир чинал хъвер алаз аялдин диде-бубадиз килигайла, адаз гьарайзавай:
- Куь бишиди яни?! Администратордиз эвера!
Инал сабурсуз дишегьлидин гъуьлуьз кассирдин хуругандал алай бишибурун Обществодин лишан акуна. Ада вичин папа гъил эцяна ва вилералди гьа лишан къалурна. Ам кисна ва регъуьвиляй адан чин яру хьана.
- Диде, ам бишиди яни?! – арадал атай къулайсуз секинвиле аялдин сес ван хьана…
Эхь, ам бишиди тир. Амма эгер адан бишивал – бедендин кьетIенвал ятIа, чакай гзафбуруз, ихьтин вакъиайриз килигайла, ахлакьдин бишивал ава…
Нагагь инсандиз ван къвезвачтIа ва алава яз анжах ишарайралди гъавурда тваз хьайитIа, гзаф вахтара адаз тамам тушир инсандиз хьиз килигзава. Авайвал лагьайтIа, ван текъвезвай инсанар неинки азаддиз ишарайрин чIалалди рахазва, гьакIни урус ва мад са шумуд чIалал кхьинни ийизва ва чеб гьич набутрай гьисабзавач.
«Чун гьа куьн хьтинбур я, анжах ван къвезвач. Чаз чи хайи чIал ава, ишарайрин, лап иер ва четин, жуван саки виш йисан меденият (Вирироссиядин бишибурун общество (ВОГ – Всероссийское общество глухих), 1926-йисуз арадал атана), тарих, спорт, игитар, жуван тамаша (чинин жакIумрин юзунрин (мимикадин) ва ишарайрин), телевидение (кIаникай гафар кхьидай ва ишарайрин чIалан каналар), журналар, мектебар, медениятдин кIвалер – сагъ са алем.
Нагагь Россияда авай вири биши аялривай кутугай чирвилин дережа къачуз хьанайтIа, бишивал абурун кьетIенвал жедай, набутвал ваъ. Европада ва США-да авай бишибурун гьал гьа ихьтинди я. Чи уьлкведа лагьайтIа, гьелелиг крар акьван хъсанзавач», - лугьузва гьа мукьвара «Профиль» изданидиз гайи интервьюда ВОГ-дин виликан президентдин везифаяр вахтуналди тамамарзавай Станислав Иванова.
Адан гафаралди, Россияда аял дидедиз хьайидалай кьулухъ ва я аял чIавалай ван текъвезвай са миллиондилай гзаф инсанар ава. Бишибуруз тарсар гудай педагогрихъ лап чIехи игьтияжвал ава. Нетижада чIехи пай ахьтин кьетIен аялривай чирвал къачуз жезвач ва абуруз пешени жезвач. Абур кIвалахал кьабулзавач ва вуч ийидатIа чин тийиз, абурун гъиляй са карни къвезвач. Гьа икI абур инсанрин арадай акъатзава. Абурукай бязибур тахсиркарри, къекъверагри желбзава.
ФАТИМА СУЛТАНОВА
